Ze voelden zich als een soort ridders. Ze reden op kleurrijke luchtrossen, terwijl onder hen in het veldgrijs miljoenen sneuvelden. Maar ook zij betaalden hun roem vaak met hun leven. Zo ook Manfred Albert von Richthofen, de Rode Baron. Deze jachtvlieger sneuvelde 100 jaar geleden, op 21 april 1918 – en de vijand rouwde om hem.

Met 80 bevestigde overwinningen in de lucht was Manfred von Richthofen de meest succesvolle piloot in de Eerste Wereldoorlog. In Frankrijk noemde men hem ‘le petit rouge’ (de kleine rode) of ‘Diable Rouge’ (rode duivel), omdat hij bij voorkeur een rood vliegtuig vloog. De bekendere bijnaam ‘de Rode Baron’ kreeg hij pas na de Eerste Wereldoorlog. Zijn in 1917 verschenen autobiografie gaf hij de titel ‘Der Rote Kampfflieger’.

Manfred Freiherr von Richthofen werd op 2 mei 1892 in Breslau geboren. Zijn vader was officier bij de Pruisische cavalerie, dat stempelde de ontwikkeling van zijn zoon. In de zomer van 1911 kwam hij als vaandrig bij het 1. (West-Pruisische) Ulanen-regiment ‘Keizer Alexander III van Rusland’ in dienst. Na inzetten aan het Westfront kwam het in oktober 1915 tot een beslissende ontmoeting. Richthofen ontmoette in een extra trein naar Metz in de restauratiewagen een man, wiens uniform hem als piloot identificeerde. Ze raakten in gesprek en wat hij hoorde, fascineerde hem. Zijn gesprekspartner was Oswald Boelcke, destijds de meest succesvolle gevechtspiloot. Richthofen besloot eveneens gevechtspiloot te worden.

Hij slaagde pas de derde keer voor zijn vliegexamen. Daarna nam Boelcke hem in september 1916 in zijn bij Cambrai gestationeerde Jagdstaffel 2 op. Een jaar later haalde Richthofen zijn eerste vliegtuig neer. Hij noteerde daarover: “Steeds slechts een gedachte: Die moet vallen, wat er ook van komen mag! .. Ik zat er zo dicht op, dat ik bang was hem te rammen. En toen plots draaide de propeller van de tegenstander niet meer. Geraakt! De kist was neergeschoten en de vijand moest bij ons landen, aangezien het bereiken van zijn eigen linies uitgesloten was.” Ten aandenken aan de eerste luchtoverwinning schonk Boelcke steeds een erebokaal. In het vervolg zou Richthofen zichzelf voor iedere overwinning met een kleine zilveren beker belonen, die de juwelier van de datum en het type vliegtuig moest voorzien.

Manfred von Richthofen met de hoogste militaire onderscheiding, de Pour le Mérite

In november 1916 kwam het tot het duel tussen de jonge piloot Richthofen en de meest succesvolle Britse jachtvlieger, majoor Lanoe George Hawker. Richthofen won met zijn Albatros. In januari 1917 werd hij onderscheden met de Pour le Mérite. Voortijdige bevorderd, krijg hij het bevel over het tot dan toe onsuccesvolle Jagdstaffel 11. Slechts drie maanden later stonden 125 vijandige vliegtuigen tegenover slechts twee eigen verliezen op het conto van dit squadron. Jagdstaffel 11 werd tot een bewonderde elite-eenheid. Nadat Max Immelmann en Boelcke gevallen waren, was Richthofen de meest succesvolle Duitse jachtvlieger. Zijn Staffel was even gevreesd als gerenommeerd.

Enerzijds bekende Richthofen, “niet het vliegen, maar de luchtstrijd is voor mij een levensbehoefte geworden. [..] Deze vorm van mensenjacht moet daadwerkelijk geoefend worden. [..] Ik schiet nooit op het toestel, ik schiet altijd meteen op de piloot.” Anderzijds gaf hij toe: “Na iedere luchtslag is het mij zwaar te moede. Wanneer ik mijn voet op het vliegveld weer op de grond heb gezet, dan maak ik dat ik tussen mijn vier muren kom, wil niemand zien en van niets horen.”

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Verder hoort tot het beeld van de ritmeester nog deze geschiedenis, die zich bij vriend en vijand snel verbreidde. In een luchtslag waarin acht Duitsers tegenover 16 Engelsen stonden, viel Richthofen in zijn rode Fokker-driedekker de Britse majoor Hawkins aan. Die bevond zich onverwachts in een goede positie om te schieten – maar zijn machinegeweer weigerde dienst. De Brit verzoende zich reeds met zijn aanstaande einde, maar Richthofen wenkte hem te landen. Kort daarop stonden beide toestellen aan de grond. Ze rookten een sigaret en Richthofen zei dat toen hij het probleem van zijn tegenstander gezien had, het hem niet mogelijk was geweest, de Brit uit de lucht te schieten, want ook hij hield van ‘fair play’.

De Duitse piloten waren qua aantal toestellen de mindere van de Britten. De verhouding was een op drie. In april 1917 bezorgde de Jagdstaffel 11 de Britten een zware nederlaag. Op één dag schoot Von Richthofen vier toestellen neer. Voor de Britten was het ‘the bloody April’. Ze loofden 5000 pond uit voor het neerhalen van Von Richthofen en zegden bovendien het Victoria-kruis toe.

Richthofens squadron was intussen volkomen mobiel. Hij viel aan op brandpunten van de strijd op de grond. De kleurrijk geverfde toestellen werden daar met vrachtwagens naartoe gebracht. De Engelsen noemden dit al snel een ‘flying circus’. In de luchtslag boven Vaux-sur-Somme in Noord-Frankrijk schoot een Australische soldaat vanaf de grond met een machinegeweer Richthofen neer. Hij landde achter de vijandelijke linies en stierf daar.

De Britten begroeven hem met alle militaire eer en vlogen daarbij de ‘Missing Man Formation’. Boven de basis van het Duitse squadron wierpen ze een boodschap af, die als volgt luidde: “Ritmeester baron Manfred von Richthofen werd op 21 april 1918 in een luchtslag gedood. Hij werd met alle militaire eer ter aarde besteld.” Hermann Göring kreeg nu het bevel over het squadron.

Share.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.