De Amerikaanse president Donald Trump kondigde op 18 juni aan een nieuw krijgsmachtdeel in te stellen, naast de reeds bestaan landmacht, marine, mariniers en luchtmacht. Vanaf 2020, zo is het voornemen, moet de United States Space Force (USSF) alle Amerikaanse militaire activiteiten in de ruimte uit gaan voeren. Uit vrees voor opkomende machten als Rusland en China keert de Amerikaanse ruimtevaart terug naar haar militaire wortels.

Na Trumps aankondiging preciseerde vicepresident Mike Pence de plannen. De Verenigde Staten willen hun dominantie in de ruimte nabij de aarde veiligstellen. Ze reageren daarmee op de nieuwe generatie strategische wapensystemen van Rusland en de groeiende militaire ruimtecapaciteiten van China.

Momenteel zijn de activiteiten van de Amerikaanse krijgsmacht in de ruimte voor 90 procent de verantwoordelijkheid van een specifiek commando binnen de luchtmacht, het Air Force Space Command (AFSC). Dit commando beschikt onder andere over het enige militaire ruimtevliegtuig ter wereld, de relatief kleine en onbemande Boeing X-37, die uit een programma van de NASA is voortgekomen.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Hoofdverantwoordelijkheid van het AFSC zijn echter de navigatie-, spionage- en communicatiesatellieten, militaire raketlanceringen en de oorlogvoering in de zogenoemde cyberspace, oftewel op het internet. Daarbij komt de ontwikkeling van anti-satellietwapens. Het primaire doel is de ondersteuning van Amerikaanse troepen bij hun missies overal ter wereld.

De jaarlijkse begroting van het commando liggen rond de 11 miljard dollar. Dat is het leeuwendeel van alle in het open deel van de defensiebegroting ingeruimde middelen voor de ruimte. Het AFSC beschikt echter niet over klassieke gevechtseenheden. In juli 2016 stelde het een Space Mission Force voor, die operaties in het buitenland uit zou moeten kunnen voeren.

Naast het Space Command van de Amerikaanse luchtmacht is er nog het Missile Defense Agency. Die afdeling van de Amerikaanse landmacht is verantwoordelijk voor de raketafweer vanaf de grond van legeronderdelen tegen ballistische raketten. Verder heeft de US Navy een eigen organisatie voor satellietoperaties. De inlichtingendiensten hebben voorts hun eigen spionage- en communicatiesatellieten.

Trump heeft reeds tijdens zijn verkiezingscampagne opgeroepen tot de vorming van een separaat krijgsmachtdeel voor de ruimte. Dit is echter geen volstrekt nieuw idee. Zo bestond er van 1985 tot 2002 reeds een United States Space Command, dat echter in het kader van een hervorming van de krijgsmacht opgedoekt werd. Sindsdien zijn er steeds weer stemmen opgegaan om opnieuw een dergelijk krijgsmachtdeel in het leven te roepen.

Rusland en China

Veel betrokkenen zijn bezorgd over de groeiende Russische en Chinese capaciteiten. Beide zouden in staat zijn Amerikaanse satellieten en ballistische raketten te storen of uit hun baan te brengen en de satellietcommunicatie van de Amerikaanse strijdkrachten te onderbreken.

Op het moment onderscheiden de militaire ruimtecapaciteiten van Rusland of China zich echter niet wezenlijk van die van de VS. Ze zijn alleen geringer. De Sovjet-Unie stelde in 1982 een ruimtecommando in, dat tot de luchtafweer hoorde, die destijds een separaat krijgsmachtdeel vormde naast het leger, de marine en de luchtmacht. In het huidige Rusland ressorteert dit commando onder de luchtmacht. In China is de gehele ruimtevaart een militaire zaak. India heeft niet alleen eigen strategische rakettroepen, maar ook militaire satellieten en werkt aan een eigen raketafweer. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Israël onderhouden eigen militaire spionagesatellieten.

Oud-staatssecraris voor de Luchtmacht Deborah James is kritisch over de nieuwe plannen.

Kritiek

In de VS ontbreekt het niet aan critici van een nieuw krijgsmachtdeel voor de ruimte.Hoge officieren van de luchtmacht zijn er tegen, omdat ze vrezen belangrijke capaciteiten te verliezen. Oud-staatssecretaris voor de luchtmacht Deborah Lee James meent dat men het geld beter aan “echt oorlogsmaterieel” kan besteden. En de vroegere marinepiloot en astronaut Mark Kelly vindt het allemaal maar “een dom idee”. “De luchtmacht doet dat al. Daar is ze voor”, zo schreef hij op twitter. Op televisie verduidelijkte hij zijn mening nog eens: “Het is zinloos om in een ongelooflijk bureaucratisch ministerie van Defensie nog een bureaucratische laag in te bouwen.”

Wapensystemen in de ruimte

De gedachte van het militaire gebruik van de ruimtevaart is al oud. De ruimtevaart komt immers ook voort uit militaire ontwikkelingen. Zo financierde de Duitse krijgsmacht de raketexperimenten van de jonge Wernher von Braun al in de vroege jaren ’30. Aan het vandaag de dag vanzelfsprekende civiele nut van de ruimtetechniek dacht destijds niemand, behalve science fiction-schrijvers. Ook na de Tweede Wereldoorlog werd in eerste instantie vooral naar het militaire gebruik van rakettechniek gekeken, met name als dragers voor kernwapens.

Experts stelden echter ook steeds weer wapensystemen in de ruimte voor. Zo schetste Braun tijdens de Tweede Wereldoorlog reeds een bewapend ruimtestation dat met een gigantische concave spiegel doelwitten op aarde zou kunnen bestrijden.

In de jaren ’50 en ’60 maakten de Amerikaanse strijdkrachten plannen voor zowel eigen ruimtestations als ook voor bases op de maan. Ze moesten ofwel de aarde observeren, dan wel als raketbasis dienen. Andere plannen omvatten nucleair bewapende satellieten, militaire ruimtestations en eigen Gemini-ruimtecapsules.De eerste ruimtestations van de Sovjets dienden militaire inlichtingsdoelen, en een ervan, Saljoet 3, was zelfs bewapend. Het had een 23-mm-kanon aan boord.

Ruimteverdrag

De grootmachten zagen echter ook de risico’s van een wapenwedloop in de ruimte. In 1967 sloten onder auspiciën van de Verenigde Naties dan ook het Ruimteverdrag, dat massavernietigingswapens uitsloot, alsmede de militaire bezetting van de maan of andere hemellichamen. Militairen mogen echter wel aan civiele ruimtemissies deelnemen. Ook zijn conventionele wapens toegestaan. Het is tot nog toe echter bij experimentele voertuigen gebleven.

Midden jaren ’80 schoot een Amerikaanse gevechtsvliegtuig met een raket een stilgelegde satelliet af. De Amerikaanse plannen uit die tijd voor een raketafweersysteem in de ruimte werden echter nooit gerealiseerd. In respectievelijk 2007 en 2008 vernietigden China en de VS ieder een van hun satellieten door gecontroleerde botsing met een ander projectiel. Tot nog toe zijn alle wapensystemen die doelwitten in een baan om de aarde kunnen raken echter op de aarde gestationeerd. Echte wapenplatforms in de ruimte zijn er vooralsnog niet.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.