De westerse (lees: Amerikaanse) politiek heeft reeds enige tijd de diplomatie door economische pressie vervangen. In hun arrogantie veronderstellen ze daarbij de enigen te zijn waarop de rest van de wereld zich zou kunnen oriënteren en dat wie dat niet doet ‘geïsoleerd’ zou zijn. Het voorbeeld van Iran heeft recent weer het tegendeel laten zien.

Eerder deze maand sloot in de Kazachse hoofdstad Astana de Euraziatische Economische Unie, gevormd door Armenië, Kazachstan, Kirgizië, Rusland en Wit-Rusland een verdrag met Iran af over handelsvereenvoudigingen. Essentie van de overeenkomst is de afzwakking of zelfs opheffing van heffingen voor bepaalde groepen producten. Dit heeft betrekking op producten die ongeveer de helft van het huidige handelsvolume uitmaken, dat vorig jaar 2,7 miljard USD bedroeg, zo verklaarde de voorzitter van de Euraziatische Economische Unie (EEU), de Armeen Tigran Sargsjan. Zo zal de EEU zijn importheffingen op Iraanse industrieproducten van acht naar gemiddeld 4,7 procent verlagen. Andersom zal Iran zijn heffingen van 22,4 naar 15,4 procent verlagen. Hiermee hopen de betrokken landen de handel te stimuleren en met 50 procent te doen toenemen. Deze overeenkomst werd afgesloten voor een aanvankelijke periode van drie jaar. Aansluitend moet het dan door een omvattend vrijhandelsakkoord afgelost worden.

De EEU en de Euraziatische Economische Gemeenschap, waaruit de Unie in 2015 ontstond, is een binnenmarkt en een douane-unie, die in 2014 door Kazachstan, Rusland en Wit-Rusland opgericht werd en waarbij zich in het eerste jaar van zijn bestaan ook nog Armenië en Kirgizië aansloten. Hoewel de vijf landen van de EEU mondiaal vooralsnog geen dominant economisch blok vormen, vormen ze toch een markt van meer dan 180 miljoen inwoners. Doel van de samenwerking is de vereenvoudiging van de uitwisseling van kapitaal, goederen en diensten. Daarnaast proberen de deelnemende landen hun economische beleid op elkaar af te stemmen waar dat wederzijds voordeel oplevert.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


De Moskouse politicoloog Alexej Markin wijst op de politieke betekenis van het akkoord tussen de EEU en Iran: “In een tijd waarin de VS druk op Iran uitoefenen, is Rusland bereid zijn partner Iran te ondersteunen en ook de andere EEU-leden daarvoor te winnen. Bovendien het akkoord met Iran ook signaal van Poetin aan de Europeanen, dat Europa zich anders dan het gewend is ook van de opstelling van de Amerikaanse president kan distantiëren. Daarmee kan een precedent geschapen worden.”

Op het economische forum in Astana sloot de EEU echter niet alleen een overeenkomst met Iran, maar ook met China. Sargsjan en de Chinese staatssecretaris van Handel ondertekenden een akkoord over heffingen, handelsvereenvoudigingen, intellectuele eigendomsrechten, openbare aanbesteding alsmede internethandel en concurrentie, dat begin 2019 in werking moet treden.

Daarmee zien we niet alleen een economische driehoek Moskou-Peking-Teheran opdoemen, maar ook een nieuwe mijlpaal aan de weg naar het Chinese project van een ‘Nieuwe Zijderoute’. Inmiddels vormt de EEU dan ook al een interessante partner voor Zuidoost-Aziatische landen als Vietnam, dat reeds een vrijhandelsakkoord sloot met het blok, en Indonesië, dat dit ook graag wil.

Tactische nederlaag: Trump beperkt eigen opties door uit Kernakkoord Iran te stappen

Washingtons hernieuwde sancties tegen Teheran hebben ook elders voor Amerika ongewenste gevolgen. Zo handelt men aan de beurs in Shanghai inmiddels met olie-futures die in Yuan gerekend worden en voor goud inwisselbaar zijn. De Amerikaanse sancties hebben er nu toe geleid dat de vraag hiernaar aanzienlijk toegenomen is, want Iran heeft zich van de Amerikaanse dollar als internationale rekeneenheid afgekeerd en verkoopt nu olie op basis van de Yuan. China is wereldwijd de grootste olie-importeur en de beste klant van Iran. Peking koopt een kwart van de Iraanse olie-export en lenigt daarmee acht procent van zijn behoefte.  Het aandeel van de contracten in de wereldhandel die, ten koste van de USD, in Yuan afgerekend werden, steeg alleen afgelopen maart al van acht naar twaalf procent.

De door Amerika voorgeschreven sancties tegen Rusland troffen en treffen vooral Europa, terwijl de Verenigde Staten er nauwelijks last van hebben. Maar bij de huidige sancties tegen Iran komen er ineens Amerikaanse belangen in gevaar, zo neemt het belang van de Dollar als reservemunt af en daarmee de invloed van de VS in de rest van de wereld. Dat de Amerikaanse munt door alle handeldrijvende landen als betalingsmiddel gebruikt werd, was immers een hoeksteen onder de Amerikaanse dominantie. Nu enkele landen voorzichtig beginnen dit systeem te ondermijnen, gaat ook het instrument van de economische sancties aan kracht inboeten voor Amerika. Maar als economische oorlogsvoering niet meer werkt, heeft Washington altijd nog militaire middelen.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.