70 jaar geleden ontstond de Raad van Europa. De oprichting werd gestimuleerd door de Amerikaanse geheime dienst CIA, die ook in de decennia daarna invloed op het proces van Europese integratie probeerde uit te oefenen.

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog ontplooiden de Verenigde Staten verschillende inspanningen om het herrijzen van Duitsland te verhinderen en tegelijk het Amerikaanse idee van een grote gemeenschappelijke markt te realiseren. Daarbij kon Washington steunen op de Britse premier van 1940 tot 1945, Winston Churchill, die al op 19 september 1946 in zijn programmatische toespraak tot de academische jeugd in het Münsterhof van Zürich de volgende oproep had gedaan: “We moeten een soort Verenigde Staten van Europa oprichten.”

Churchill houdt de openingstoespraak van het Congres van Europa in Den Haag, mei 1948, op de achtergrond o.a. Coudenhove en toenmalig prinses-regentes Juliana met haar man.

American Committee for a United Europe

Juist dat was ook het doel van het American Committee for a United Europe (ACUE), dat zich op 23 april 1948 in de Faculty Club van de New York University vormde. Als een van de initiators fungeerde de Japans-Oostenrijkse publicist Richard Nikolaus Coudenhove-Kalergi. De belangrijkste spelers kwamen echter uit de Amerikaanse miljardairsfamilie Rockefeller en de buitenlandse geheime dienst CIA. Die laatsten zorgden ervoor dat de later CIA-directeur Allen Welsh Dulles als plaatsvervangend directeur van het ACUE werd ingezet. Aan het hoofd van het committee stond William Donovan, tot 1945 chef van het Office of Strategic Services (OSS), voorloper van de in 1947 opgerichte CIA.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


“Het Marshallplan deed zich voor als onbaatzuchtige opbouwhulp voor een vernield continent, maar streefde het doel na de Europese economie in het Dollar-imperium te integreren. [..] Men vroeg de landen wat ze op dat moment nodig hadden. Dan leverde men eindproducten om geen onnodige productieketens in Europa op te zetten. Het resultaat: De economieën die de meeste Marshallhulp kregen, Engeland, Griekenland, Zweden, groeiden tussen 1947 en 1955 het langzaamst. Duitsland, Oostenrijk en Italië hadden het minst gekregen, groeiden echter het snelst. [..] “Dollar-imperialisme” noemde minister van Buitenlandse Zaken van de Sovjet-Unie Molotov het Marshallplan en sloeg daarmee de spijker op zijn kop.”

Dimitrios Kisoudis, Goldgrund Eurasien (Leipzig, 2015).

Amerikaanse financiering van Europees federalisme

Het ACUE was de drijvende kracht achter de European Conference on Federation (ECF). Die belegde voor het eerst op 7 mei 1948 onder voorzitterschap van Churchill in Den Haag een conferentie, waaraan diverse parlementariërs deelnamen uit de 16 landen die Marshallplan-hulp ontvingen.

Daarnaast financierde het committee de European Movement International (EMI) en de Union of European Federalists (UEF). Zo kon de CIA invloed uitoefenen op diverse andere voorstanders van de Verenigde Staten van Europa. Hiertoe hoorden onder andere de Franse minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman en de vroegere Belgische premier Paul-Henri Spaak. Voor de geldstroom naar deze beiden en diverse anderen zorgde de uit Polen stammende voor verschillende organisaties werkende agent Józef Retinger.

De geheime operatie die aan de wieg van de Europese eenwording stond, kwam pas op 19 september 2000 uit, toen het Britse dagblad Telegraph geheime Amerikaanse regeringsdocumenten publiceerde, die door Joshua Paul van de Georgetown University in Washington opgeduikeld waren.

Congres van de Europese Beweging in de Ridderzaal te Den Haag, 1953, vlnr: Coudenhove, Schlichting, De Gasperi, Spaak, onbekend, Schuman

Verdrag van Londen

Door het vlijtige lobbywerk van de ECF en de beide andere door de CIA aangestuurde organisaties kon op 5 mei 1949 de Raad van Europa (Council of Europe, CoE) in het leven geroepen worden. Oprichtingsleden waren de tien staten België, Denemarken, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Verenigd Koninkrijk en Zweden. De Fransman Jacques Camille Paris werd de eerste secretaris-generaal. Gevolmachtigden van de tien staten ondertekenden op 5 mei 1949 het Verdrag van Londen, dat als statuut van de Raad van Europa zou fungeren. Daarin heet het dat men de “uitdrukkelijke wens” van de volkeren van de tien ondertekenende landen wil nakomen om “een nauwere vereniging” onder de leden van de Raad te verwezenlijken.

Kiemcel voor verdere Europese integratie

Nadat er nu een eerste formele interstatelijke organisatie ontstaan was die als kiemcel voor verdere Europese integratie kon dienen, zette het door de CIA aangestuurde ACUE zijn inspanningen voort om dit proces naar Amerikaanse zin te sturen. Overeenkomstig een door Donovan ondertekend memorandum van 26 juli 1950 moesten nu campagnes gestart worden voor de vestiging van een gezamenlijk Europees parlement. Een ander doel van het ACUE was de schepping van een Europese Muntunie, zoals nota’s van 11 juni 1965 verraden. Volgens die documenten moest het project verkapt naar voren gebracht worden, totdat de uitvoering ervan “praktisch onvermijdelijk” zou zijn geworden.

Groei

 

Wanneer deze geheime Amerikaanse beïnvloeding precies ophield is niet bekend. In ieder geval groeide het aantal lidstaten van de Raad van Europa in de afgelopen zeven decennia van tien naar 47. Circa 820 miljoen mensen leven inmiddels in lidstaten van de Raad van Europa. Bijna alle Europese landen horen bij de Raad, met slechts drie uitzonderingen: het Vaticaan, Wit-Rusland en Kosovo. De deelname van Rusland aan de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa (PACE) is momenteel opgeschort.

Europese Unie

Hoewel de Europese Unie evenals de Raad van Europa de blauwe vlag met gele sterrenkrans en als hymne Beethovens Ode an die Freude hanteert en het Europees Parlement van 1977 tot 1999 gebruik maakte van de plenaire zaal van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa in het Palais de l’Europe in Straatsburg, bestaan er geen formele institutionele verbindingen tussen de beide Europese organisaties. De Raad van Europa moet dan ook niet verward worden met EU-instellingen als de Europese Raad van regeringsleiders. De Raad van Europa biedt slechts een forum voor discussie over kwestie van algemeen belang voor Europa. Daaronder zijn niet in de laatste plaats de mensenrechten, democratische en rechtsstatelijke beginselen, economische en sociale samenwerking en terrorismebestrijding.

Europese Hof voor de Rechten van de Mens

Hoewel er dikwijls niet-bindende resoluties aangenomen worden, mondden gesprekken inmiddels in meer dan 170 gevallen in het afsluiten van volkenrechtelijk bindende akkoorden tussen de lidstaten, zoals het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) van 4 november 1950. De ondertekening hiervan is inmiddels een voorwaarde geworden voor het lidmaatschap van de Raad van Europa. De bewaking van de uitvoering van dit multinationale verdrag ligt bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), dat inmiddels een van de belangrijkste organen van de Raad is.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.