Een paar weken geleden werden in Texas memorabilia uit de nalatenschap van Neil Armstrong geveild. De veiling leverde 7,45 miljoen dollar op. Armstrong was de eerste mens die de maan betrad. De weg daar naartoe had de missie Apollo 8 met de astronauten Frank Borman, William Anders en James Lovell voorbereid. Zij waren op 21 december 1968 aan de eerste bemande vlucht naar de maan begonnen, zagen die voor het eerst van de achterkant, maar betraden hem niet.

Met deze beide successen – eerste bemande vlucht naar de maan, eerste mens op de maan – was eindelijk het trauma overwonnen, dat de Sovjets de Amerikanen bezorgd hadden met hun successen in de ruimtevaart. De eerste schok voor de Amerikanen werd veroorzaakt door de Spoetnik in 1957, vervolgens de eerste onbemande landing van Lunik 2 op de maan in 1959 en ten slotte de eerste bemande ruimtevlucht van Joeri Gagarin in 1961. Daar konden de Amerikanen op dat moment niets gelijkwaardigs tegenoverstellen.

60 jaar geleden baande Spoetnik de weg voor de ruimtevaart

Een bemande vlucht naar de maan moest het antwoord van de Amerikanen worden, aan een landing werd aanvankelijk nog niet gedacht. Eigenlijk was met de missie van Apollo 8 het oorspronkelijk gestelde doel bereikt. Maar met iedere succesvolle tussenstap zag men nieuwe mogelijkheden.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Kosten speelden geen rol

Het programma voor de maanvlucht was in 1960 op een conferentie van de NASA (National Aeronautics and Space Administration) uitgewerkt. Het kreeg de naam Apollo. Opgejaagd door de successen van de Sovjets, speelden de kosten nauwelijks een rol. Het programma verslond 23,9 miljard dollar. Een som die vandaag de dag gelijk zou staan aan zo’n 150 miljard dollar. 400.000 mensen werkten aan het programma.

Onder de indruk van de ruimtevlucht van Joeri Gagarin had de Amerikaanse president John F. Kennedy in mei 1961 het doel hoger gesteld. Nog in hetzelfde decennium moest een mens naar de maan en terug vliegen. Voor het Congres verklaarde hij: “Geen enkel ruimteproject zal in deze tijdsspanne meer indruk maken op de mensheid of belangrijker zijn voor de verkenning van het heelal; en niets anders zal zo moeilijk of tegen zulke hoge kosten te bereiken zijn.”

Wernher von Braun

Centraal stond de ontwikkeling van raketten met genoeg stuwkracht. De basis daarvoor leverde het onderzoek van de Duitse Wehrmacht. Leidend was Wernher von Braun, die eerder technisch leider van de Heeresversuchsanstalt Peenemünde was. Daar had hij de eerste functionerende grote raket Aggregat 4 (A4), het later Vergeltugsnwaffe 2 (V2) ontwikkeld. Als eerste ballistische raket bereikt deze de hoogste regionen van de aardatmosfeer, zodat de wieg van de ruimtevaart in Peenemünde stond.

75 jaar geleden: Doorbraak in de ruimtevaarttechnologie

In de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog had Braun de Amerikanen zijn kennis en ervaring aangeboden. De Amerikanen zochten destijds gericht naar Duitse wetenschappers. Braun kwam op 2 mei 1945 bij hen in dienst. In september van dat jaar vloog hij naar de Verenigde Staten. Meer dan honderd van zijn medewerkers uit Peenemünde volgden. In de Verenigde Staten zetten zij hun proeven met de V2-raket voort.

Saturn V

Lancering Apollo 8

De daarbij en met andere raketprogramma’s opgedane ervaringen mondden uit in de ontwikkeling van een nieuwe draagraket, de Saturn V. Braun ontwikkelde met zijn team een raket die met zijn hoogte van 110 meter nog altijd niet overtroffen is. Het startgewicht bedroeg 2880 ton, dat door een stuwkracht van 160 miljoen PK op een snelheid van 39.000 kilometer per uur gebracht moest worden. Deze kon astronauten binnen 60 uur naar de maan brengen.

Maar voor het zover was, voordat dit utopisch voorkomende experiment gewaagd kon worden, moesten veel voorstadia volgens een exact routeplan doorlopen worden. Het begon met onbemande vluchten in een baan om de aarde. Daarop volgde het testen van een maanlandingsruimtevaartuig. Pas daarna werd een bemande ruimtevlucht gewaagd, De volgende stap was het uittesten van het functioneren van de ruimtecapsule van het landingsvaartuig, eerst nabij de aarde, vervolgens nabij de maan en als bekronende afsluiting de landing en uitstap op de maan.

Gewijzigde plannen

In de opsomming van de individuele missies ontbreekt de vlucht van Apollo 8, die was niet voorzien. Maar intussen lagen de Sovjets weer voor. In 1965 had de kosmonaut Alexej Leonov aan boord van de Vosjod 2 de eerste ruimtewandeling ondernomen. De missie Apollo 8 was uitsluitend gepland om het maanlandingsvaartuig uit te proberen in een hoge baan om de aarde. Maar het vaartuig was niet gereed. Daarom werd voorgesteld de vlucht naar de maan te proberen. Daartegen bestonden aanzienlijke bedenkingen. “Zijn jullie gek geworden?”, riep NASA-directeur James Webb. Maar Braun was zeker van de Saturn: Als die vliegt, is het om het even hoe ver men vliegt.

De astronauten Frank Borman, William Anders en James Lovell waren tot dit waagstuk bereid. Ondanks nog altijd bestaande bedenkingen kwam er groen licht, want de CIA meldde dat de Sovjets hetzelfde jaar een vergelijkbare vlucht voor hadden. Het publiek werd uit veiligheidsoverwegingen pas laat over de gewijzigde plannen geïnformeerd.

Kerstavond

Apollo 8-capsule geland in Stille Oceaan

Op 21 december 1968 startte Apollo 8 op de vroege morgen van het Kennedy Space Center in Florida. Op 24 december, Kerstavond, bereikte de missie een baan om de maan. Van daaruit stuurden de astronauten beelden van de aarde en van de maan. En terwijl ze beelden van de kraters van de maan zonden, lazen ze beurtelings gedeelten uit het Bijbelse scheppingsverhaal voor.

Op 27 december landde Apollo 8 na zij terugkeer in de Stille Oceaan, nabij Hawaii. Het was de eerste vlucht die zich meer dan 1500 kilometer van de aarde had verwijderd. Apollo 8 bereidde de landing op de maan voor. Neil Armstrong behoorde tot het reserveteam voor Apollo 8. 11 maanden later zou hij als eerste mens de maan betreden. Toen dat gebeurde, besloten de Sovjets tot een bezuiniging op hun ruimtevaartprogramma; de plannen voor een maanlanding werden geschrapt.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.