In de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog stond de onopgeloste kwestie van het Saarland de Frans-Duitse verzoening en de Europese eenwording nog in de weg. Pas op 6 juli 1959, vandaag 60 jaar geleden, werd de terugkeer van het Saarland naar Duitsland afgerond.

De rijke bodemschatten van de regio, steenkool en ijzererts en daarbij de grote bossen als houtleveranciers, trokken in de loop van de geschiedenis steeds weer de belangstelling. Niet zelden droeg het grensgebied Franse namen: Province de la Sarre, Département de la Sarre, Territoire du Bassin de la Sarre.

Aanspraken Lodewijk XIV op Saarland

In 1680 slaagde de Franse koning Lodewijk XIV er met een truc in het Saarland in te lijven. Op basis van historische leenverhoudingen werden creatief aanspraken onderbouwd op gebieden in het Heilige Rooms Rijk. Zo kwamen benevens het Saarland ook delen van de Elzas, Luxemburg en de Palts aan Frankrijk.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Sympathisanten van Franse Revolutie in Saarland

Tijdens de Franse Revolutie rukten de garden op tot aan de Saar. Enkele plaatsen die sympathiseerden met de ontwikkelingen in Frankrijk zagen de bezetters graag komen. Ze stuurden verzoeken om ‘hereniging’ naar Parijs en aansluiting bij de jonge republiek. Na het einde van het Directoire en de kroning van Napoleon Bonaparte tot keizer moesten mannen uit het Saarland als soldaten met de Franse troepen mee naar Moskou en Caïro.

Congres van Wenen: Saarland in handen van Pruisen en Beieren

Toen Napoleon uiteindelijk verslagen was, werd Europa herordend. Het grootste deel van het Saarland viel in 1815 aan het koninkrijk Pruisen toe. Een kleiner deel aan het koninkrijk Beieren. 100 jaar lang bleven de grenzen onveranderd. 

Verdrag van Versailles: Fransen azen op kolen en staal

De buit is voor de winnaars, zo ondervonden de Duitsers na de Eerste Wereldoorlog, met het Verdrag van Versailles, dat in het paleis van Lodewijk XIV uitonderhandeld werd. De Duitsers onderhandelden niet mee terwijl over hun lot besloten werd. Aartsvijand Frankrijk maakte aanspraak op het Saarland met zijn moderne industrie, waaronder hoogovens die ijzer en staal produceerden.

Verdrag van Versailles: vrede die geen stand kon houden

Geen annexatie maar mandaat Volkenbond

De Amerikanen verhinderden dat het Saarland door Frankrijk geannexeerd zou worden. Maar volgens artikel 45 tot 50 van het verdrag werd het Saarland onder verantwoordelijkheid van de Volkenbond gesteld. De bevolking van het Saarland kwam 15 jaar onder Frans bestuur te staan. De Fransen kregen het alleenrecht voor de kolenwinning. Na afloop van deze periode moesten de burgers in een volksraadpleging besluiten of ze bij Frankrijk of bij Duitsland wilden horen.

Mijnen en hoogovens

Fransen namen in de mijnen en hoogovens de leidinggevende posities over. Tandenknarsend laadden de mijnwerkers onder Frans toezicht treinwagons vol met de bodemschatten van het Saarland. Duizenden treinen rolden de grens over. De Saarlanden voelden zich door het Verdrag van Versailles tot kolonie gedegradeerd. Toen het Duitse Rijk ook delen van het Opper-Silezische kolenbekken aan Polen af moest staan, had Frankrijk zijn doel bereikt. Niet Duitsland was nu de grootste ijzerproducent van Europa meer, maar Frankrijk.

Heim ins Reich

In het Saarland broeide het. De overgrote meerderheid van de bevolking wilde terug naar het Duitse Rijk, waar de nationaal-socialisten in 1933 aan de macht waren gekomen. In het referendum van 1935 stemde meer dan 90 procent  van de bevolking voor aansluiting bij Duitsland. Hitler zag het als het eerste grote succes van zijn politiek.

Conferentie van Potsdam

Geallieerde bezettingszones na de Tweede Wereldoorlog, in het lichtblauw het Saarland, losgemaakt van de Franse bezettingszone.

Geallieerde bezettingszones na de Tweede Wereldoorlog, in het lichtblauw het Saarland, losgemaakt van de Franse bezettingszone.

Op de Conferentie van Potsdam, te slot Cecilienhof van 17 juli tot 2 augustus 1945 herhaalden de Fransen hun claim op het Saarland. De andere geallieerden wilden daar opnieuw een stokje voor steken, maar voorkwamen niet dat het Saarland werd losgemaakt van de Franse bezettingszone en een apart Frans protectoraat werd. In 1947 lieten de Franse autoriteiten in het Saarland verkiezingen houden voor de landdag. In de grondwet werd de afscheiding van Duitsland vastgelegd. Het Saarland was nu een autonoom gebied met de Franse frank als munt. Pro-Duitse geluiden werden onderdrukt.

Klein Europa

Het Saarland moest de eerste ‘Europese staat’ worden, een ‘klein Europa’, definitief afgescheiden van de rest van Duitsland. In een referendum mochten de Saarlanders in 1955 over het Saar-statuut beslissen. Voorafgaand waren er heftige discussies tussen voor- en tegenstanders. “Europa ja, maar geen kolonisering” en Saar-statuut, de sleutel tot vrede” bepaalden de campagne. De uitslag was eenduidig: twee derde van de bevolking stemde voor terugkeer naar Duitsland.

Europese Gemeenschap van Kolen en Staal

Formeel werd het Saarland al op 1 januari 1957 deelstaat van de Bondsrepubliek Duitsland. Pas op 6 juli 1959 werd de hereniging met de invoering van de D-Mark echter afgerond. De eerste ontmoeting tussen bondskanselier Konrad Adenauer en Charles de Gaulle in Colombey les Deux Églises was het begin van de verzoening tussen hun beide landen en maakte de weg vrij voor de Europese eenwording. Daarvoor was het ook nodig dat het Saarland weer Duits werd.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.