Er zijn zonder meer al politieke topontmoetingen geweest waarvan de eindbalans aanzienlijk magerder uitviel, dan die na het gesprek tussen de Russische president Vladimir Poetin en zijn Amerikaanse ambtsgenoot Donald Trump in Helsinki. Dat vanuit het Witte Huis bekend werd gemaakt dat nog dit jaar een bezoek van Poetin aan Amerika wordt gepland, is een duidelijk teken dat de gesprekken in de Finse hoofdstad geen verspilde tijd waren.

Niettemin valt te verwachten dat voor een nieuwe ontmoeting opnieuw alle Transatlantici, eurocraten, russofoben en Poetin-haters een vergelijkbaar gedreven gedrag zullen vertonen als in de weken voor Helsinki ten tonele gevoerd werd. Direct na de ontmoeting ontstond al weer zoveel controverse dat Trump Poetins bezoek op de lange baan schuift. Kern van de aanklagende waarschuwingen voor een gesprek tussen de VS en Rusland op het hoogste niveau was en is dat de Russen de Amerikaanse president in de tang zouden hebben vanwege compromitterend materiaal, geheime overeenkomsten of de hardnekkige maar volstrekt onbewezen verdenking dat Rusland Trump geholpen zou hebben de Amerikaanse presidentsverkiezingen te winnen.

Hier is een web van geruchten en verdachtmakingen werkzaam waarvoor de term ‘complottheorie’ nu eens werkelijk verdiend zou zijn. Deze wordt door de atlantische propaganda gevoed en gekoesterd, omdat men daarmee een reden denkt te hebben om de NAVO nog maar eens uit te breiden – denk aan landen als Oekraïne en Georgië -, om de sancties tegen Rusland staande te houden, om de instemming van het Amerikaanse Congres te krijgen voor nog meer geld voor de krijgsmacht en om er bij de Europese NAVO-landen op aan te dringen om hun uitgaven op dat gebied te vergroten.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Trumps houding in dit alles is – naar zijn aard – tweeslachtig. Maar zijn binnenlands-politieke tegenstanders en deels ook zijn partijgenoten en regeringsleden liepen bij mededelingen als de volgende de koude rillingen over de rug: “President Poetin en ik hebben een gesprek gevoerd over een breed scala van kwesties die voor onze beide landen van strategisch belang zijn. We hadden een directe, open en uiterst productieve dialoog.”

Poetin vertrouwde van zijn kant de aanwezigen in Helsinki en het meeluisterende wereldpubliek een feit toe dat velen lijkt te zijn ontgaan: “De Koude Oorlog ligt ver achter ons.” De Russische president zag echter wel reden om er aan toe te voegen: “Het is evident dat de bilaterale betrekkingen een zware tijd doormaken. Deze moeilijkheden en de overheersende gespannen atmosfeer hebben echter geen objectieve grond.”

Uit dit gegeven trokken de beide presidenten de conclusie dat het zinvol en nodig is om op de ontmoeting van Helsinki meer ontmoetingen te doen volgen. “We zijn overeengekomen”, aldus Trump, “dat onze bilaterale ontmoetingen in de toekomst vaker zullen plaatsvinden.” In dit kader moet de aanstaande uitnodiging aan Poetin om naar de VS te komen gezien worden, dit laat zien dat de gesprekspartners meer willen doen dan de gebruikelijke gratuite hoffelijkheidsclichés uit te wisselen.

Daarbij horen overeenkomsten als de oprichting van een deskundigengremium dat zich bezig moet gaan houden met diverse urgente bilaterale problemen. Zo wil men fora creëren voor de behandeling van economische en culturele belangen. De VS hebben voorgesteld een gezamenlijke werkgroep voor de terrorismebestrijding in het leven te roepen. Daarbij werd van beide zijden gewezen op incidentele gezamenlijke acties in Syrië. Bovendien hebben de inlichtingendiensten van beide landen bij het wereldkampioenschap voetbal in Rusland succesvol samengewerkt.

Kijkend naar dergelijke uitkomsten komen de angstige en boze oproepen in de aanloop naar Helsinki belachelijk voor. De vroegere CIA-directeur John Brennan zette zichzelf te kijk door Trump van “hoogverraad” te betichten. Desalniettemin heeft ook na de topontmoeting het narratief van het monster Poetin dat het Amerikaanse volk een president heeft opgedrongen nog altijd politieke werkingskracht.

De Amerikaanse speciale aanklager Robert Mueller heeft twaalf Russische geheim agenten aangeklaagd. Zij zouden de hackaanval op Trumps concurrente Hillary Clinton geleid hebben en daardoor de verkiezingsuitkomst beslissend beïnvloed hebben. Daarmee wordt overigens impliciet toegegeven dat Clinton compromitterend materiaal te verbergen had. De bewijsvoering tegen de Russen is echter vooralsnog mager. De plaatsvervangend minister van Justitie van de VS, Rod Rosenstein verklaarde dat justitie er met de aanklacht tegen de geheim agenten van uitgaat dat Russische militairen achter de aanvallen zitten. Men “gaat er van uit”, meer lijkt men niet te hebben.

De aanklacht die precies op tijd voor de gesprekken in Helsinki bekend werd gemaakt, met de ogenschijnlijke bedoeling om de gesprekken te bemoeilijken, heeft ze echter niet belemmerd. De Amerikaanse aanklager kan het proces tegen de twaalf Russen echter in de rustgevende zekerheid voeren, dat zij niet gehoord hoeven te worden. Zij bevinden zich namelijk zonder uitzondering in Rusland en kunnen van daaruit het proces tegen hen niet wezenlijk beïnvloeden. Poetin heeft met het oog hierop weliswaar voorgesteld dat men de mogelijkheid zou moeten creëren dat burgers van het respectievelijke andere land – de VS en Rusland – naar het principe van wederkerigheid verhoord kunnen worden. In dit geval was hij kennelijk bereid de twaalf naar het proces in de VS te sturen, dat eigenlijk in zekere zin tegen hemzelf gevoerd wordt.

Hoezeer Trump en Poetin elkaar in de gesprekken ook tegemoet zijn gekomen, dit voorstel heeft de Amerikaanse president afgewezen. Misschien heeft Brennans verwijt dat hij zich in Helsinki door Poetin heeft laten overtroeven Trump toch geraakt.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.