Rond het traditionele Navroes-feest, het in de regio nog altijd gevierde nieuwjaar naar oude Perzische traditie, zullen volgende week vrijdag de staatshoofden van de post-sovjetstaten van Centraal-Azië bij elkaar komen. Op de agenda staat nauwere samenwerking in West-Turkestan.

Afgelopen jaar vonden er reeds talrijke wederzijdse bezoeken tussen de staatshoofden uit de regio plaats, die gezien kunnen worden als signaal van het aanbreken van een nieuw tijdperk. Het initiatief voor de top rond Navroes ging van de presidenten van Kazachstan en Oezbekistan, Noersoeltan Nazarbajev en Sjavkat Mirzijojev, uit.

Mirzijojev heeft als opvolger van de overleden Islam Karimov, die lange tijd president van Oezbekistan was, in grote mate met zijn beleid gebroken en daarbij niet in de laatste plaats de relatie met de buurlanden aanzienlijk verbeterd, zodat nu eindelijk de jarenlang opgehoopte bi- en multilaterale problemen in de regio aangepakt kunnen worden.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Energie en infrastructuur

Tot nu toe sprak de charismatische leider publiekelijk slechts van een overeenkomst over integratie van het elektriciteitsnet en de bouw van spoorwegen. Deze beide zaken raken echter aan veel centrale kwesties tussen de betrokken staten. Juist ten aanzien van het energiebeleid bestond er tot nu toe een vaak onverzoenlijk getoonzet conflict tussen de zuidelijke ‘bergstaten’, die de naar het noorden stromende rivieren met behulp van grote stuwdammen beheersen, en de noordelijke ‘steppestaten’, waar zich de olie- en gasbronnen van het gebied bevinden.

De noordelijke staten zijn er op aangewezen in de zomer water water voor irrigatie te krijgen, terwijl de zuidelijke staten vooral in de winter water doorlaten, om zo stroom op te wekken voor hun in dat seizoen veel grotere behoefte aan elektriciteit voor verwarming, licht en dergelijke. Het voor de hand liggende compromis bleek in de praktijk zeer moeizaam uit te onderhandelen, wat in de regio van tijd tot tijd – meest recent na de dood van Karimov – tot zinspelingen op een eventuele militaire oplossing van het probleem leidde. Daartoe kwam het weliswaar nooit, maar desalniettemin leidde de twist tot een stagnatie die de economische ontwikkeling van de regio aanzienlijk remde.

Daarbij kwam de traditionele tegenstelling tussen de beide machtigste staten van Turkestan, Kazachstan en Oezbekistan, die lange tijd streden om de leiderschapsrol in de regio, totdat Oezbekistan voor het isolement koos en de regio aan Kazachstan liet. Ook zijn er grensconflicten tussen diverse staten die van tijd tot tijd tot schermutselingen tussen grenstroepen leidden.

Nieuwe Zijderoute

De door al deze factoren geblokkeerde uitbouw van het spoorwegnet is op zijn beurt weer een belangrijke hindernis voor het Chinese initiatief van de Nieuwe Zijderoute, in het kader waarvan er nieuwe verbindingen gelegd worden tussen China en Europa, onder andere door Centraal-Azië.

Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is China zeer actief in de regio, die het als zijn historische achterland beschouwt. Nu dringt de Volksrepubliek er bij zijn Centraal-Aziatische buurlanden dan ook op aan om ten behoeve van de uitbouw van een mondiaal handelssysteem hun onderlinge animositeit te beëindigen en gezamenlijke projecten na te streven.

Tot de cruciale doorbraak in de verhouding tussen Kazachstan en Oezbekistan kwam het in september 2017 bij het officiële staatsbezoek van Nazarbajev in Tasjkent, precies een jaar – alsmede zes ontmoetingen en zeven telefoongesprekken – na zijn eerste werkbezoek aan Mirzijojev. Daarbij werd niet alleen een hele stapel aan verdragen ondertekend, maar ook symboolpolitiek van de hoogste orde bedreven. Samen bezochten de beide staatshoofden het mausoleum van Hodja Ahmed Yasavi, gebouwd nadat Timoer Lenk de Gouden Horde verslagen had. Verder presenteerde Nazarbajev een Oezbeekse vertaling van zijn staatsdoctrine. 550 jaar na de scheiding van beide volken leken hun tegenstellingen ineens weggenomen.

As Astana-Tasjkent

De betekenis van de lange tijd ondenkbare as Astana-Tasjkent werd door de voorzitter van de Kazachse Raad voor Buitenlands Beleid, Jertan Karin, als volgt verwoord: “Met het aanhalen van de Kazachs-Oezbeekse betrekkingen bestaat voor het eerst een kans op een nieuw begin voor de regionale samenwerking in Centraal-Azië.”

Belangrijk om op te merken is hoe duidelijk zelfs Tadzjiekse stemmen zich voor de nieuwe samenwerking uitspreken. Tot nog toe had bij sommige opinieleiders van dit Iraanse volk de zorg voor een al te grote invloed van de Turkse staten overheerst. De regering in Doesjanbe spant zich dan ook in voor de versterking van de nationale cultuur, wat de zorg van de Tadzjieken binnen de perken houdt.

De Tadzjiekse politicoloog Ibrahim Oesmanov zit de oorzaak voor de positieve grondhouding van zijn landgenoten vooral in de rol van Mirzijojev, die ook buiten Oezbekistan en in het bijzonder onder de Tadzjieken respect verworven heeft. De aanzienlijk toegenomen handel tussen Oezbekistan en Tadzjikistan, het herstel van bilaterale verkeers- en irrigatiesystemen en de gezamenlijke bouw van een gigantische waterkrachtcentrale aan de Rogoen leveren daarvoor een substantiële basis.

Vertegenwoordigers van de Centraal-Aziatische staten spraken met het oog op de aanstaande top zelfs al van een nieuwe statenbond, “vergelijkbaar met de Europese Unie”. Zo’n vaart zal het in Astana niet lopen, maar  samenwerking tussen de staten in West-Turkestan is in principe in het belang van de volken die daar leven en de top van Astana kan dan ook als een historische mijlpaal gezien worden.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.