In het Verenigd Koninkrijk weet niemand meer precies hoe het verder moet. De verwarring rond de Brexit wordt alleen maar groter.

Alsof de situatie niet al ingewikkeld genoeg was, heeft een Schotse rechter onlangs in hoger beroep de chaos compleet gemaakt door het door premier Boris Johnson afgedwongen reces van vijf weken voor het Britse parlement onrechtmatig te verklaren. Aangezien de regering in Londen daartegen onmiddellijk weer in beroep ging, weet niemand precies hoe het verder gaat.

Geen verkiezingen voor Brexit-deadline meer mogelijk

Vast staat: Johnson, de opvolger van Theresa May in 10 Downing Street, heeft een paar bittere nederlagen moeten incasseren. Eerst kreeg hij twee maal een voorstel voor nieuwe verkiezingen niet door het parlement. Er is daarmee geen mogelijkheid meer tot vervroegde verkiezingen voor de voorgenomen Brexit-datum van 31 oktober.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


No-No-Deal-wet poogt Brexit-uitstel af te dwingen

Bovendien hebben de afgevaardigden in een spoedprocedure een zogenaamde No-No-Deal-wet door beide huizen van het parlement geloodst. Deze wet stelt dat de premier een uitstel van de Brexit-datum moet voorstellen, mocht er uiterlijk 19 oktober geen uittredingsakkoord geratificeerd zijn. Johnson wijst dat echter nadrukkelijk van de hand.

Wat kan Johnson in enkele weken nog bereiken?

Internationale waarnemers staan nu voor een raadsel, welke opties de regeringsleider nog resteren. “Hoe moet Johnson in de luttele nog resterende weken een nieuw compromis met de EU uit onderhandelen? Zijn voorgangster Theresa May had daarvoor circa twee jaar nodig”, aldus onlangs het Duitse weekblad Der Spiegel. May bereikte dan weliswaar een akkoord met de EU, maar wist dit steeds niet door het Britse parlement te krijgen.

Twistpunt: Noord-Ierse grens en Backstop-clausule

Een van de belangrijkste twistpunten is de zogeheten Backstop-clausule. Deze moet garanderen dat er geen harde grens ontstaat tussen het Britse Noord-Ierland en de Ierse Republiek, die lid van de EU blijft. Daarmee zou potentieel ook de wapenstilstand in gevaar kunnen komen, die sinds het Goede Vrijdag-akkoord van 1998 geldt en het Ierse conflict na decennia van bloedig geweld tot rust bracht.

Alsnog akkoord na overgangsperiode onwaarschijnlijk

Meer radicale voorstanders van de Brexit rond Johnson wijzen deze clausule af. In hun ogen zou deze namelijk de Britse soevereiniteit te veel inperken. Want de Backstop laat het Verenigd Koninkrijk geen andere keus dan ofwel een het koninkrijk delende interne douanegrens te accepteren, dan wel als geheel in de Europese gemeenschappelijke markt te blijven. In zoverre er althans tegen het einde van de twee-jarige overgangsperiode geen technologische oplossingen voor een ‘zachte’ Noord-Ierse grens gevonden zijn. Het is echter te betwijfelen dat deze punten in de overgangsperiode wel uit te onderhandelen zijn met zowel Brussel als Westminster. Zodoende pleitte Johnson met klem voor vervroegde verkiezingen.

Parlementaire meerderheid

Daarmee hoopte hij op minder complexe machtsverhoudingen, om met een comfortabele meerderheid de Brexit door te kunnen voeren, desnoods zonder akkoord met de EU. Want Johnson beloofde zijn aanhangers destijds dat er met hem geen uitstel van de Brexit zou komen. De nieuwe wet van het parlement lijkt hem nu echter aan handen en voeten te binden.

EU-afwijzing van Brexit-uitstel provoceren

De Daily Telegraph schreef onlangs dat de regering zou overwegen om bij de EU een uitstel van de Brexit voor te stellen op zo’n manier dat het een afwijzing provoceert. Of Johnson zou kunnen proberen een regeringsleider van een EU-lidstaat te vinden die een veto uitspreekt over het voorstel voor uitstel van de Brexit-datum. De kans daarop lijkt inmiddels reëel. Want er gaan steeds meer stemmen op, die liever een No-Deal-Brexit accepteren, dan nog eens te onderhandelen.

Frankrijk mogelijk tegen uitstel Brexit

Zo wijst de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Yves Le Drian een uitstel van de Brexit onder de huidige omstandigheden af: “Bij de huidige stand van zaken zeg ik nee. We gaan niet iedere drie maanden opnieuw beginnen.” Intussen stelde de Britse Brexit-minister Dominic Raab het naadje van de kous te willen weten over de juridische implicaties van de No-No-Deal-wet.

Johnson kan aftreden en Corbyn laten falen

Een ander mogelijk scenario is nog dat Johnson terugtreedt en de regeringszaken aan anderen overlaat. Labour en afvallige Conservatieven kunnen dan hun tanden stukbijten op de onderhandelingen en er ook niet in slagen een bevredigend akkoord te bereiken. Latere nieuwe verkiezingen zouden Johnson dan in de kaart kunnen spelen.

Peilingen en kiesstelsel

De stemming op de Britse eilanden is echter onoverzichtelijk. Momenteel gaan de Conservatieven nog duidelijk aan de leiding in de peilingen, terwijl Labour recent steun verloor. Maar of de steun voor de Conservatieven zich ook zou vertalen in een parlementaire meerderheid is vanwege het kiesstelsel onduidelijk.

Nigel Farage en Brexit-partij stellen Johnson verkiezingskartel voor

Euroscepticus van de harde lijn Nigel Farage en zijn Brexit-partij boden Johnson intussen een samenwerking aan. Met paginagrote advertenties in diverse kranten bood Farage de regeringspartij aan een coalitie te smeden. “Mijn verkiezingsaanbod aan Boris” luidde de kop van een van die advertenties. “Geef ons een zuivere Brexit, dan helpen we jou om een grote Brexit-meerderheid veilig te stellen en Corbyns Labour te vernietigen. Samen zouden we niet te stoppen zijn.”

Hoewel de nieuwe Brexit-partij vanwege het Britse kiesstelsel er niet in zal slagen een groot aantal parlementszetels te veroveren, moet men Farage niet onderschatten. In de Europarlementsverkiezingen werd zijn nieuwe partij met 30 procent van de stemmen ineens de grootste. Een verkiezingskartel met Johnsons Tories zou in eventuele nieuwe verkiezingen alles veranderen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.