Sint-Nicolaas was natuurlijk altijd al een bijzondere dag in het leven van de Finnen. Dit jaar wordt de dag echter extra nadrukkelijk gevierd, want precies 100 jaar geleden riep het nu 340.000 vierkante meter grote, maar slechts 5,5 miljoen inwoners tellende, ‘land van de duizend meren’ zijn onafhankelijkheid uit.

In de verwarring van de Oktoberrevolutie greep het land de gelegenheid aan om zich los te maken van tsaristisch Rusland. Onder leiding van Senaatsvoorzitter Evind Svinhufvud ondertekende het parlement met een krappe meerderheid van 100 versus 88 stemmen de onafhankelijkheidsverklaring, die op 31 december 1917 door de nieuwe Sovjet-Russische regering erkend zou worden.

Nog altijd is de bevolking van Finland trots op deze daad. Het is overigens niet zo dat de Finnen, toen hun land nog een grootvorstendom in personele unie met Rusland was, alleen maar onderdrukt werden en te lijden hadden. Zo geldt de regeerperiode van de zogenoemde Bevrijder-Tsaar (hij schafte in 1861 de lijfeigenschap af), de Russische tsaar en Finse grootvorst Alexander II, van 1855 tot 1881 als een bloeiperiode in de Finse geschiedenis. “Deze Russische grootvorst was ons Finnen goedgezind. Onder hem gedijden de architectuur en de schone kunsten”, zo geven zelfs patriottische Finse auteurs toe.

In het middelpunt van het grote Senaatsplein in het hart van Helsinki verheft zich dan ook een monumentaal gedenkteken voor Alexander. Rond het plein ontstond later een door de Duitse architect Carl Ludwig Engel ontworpen ensemble van classicistische bouwwerken. Een veel bewonderd Gesamtkunstwerk, waarboven de prachtvolle Dom troont.

De beoogde koning van Finland

Met de dood van Alexander II, die in 1881 door een moordaanslag omkwam, veranderde het leven van de Finnen echter dramatisch. Zijn opvolger tsaar Nicolaas II haalde zich in 1899 de volkswoede op de nek doordat hij Finland wilde integreren in het Russische rijk. De passieve weerstand tegen de nieuwe repressie groeide van dag tot dag. Dit mondde in 1905 in een algemene staking uit en leidde uiteindelijk tot het herstel van de Finse autonomie.

Nadat Finland  – zo’n driekwart jaar na het gedwongen aftreden van Nicolaas II als tsaar en grootvorst – zijn onafhankelijkheid verkregen had, wilde de links-radicale vleugel van de Sociaaldemocratische Partij een revolutie naar Russisch voorbeeld. In een burgeroorlog streden ‘Roden’ en ‘Witten’ met elkaar. Anders dan in Rusland wonnen in Finland de Witten. En anders dan in Rusland, werden in Finland de Witten door het Duitse Rijk ondersteund. Zo verwondert het dan ook niet dat met Friedrich Karl von Hessen-Kassel een Duitse prins als koning van Finland gekozen werd. Duitsland verloor echter de Eerste Wereldoorlog, de Hes kwam hoewel hij een maand of twee nominaal koning was nooit daadwerkelijk op de Finse troon en Finland werd een republiek.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Generaal Mannerheim inspecteert in Vaasa een bataljon tijdens de Finse burgeroorlog. Mannerheim begon zijn militaire loopbaan in het Russische leger en zou Finland door de Tweede Wereldoorlog leiden.

Tussen de twee wereldoorlog beleefde Finland een tijd van vrede. Totdat de Sovjet-Unie weer om de hoek kwam kijken en gebiedsaanspraken deed. Finland weigerde echter desbetreffende gebieden af te staan, wat leidde tot de zogeheten Winteroorlog van 1939-1940. De Finnen weerden zich moedig, maar hadden op grond van de krachtsverhoudingen geen kans. Finland verloor de oorlog en als gevolg daarvan diverse territoria, met name het westelijke deel van Karelië. De poging om tijdens de zogenaamde Voortzettingsoorlog, terwijl de Sovjet-Unie met Duitsland te kampen had, de gebieden weer te heroveren, bracht Finland in 1944 aan de rand van de afgrond.

Hoewel de westerse geallieerden met de mond hun sympathie voor Finland beleden, deden ze niets om te verhinderen dat de Sovjet-Unie in 1946 in Parijs de Finnen een harde vrede oplegde. In de voorafgaande wapenstilstand was Finland al van kamp gewisseld in de oorlog en nu zag het zich ook gedwongen nog meer territorium af te staan aan de Sovjet-Unie, hoge herstelbetalingen te doen en zijn buitenlandbeleid te laten inbinden – de zogeheten finlandisering.

Het door de Finnen tijdens de Vervolgoorlog ingenomen westelijke Karelië, dat bij de vrede weer aan de Sovjet-Unie moest worden afgestaan.

Anderzijds bleef het land soeverein en onbezet en bleef een sovjetisering en integratie in het Oostblok Finland bespaard. Evenwel namen de Finnen de gevangenneming van hun, door de Sovjets als oorlogsmisdadiger veroordeelde, voormalige sociaaldemocratische premier Väino Tanner niet zonder tegenspraak. Ze eisten veeleer zijn onmiddellijke vrijlating. Deze eis werd door de Sovjet-nieuwsdienst Tass als “Ruslandvijandige laster van fascistisch gezinde professoren in Turku” weggezet.

Na de Tweede Wereldoorlog herstelde Finland zich, met het oog op de harde vrede, verrassend snel en groeide uit tot een wereldwijd gerespecteerde natie. Al in 1952 zette het land een tot in de puntjes georganiseerde Olympische Spelen neer. In 1971 was het gastheer van de eerste Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) – waaruit later de OVSE zou voortkomen. En zoals de naam al zegt, werden in 1975 de Helsinki-akkoorden in de Finse hoofdstad vastgesteld.

Share.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.

Comments are closed.