De Brexit heeft de lelijke kant van de EU nog eens in de verf gezet. Maar het vertrek van de Britten voorspelt ook weinig goeds voor de dynamiek in de resterende EU. 

Voorbij de pathetische bezweringsformules en duistere angstbeelden, is in alle detaildiscussies van het getouwtrek om de Brexit het zicht op de wezenlijke vragen grotendeels verloren gegaan. Die vragen luiden: Wat heeft de Brexit en het verloop ervan over het wezen van de EU geopenbaard? En: Hoe zal de EU zich zonder de Britten ontwikkelen?

Zo pijnlijk mogelijk

De tegenstanders van de Brexit op het continent sturen op een zo pijnlijk mogelijke Brexit aan, in de hoop dat de Britten in een tweede referendum op hun besluit terugkomen en dat geen tweede natie het zal wagen serieus over een vertrek uit de EU te denken. Dit onthult een houding die zich aan de democratische volkswil slechts onder omstandigheden gebonden voelt. Het volk, of het nu de Britten zijn of wie dan ook, wordt geacht zo te kiezen als de EU-elite het graag ziet. Zo niet, dan moet er opnieuw gestemd worden of van bovenaf streng gestraft worden.  Dit beeld bevestigt ongewild de verdenking dat de EU zich van een gemeenschappelijk project in een gevangenis voor de betrokken naties verandert, waaraan niemand straffeloos kan ontkomen.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


‘Meer Europa’

Hoe zal de EU zich zonder de Britten ontwikkelen? Londen stond steeds sceptisch tegenover teveel centralisme, gaf de voorkeur aan marktwerking boven economische planning vanuit de politiek en trapte op de rem als Brussel weer eens meer geld van de burgers in de rijkere lidstaten wilde. Deze Britse scepsis zal ontbreken. De centralisten en geld-over-de-balk-smijters die niets willen dan “meer Europa”, hebben nog slechts weinig verzet te vrezen.

Middelpuntvliedende krachten

De dan nauwelijks nog afgeremde inspanningen van de centralisten zullen natuurlijk weerzin wekken in bepaalde EU-lidstaten. Met name bij de belastingbetalers in netto-bijdragers als Duitsland, Oostenrijk, Nederland en de Noordse landen. Hoe ver strekt hun bereidheid tot betalen, wanneer ze ten gevolge van een plots dalende conjunctuur merken dat ze helemaal niet zo rijk zijn als verondersteld? Daarbij komen anders gemotiveerde middelpuntvliedende krachten in Midden- en Oost-Europese landen. Ook zij zullen zich door een ongeremd voortschrijdend EU-centralisme nog sterker uitgedaagd voelen.

Balans

Dit alles kan de EU uiteindelijk parten spelen. Wat men ook van de Britten en hun bijzondere positie binnen de EU mag vinden: Londen heeft dikwijls gewogen op het bereiken van een zekere balans, doordat het bepaalde overdrijvingen van de Unie – ontsproten aan meer ideologische dan pragmatische geesten in Parijs, Berlijn of Brussel – verhinderde. Ook in de dwaling van de Euro als eenheidsmunt gingen de Britten niet mee. Waren ze daar wel in meegegaan, dan was de Brexit nu nóg moeilijker geweest. Noem het een vooruitziende blik, noem het een voorzichtige volksaard. We zullen het straks hoe dan ook missen in de EU.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.