Roemenië bestaat in zijn huidige grenzen pas sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog of formeel het Verdrag van Parijs van 1947. Van 1920 tot 1940 had Roemenië zijn grootste omvang. Met het Verdrag van Trianon (1920) viel Transsylvanië in zijn geheel aan Roemenië, daarnaast maakte nu ook Bessarabië, dat de huidige Republiek Moldavië en gebieden die nu in Oekraïne liggen omvatte, deel uit van Roemenië.

De geopolitiek van Roemenië wordt bepaald door drie factoren: Ten eerste de bergketens van de Karpaten en Transsylvanische Alpen, ten tweede de grote rivieren met de Donau voorop en ten derde de Zwarte Zee.

Daciërs, Romeinen, Magyaren, Ottomanen

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


In de 2e eeuw na Christus viel Dacië in handen van de Romeinen en de huidige Roemenen worden dan ook gezien als afstammelingen van geromaniseerde Daciërs. Tijdens de Grote Volksverhuizing viel het ene na het andere nomadische volk dit gebied binnen. Een van de laatste volken die kwamen waren de Magyaren. De Magyaren veroverden eind 9e eeuw de Pannonische vlakte en vestigden zich daar. Deze vlakte omvat het huidige Hongarije, Transkarpatië (of Ciskarpatië vanuit Hongaars perspectief), het zuiden van Slowakije, Slavonië, Vojvodina, Banaat en Transsylvanië. De Karpaten en Transsylvanische Alpen vormen hiervan als bergketens een natuurlijke grens in het oosten en zuidoosten. In welke mate er Daciërs in Transsylvanië woonden op het moment dat de Magyaren zich daar vestigden is omstreden, maar het was in ieder geval een dunbevolkt gebied.

Aan de andere kant van de bergen organiseerden de Daciërs of Roemenen zich geleidelijk in twee vorstendommen: Walachije en Moldavië. Het woord Vlach, dat op de Balkan in diverse talen gebruikt wordt voor etnische Roemenen is afgeleid van Walachije. Walachije werd in het noorden begrensd door de Transsylvanische Alpen en in het westen, zuiden en oosten door de Donau. Moldavië werd in het westen begrensd door de Karpaten, in het oosten door de rivier de Nistru (Dnjestr) en in het zuiden door de Zwarte Zee. Anders dan Moldavië had Walachije geen toegang tot de zee.

Walachije vocht in de late Middeleeuwen met de oprukkende Ottomanen en verdedigde zich onder andere onder leiding van Vlad Tepes, die een inspiratiebron vormde voor de Dracula-mythe, herhaaldelijk succesvol. Uiteindelijk vielen echter zowel Walachije als Moldavië en Transsylvanië in Ottomaanse handen. Totdat eind zestiende eeuw Michaël de Dappere, die door de Ottomanen vorst van hun vazalstaat Walachije gemaakt was, Walachije, Moldavië en Transsylvanië wist te verenigen en de onafhankelijkheid uitriep. Oostenrijk en Polen zouden echter al snel een einde maken aan het Roemeense avontuur.

Pas in 1859 zouden Walachije en Moldavië opnieuw verenigd worden tot Roemenië. Nu echter zonder het leeuwendeel van Bessarabië dat in Russische handen was. Na interventie van de Russen in 1877-78 werd het nieuwe Roemenië onafhankelijk van het Ottomaanse rijk. Hierbij werd ook het grootste deel van de Dobroedzja aan Roemenië toegevoegd. Deze streek maakte tot dan toe deel uit van Roemelië, oftewel het Europese deel van het Ottomaanse Rijk zelf. Het verschafte Roemenië een veel bredere kustlijn, die zich niet meer alleen tot de monding van de Donau beperkte.

In 1913 verklaarde Roemenië, net als diverse andere staten de oorlog aan Bulgarije (Tweede Balkanoorlog). Dit zou Roemenië de zuidelijke Dobroedzja opleveren, een gebied in het noordoosten van Bulgarije.

Groot-Roemenië

In de Eerste Wereldoorlog bleef Roemenië aanvankelijk neutraal, maar nam vervolgens toch deel. Door samenwerking met de Britten en Fransen hoopte Roemenië Transsylvanië en de Boekovina te veroveren op het Oostenrijks-Hongaarse rijk. In deze gebieden woonden immers forse Roemeense minderheden. Het verging Roemenië niet al te best in de oorlog, maar Oostenrijk-Hongarije werd na de oorlog desalniettemin ontmanteld, waardoor Transsylvanië en met het Verdrag van Trianon in 1920 ook het Banaat en met het Verdrag van Versailles de Boekovina aan Roemenië toevielen. Aan de andere zijde was Rusland verzwakt door de Revolutie en had Bessarabië zich in 1917 onafhankelijk verklaard en kort daarop bij Roemenië aangesloten. Zo was nu Groot-Roemenië ontstaan.

Tussen 1920 en 1940 was Roemenië op zijn grootst.

Voor het blok

In 1940 probeerde Roemenië opnieuw neutraal te blijven. Toen het echter een ultimatum van de Sovjet-Unie ontving om Bessarabië en de Boekovina af te staan, koos Roemenië ervoor zich bij de Asmogendheden aan te sluiten. Bulgarije en Hongarije behoorden echter al tot de As en door arbitratie werden nu de zuidelijke Dobroedzja en noordelijk Transsylvanië aan respectievelijk Bulgarije en Hongarije toegewezen.

Door de inval van de Asmogendheden in de Sovjet-Unie kon Roemenië de Boekovina en Bessarabië heroveren. Daarnaast kreeg het een gebied tussen de rivieren de Nistru (Dnjestr) en de Boeg toegewezen om te besturen. Dit werd het gouvernement Transnistrië genoemd, maar was veel groter dan het Transnistrië dat zich in begin jaren ’90 van Moldavië afscheidde, en omvatte onder andere de havenstad Odessa. In dit gebied werden ook door de Roemenen concentratiekampen opgezet.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Roemenië een belangrijke bron van aardolie voor de Asmogendheden, waardoor de olievelden rond Ploiesti een belangrijk doelwit voor de geallieerden werden. In 1944 viel de Sovjet-Unie Roemenië binnen, waarop de koning de premier gevangen liet nemen en Roemenië zich bij de geallieerden aansloot.

Na de Tweede Wereldoorlog ging noordelijk Transsylvanië weer over in Roemeense handen, maar de Boekovina en Bessarabië bleven bij de Sovjet-Unie en de zuidelijke Dobroedzja bij Bulgarije.

Europese Unie en NAVO

Na het einde van het Warschaupact, streefde Roemenië al snel het lidmaatschap van de NAVO en de Europese Unie na, waartoe het in respectievelijk 2004 en 2007 toetrad. Voor de NAVO heeft Roemenië vooral waarde omdat het een kustland van de Zwarte Zee is. Roemeense politici zijn daarbij door de bank genomen veel atlanticistischer ingesteld dan die van andere NAVO-leden aan de Zwarte Zee zoals Bulgarije of Turkije.

Hoewel de bevolkingssamenstelling wel veranderd is, is er nog altijd een aanzienlijke minderheid van Hongaren, met een sterke concentratie in het Szeklerland. De huidige Hongaarse regering investeert sterk in de band met deze volksgenoten, wat zo nu en dan frictie geeft met Boekarest. De traditionele minderheid van de Duitsers in Transsylvanië is sterk teruggelopen, hoewel Klaus Iohannis, voorheen burgermeester van Sibiu (of in het Duits Hermanstadt), het tot president geschopt heeft. Nu en dan laaien de etnische spanningen met name tussen de Transsylvanische Hongaren en Boekarest op. Zo dreigde de, inmiddels om andere redenen afgetreden, Roemeense premier Mihai Tudose onlangs dat etnisch-Hongaarse lokale politici die de vlag van Szeklerland hijsen uit moeten kijken dat ze er niet naast komen te hangen.

In verkiezingsuitslagen tekent zich vaak een tegenstelling tussen Walachije en Moldavië enerzijds en Transsylvanië anderzijds af. Hier de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van 2014, in groen de kandidaat van de Hongaarse minderheid, in blauw de centrumrechtse kandidaat en in rood de sociaaldemocraat.

De verloren gebieden spelen echter niet alleen in de Hongaarse maar ook in de Roemeense politiek een rol. Zo noemt een nationalistische partij zich de Groot-Roemenië Partij (PRM) en droomde de centrumrechtse president Traian Basescu van vereniging van de Republiek Moldavië met Roemenië. Basescu vereenvoudigde de procedures voor Moldavische burgers om een Roemeens paspoort aan te vragen. En van de andere kant kenden westers georiënteerde politici in Moldavië Basescu het burgerschap toe, wat inmiddels is teruggedraaid door president Igor Dodon.

Hoewel onwaarschijnlijk, is het nog enigszins voorstelbaar dat Moldavië op enig moment zou besluiten tot vereniging met Roemenië. Veel onwaarschijnlijker is het dat andere verloren gebieden, zoals de Boekovina en de Boedzjak, die nu deel uitmaken van Oekraïne ooit weer in Roemeense handen komen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.