Op zijn reis naar Zuid-Amerika deed Alexander von Humboldt veel ontdekkingen. Dit jaar is er ineens veel belangstelling voor de Pruis en vindt er in Duitsland een heus Humboldt-jaar plaats.

In 1947 werd Pruisen op bevel van de geallieerde bezetters officieel ten grave gedragen. Sindsdien bestaat vooral nog het imago van militarisme en autoritarisme voort. Uitgezonderd van de demonisering zijn echter twee Pruisische groten, die beide in 2019 een jubileum beleven: Fontane en Humboldt. De schrijver Theodor Fontane werd 30 december 1819 geboren. Alexander von Humboldt kwam op 14 september 1769 – 250 jaar geleden – ter wereld.

Voorbeeldige Pruisen

Beiden zijn voorbeeldige Pruisen, waarvoor een uitzondering van kracht is. Vooral de avonturier Humboldt wordt graag voorgesteld als een ruimdenkende kosmopoliet, die het globalistisch denkende, antikoloniale Duitsland zou representeren. Toen Humboldt zich in 1799 opmaakte voor een vijfjarige expeditie naar Latijns-Amerika, had hij evenwel een vrijgeleide van de Spaanse koning Carlos IV op zak. Daarmee had hij onbeperkte toegang tot de koloniën. De Spaanse kolonisator zal daar zeker hebben verwacht dat het wat op zou leveren.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Amerikareis Humboldt

Humboldt groeide na Amerikareis tot ster van de wetenschap uit

Na terugkeer van zijn reis, die hij volledig uit eigen zak betaalde, groeide Humboldt tot een ster van de wetenschap uit. De polyglotte Pruis publiceerde een gigantische hoeveelheid boeken en wetenschappelijke artikelen, deels in vreemde talen. Als onderzoeker die zichzelf meer als practicus dan als theoreticus zag, is hij een voorbeeld voor de huidige generatie wetenschappers. Bij gebrek aan de sociale media zoals we die vandaag kennen, onderhield Humboldt toch contact met honderden andere onderzoekers. In de loop van zijn leven schreef hij maar liefst 50.000 brieven. Charles Darwin studeerde ijverig op Humboldts werk. En Goethe zei dat het doorbrengen van slechts enkele dagen met hem voelde als jaren.

Humboldt

Humboldt en Bonpland onder de Chimborazo. Schilderij door Friedrich Georg Weitsch in 1810.

Humboldt in de vergetelheid na ondergang Duitse koloniale rijk

Met de ondergang van het Duitse koloniale rijk in 1918 raakte Humboldt echter in de vergetelheid. In de 20e eeuw had men het nauwelijks nog over hem. Een uitgesproken linkse intellectueel bracht hem begin deze eeuw echter weer in de mode. In 2004 verscheen in Hans Magnus Enzensbergers boekenserie ‘Die andere Bibliothek’ namelijk Humboldts monumentale hoofdwerk ‘Kosmos’. De uitgave kwam in de Bestsellerlijst van weekblad Der Spiegel. Een jaar later werd Humboldt ook nog romanheld in Daniel Kehlmanns ‘Die Vermessung der Welt’. En in Detlev Bucks verfilming van dat boek in 2013 werd hij zelfs filmheld.

 

Ideale projectiefiguur voor hedendaagse milieubeweging

HumboldtDe natuurliefhebber Humboldt, die de jungle van Latijns-Amerika verkende, is tegenwoordig een ideale projectiefiguur voor de milieubeweging en de duurzaamheids- en klimaathype. Zeker met de recente media-aandacht voor de branden in het Braziliaanse regenwoud.

 

Met het oog op de verwoestingen die plantagebezitters al in zijn tijd aanrichtten, waarschuwde hij voor de gevolgen voor “komende generaties”. Dat de Pruisische humanist zich ook tegen de slavenhandel uitsprak, levert hem tot op de dag van vandaag nog meer sympathie op.

Humboldt-biograaf Rüdiger Schaper heeft het geheim waardoor hij voor hedendaags progressief publiek zo sympathiek is, als volgt uitgelegd: “Nu bewijst het feit dat hij geen uitgewerkte theorieën nagelaten heeft, dat hij geen uitzonderlijke ontdekkingen gedaan heeft en ook niet voor een specifieke zaak staat, zich als beslissend voordeel. Openheid van geest veroudert niet. De Humboldt-code is een sleutel die op ieder slot past.”

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.