Vijftig jaar geleden brak tussen El Salvador en Honduras de Voetbaloorlog uit. In essentie veroorzaakte niet voetbal maar massamigratie deze oorlog.

De zogeheten Voetbaloorlog wordt ook wel ‘oorlog van 100 uur’ genoemd, aangezien de gevechtshandelingen slechts ongeveer 100 uur, namelijk van 14 tot 18 juli 1969 duurden. In verhouding tot de lengte is het aantal slachtoffers met 2100 doden en 6.000 gewonden hoog. Sommige bronnen spreken zelfs van 6.000 doden en 15.000 gewonden.

Voetbaloorlog niet werkelijk veroorzaakt door voetbal

Ongeacht zijn naam, ligt de oorzaak voor de Voetbaloorlog tussen El Salvador en Honduras niet in de mooiste bijzaak van de wereld, maar in de massamigratie van 300.000 armoedevluchtelingen van El Salvador naar Honduras, die in het land van bestemming niet als verrijking gezien werd.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Bevolkingsdruk

generaal Fidel Sánchez Hernández

Meer nog dan tegenwoordig was vijf decennia geleden het Centraal-Amerikaanse El Salvador beduidend sterker bevolkt dan het buurland Honduras. Terwijl in El Salvador circa 2,5 miljoen mensen op zo’n 21.000 vierkante kilometer woonden, waren het in Honduras slechts 1,9 miljoen op zo’n 112.000 vierkante kilometer. Bij deze onbalans kwam een grootgrondbezittervriendelijk beleid van de Salvadoraanse president generaal Fidel Sánchez Hernández.

Massamigratie

Het resultaat was een massamigratie van 300.000 armoedevluchtelingen van El Salvador naar Honduras. De regering in San Salvador maalde daar niet om, het haalde binnenlands immers druk van de ketel. In Honduras zorgde de komst van de 300.000 echter voor sociale problemen. De regering had hier juist een landbouwhervorming voor, die tot een compromis tussen de grootgrondbezitters en de kleine boeren moest leiden. De immigranten stuurden dit plan in de war.

Macha Brava

Op 30 april 1969 riep de regering van Honduras de immigranten dan ook op binnen 30 dagen naar hun eigen land terug te keren. Halverwege dat jaar zette de paramilitaire groep Macha Brava deze oproep van de regering kracht bij met aanvallen op de immigranten.

Kwalificatiewedstrijden voor wereldkampioenschap voetbal

In deze gespannen situatie kwam het voetbal in het spel. In de kwalificatiewedstrijden voor het wereldkampioenschap van 1970 in Mexico kwamen El Salvador en Honduras elkaar in de halve finale tegen. Overeenkomstig het reglement werden er twee wedstrijden gehouden en in geval van een patstelling een derde.

De eerste wedstrijd vond op 8 juni 1969 in Honduras plaats. De thuisspelers wonnen met 1:0. Hoe emotioneel geladen het duel was, blijkt uit het feit dat een 18-jarige generaalsdochter uit El Salvador na het verlies van het elftal van haar land zich met het pistool van haar vader van het leven benam. De nacht voor de wedstrijd hadden Hondurese fans voor het hotel van de Salvadoraanse spelers veel lawaai gemaakt. Zodoende deed in El Salvador de interpretatie de ronde dat vermoeidheid van het eigen elftal verantwoordelijk was voor de nederlaag.

Revanche

Een week later kwam het in El Salvador in dubbele zin tot revanche. Nu lieten de aanhangers van El Salvador de gasten uit Honduras geen slaap. En inderdaad won nu El Salvador, en wel met 3:0. Om het aantal doelpunten geen rol speelt, heerste echter een patstelling en was een derde wedstrijd in een derde land nodig.

Elftal El Salvador verslaat Honduras, zware rellen volgen

Op 26 juni 1969 traden de beide elftallen in Mexico (stad) tegen elkaar aan. Na de reguliere speeltijd stond het gelijk, dus kwam er verlenging. Uiteindelijk maakte de Salvadoraan Mauricio ‘Pipo’ Rodriguez in de 101e minuut het beslissende doelpunt, 3:2. El Salvador ging naar de finale van de kwalificatie, Honduras niet. Net als na de tweede wedstrijd, kwam het ook na deze derde tot zware rellen en gevechten tussen fans. Daarbij verloren zelfs mensen het leven.

Situatie migranten verslechtert, El Salvador beticht Honduras van volkerenmoord

In deze tijd verslechterde de toch al penibele situatie van de Salvadoraanse immigranten in Honduras. De regering in San Salvador reageerde hierop scherp. Enerzijds was El Salvador geroepen het voor de belangen van burgers in het buitenland op te nemen. Anderzijds wilde het land niet dat de immigranten terug zouden keren, waardoor de sociale problemen in het eigen land weer groter zouden worden. El Salvador verweet Honduras in verband met de behandeling van de migranten volkerenmoord, foltering, onvrijwillige castratie en verkrachtingen. Twee dagen na de derde wedstrijd werden de diplomatieke banden verbroken.

El Salvador valt Honduras aan

Op 14 juli 1969 overviel El Salvador Honduras. Zonder voorafgaande oorlogsverklaring liet Sánchez Hernández de luchthaven van Honduras’ hoofdstad Tegucigalpa door Cessna’s en oude vliegtuigen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog bombarderen. Honduras sloeg terug. De luchtstrijdkrachten van de beide ontwikkelingslanden bestonden vooral uit oude toestellen. Zo kwam het nog eenmaal tot luchtgevechten tussen propellervliegtuigen. Op de luchtslag volgde een grondoffensief van Salvadoraanse troepen. Honduras kon hier weinig tegen uitrichten.

VN en OAS roepen op tot deëscalatie Voetbaloorlog

Nadat de Salvadoranen zo’n 70 kilometer in Honduras opgerukt waren, riepen de Verenigde Naties, maar vooral de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) op tot een politieke oplossing. Geconfronteerd met sanctiedreigingen zag El Salvador zich gedwongen de opmars af te breken. El Salvador werd door de OAS als agressor aangeduid en opgeroepen zijn troepen achter de eigen staatsgrenzen terug te trekken. Op 29 juli stemde de Salvadoraanse regering toe. Op 4 augustus verlieten de laatste Salvadoraanse militairen Honduras.

Economische gevolgen van de Voetbaloorlog

San Salvador kon niet afdwingen dat de migranten in Honduras mochten blijven. Honduras kon dus verder gaan met de uitzetting. De militair succesvolle agressor realiseerde niet alleen niet zijn oorlogsdoelstellingen, de oorlog bracht afgezien van de slachtoffers ook nog tastbare economische nadelen. Honduras hinderde voortaan de handelsstromen naar El Salvador over zijn grondgebied en trok zich terug uit de Centraal-Amerikaanse gemeenschappelijke markt (MCCA), wat deze betekenisloos maakte.

Geopolitieke handelsbelemmeringen

El Salvador werd hierdoor in niet geringe mate getroffen. Ten eerste is deze staat relatief klein, dichtbevolkt en sterk geïndustrialiseerd. Daardoor is ze sterk afhankelijk van grensoverschrijdende handel. Ten tweede ligt Honduras niet alleen tussen El Salvador en de Caraïbische Zee (en Atlantische Oceaan), maar ook tussen El Salvador en de andere MCCA-partners Nicaragua en Costa Rica.

Gevolgen Voetbaloorlog leiden tot burgeroorlog in El Salvador

Meer nog dan de handelsbelemmeringen droeg echter de door de Voetbaloorlog niet gestopte terugkeer van 300.000 armoedevluchtelingen bij aan de verscherping van de sociale en economische situatie in El Salvador. Dit leidde uiteindelijk tot een elf jaar durende burgeroorlog. Die begon in 1980. In dat zelfde jaar werd de Voetbaloorlog met een vredesverdrag formeel beëindigd.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.