Groene takken midden in de winter: Wat velen zich niet meer bewust zijn, is dat ze herinneren aan Gods genade en beloften en aan de verwelkoming van de messias.

Zo zegt de HERE in Hosea 14:9 nadat Hij het volk vergeven heeft, dat Hij als een “altijd groene cipres” zal zijn. Zoals de cipres altijd groen is, zo is Gods liefde tot zijn volk onveranderlijk. Maar het is een bijzondere cipres waarvan in dit Bijbelgedeelte sprake is, namelijk één die – anders dan gebruikelijk – vrucht geeft. Dat wil zeggen dat alles wat Gods volk ontvangt voor levensonderhoud en tot behoud van hun zielen van en uit God komt. Hij is het immers die de echte boom des levens is, die het leven geeft en in stand houdt.

Kerstboom met rode kerstballen en een kerststal bij de Geboortekerk in Bethlehem (foto: Ala’a)

De versierde kerstboom stamt uit de middeleeuwse kerstspelen in de kerken. Vroeger werden er in de kerken niet alleen kerstspelen, maar ook paradijsspelen gehouden, maar dat gebruik is verdwenen. De paradijsspelen hadden betrekking op het Bijbelverhaal over de verdrijving uit het paradijs en hoe de zonde in de wereld kwam. Bij die spelen werd een altijd groene boom als ‘paradijsboom’ versierd – bijvoorbeeld met rode appels en rozen. Dat rode moest herinneren aan het bloed van Jezus, wiens geboorte met Kerst gevierd wordt.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Op zijn laatst in de 17e eeuw ontstond uit de ‘paradijsboom’ in de kerken de huiselijke kerstboom, waarvan een brief van prinses Liselotte van de Palts (1652-1722), een schoonzus van Lodewijk XIV, getuigt. Daarin schetst de hertogin haar Kerstfeest rond 1660 in Hannover. Ze vermeldt daarbij met kaarsen versierde buxusboompjes. Begin 19e eeuw vonden vervolgens glasblazers in Thüringen de vandaag de dag nog altijd gangbare kerstballen uit.

Mogelijk is het optuigen van kerstbomen in huis meer in zwang gekomen nadat de Oostenrijkse regentes aartshertogin Maria Theresia (1717-1780) de kerstspelen in openbare gebouwen – en daarmee in veel grote kerken – verbood en daarin gevolgd werd door andere Duitse vorsten en bisschoppen, zoals die van Beieren en Salzburg. In ieder geval was eerst lange tijd de kerststal in zwang bij veel mensen en lijkt pas later de kerstboom dominant te worden in de huiskamers.

Hoe dan ook zijn kerststal en kerstboom een oeroude traditie. Vermoedelijk wordt al sinds omstreeks het jaar 60 na Christus het evangelie naar Lucas gelezen in de christelijke gemeenten. De schildering van de stal in Bethlehem waar de Verlosser werd geboren sprak tot de verbeelding, er ontstonden pelgrimages en in ieder geval vanaf de 12e eeuw werden er kerstspelen gehouden en daarin ligt de oorsprong van de kerststal en de kerstboom als huiselijk gebruik in de christenheid.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.