Op 14 oktober 1947 vloog de Amerikaanse testpiloot Charles ‘Chuck’ Yeager aan het stuur van een raketaangedreven vliegtuig van het type Bell  X-1 voor het eerst in de luchtvaartgeschiedenis sneller dan het geluid.

De Bell X-1 was al tijdens de Tweede Wereldoorlog speciaal voor testvluchten met hoge snelheden en voor het doorbreken van de geluidsbarrière ontworpen. De eerste vlucht met het toestel  had al op 25 januari 1946 plaats gevonden, maar dan als zweefvlucht zonder aandrijving. Daarop volgden meer testvluchten met raketaandrijving. De X-1 startte niet van een baan, maar werd door een omgebouwde bommenwerper van het type Boeing B-29 ‘Superfortress’ omhoog gebracht en daar losgekoppeld.

Op 14 oktober 1947 startte een B-29 met de Bell X-1 in de buik van Muroc Dry Lake, een droogliggende zoutzee in de Mojave-woestijn in de Amerikaanse staat Californië. De B-29 bracht het kleine raketvliegtuig naar grote hoogte, waar de historische vlucht plaats zou vinden. Hoog in de lucht ligt de geluidssnelheid vanwege de geringe luchtdruk lager dan dichterbij de grond.

Tijdens de oorlog had de Amerikaanse luchtmacht bij het Muroc Dry Lake een testvliegveld aangelegd. Dat vliegveld bestaat als Edwards Air Force Base tot op de dag van vandaag en is de thuisbasis van diverse testcentra van de Amerikaanse strijdkrachten. Ook de ruimtevaartorganisatie NASA gebruikt het grote areaal voor testvluchten.

Edwards Air Force Base aan de rand van het Muroc Dry Lake, tegenwoordig Rogers Dry Lake genoemd (foto: United States Geological Survey)

In de cockpit van de Bell X-1 zat destijds kapitein Charles ‘Chuck’ Yeager, een piloot die tijdens de oorlog veel ervaring had opgedaan in jachtvliegtuigen. Zijn vliegtuig had hij de naam ‘Glamorous Glennis’ gegeven naar zijn vrouw. Eigenlijk had Yeager die dag niet mogen vliegen, want twee dagen daarvoor had hij twee ribben gebroken toen hij van zijn paar was gevallen. Maar omdat hij voor deze historische testvlucht als ingedeeld was, had hij een bezoek aan de arts vermeden. Bij het aan boord gaan van de B-29 kwam hij in moeilijkheden. Hij kon weliswaar in de in het bommenruim bevestigde X-1 klimmen, maar zijn blessure belette hem het sluiten van de zijluiken van de cockpit. Een van de monteurs had hem derhalve een op maat gezaagd bezemsteel meegegeven, waarmee Yeager de luiken achter zich dicht kon trekken.

De vlucht van de B-29 verliep zonder bijzonderheden. Toen Yeager goed en wel in zijn nauwe cockpit zat, koppelde de B-29 hem los. Yeager liet de X-1 kort dalen en schakelde daarna de raketmotor in  en maakte vaart. Naarmate het toestel dichter bij de geluidsbarrière kwam, zetten de voor deze fase typische trillingen in. Die ontstaan doordat het vliegtuig om zich heen de lucht extreem verdicht en zo schokgolven veroorzaakt. De stuurinstallatie blokkeerde, maar Yeager kon het raketvliegtuig door het hoogteroer stabiel houden. Toen de X-1 sneller ging en Mach 1 bereikte, hielden de trillingen weer op en kwamen de roeren vrij.

Yeager vloog op die dag 1125 kilometer per uur of Mach 1,06. Hij bereikte een hoogte van 13.100 meter. Vanwege de temperatuur- en luchtdrukomstandigheden ligt Mach 1 op deze hoogte bij 1060 kilometer per uur en niet bij 1200 zoals op geringere hoogte. Yeager hield deze snelheid 20 seconden vast, daarop minderde hij vaart en landde korte tijd later. “Alsof je in een pudding zit”, zou hij later over zijn ervaring van de vlucht zeggen.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Chuck Yeager met zijn ‘Glamorous Glennis’ (foto: U.S. Air Force)

Het resultaat van de historische testvlucht werd tot juni 1948 geheim gehouden. ‘Glamorous Glennis’ was een van de in totaal zes toestellen van het type Bell X-1. De raketvliegtuigen werden tot halverwege de jaren ’50 bij verschillende testprogramma’s van de Amerikaanse luchtmacht en de NACA (National Advisory Committee for Aeronautics), voorloper van de latere NASA, ingezet.

In afwijking van de regel dat de X-1 vanuit een draagvliegtuig startte, omdat de brandstof aan boord van het raketvliegtuig slechts toereikend was voor tweeënhalve minuut, startte op 7 januari 1949 bij wijze van uitzondering een X-1 van een normale landingsbaan. Het toestel steeg na 700 meter op en klom binnen 100 seconden naar 7015 meter hoogte. Op 12 december 1953 bereikt een aangepaste Bell X-1A Mach 2,345, of meer dan twee keer de snelheid van het geluid.

Het eerste werk aan wat later de Bell X-1 zou worden, was als halverwege 1944 begonnen. Bell en McDonnell Aircraft dienden ontwerpen in. De opdracht voor de bouw van het raketvliegtuig ging in maart 1945 naar Bell, nadat het bedrijf eerder met de Bell P-59 ‘Airacomet’ reeds de eerste Amerikaanse straaljager gebouwd had.

De X-1 had in totaal vier raketmotoren, maar extreem dunne vleugels en stuurvlakken. De romp had de vorm van een machinegeweerkogel van 12,7 millimeter, waarvan men wist dat die bij hoge snelheden stabiel rechtuit vloog. Van de gebouwde toestellen ging er een bij een ongeluk verloren. De andere staan tegenwoordig in Amerikaanse musea. Zo is de ‘Glamorous Glennis’ in het National Air and Space Museum in de Amerikaanse hoofdstad Washington te zien.

Share.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.

Comments are closed.