De Filipijnse president Rodrigo Duterte baart opzien met zijn aankondiging dat de Filipijnse strijdkrachten in de toekomst geen gezamenlijke militaire oefeningen met de Verenigde Staten meer zullen uitvoeren. Duterte maakt er geen geheim van dat hij eigenlijk ook af wil van de militaire bases van de voormalige kolonisator op Filipijns grondgebied. De Filipijnse president houdt de mogelijkheid van militaire oefeningen met Rusland en China nadrukkelijk open, en op het moment bezoekt hij China in de hoop investeringen in de Filipijnse economie los te maken.

Duterte heeft daartoe de strategisch uiterst belangrijke keuze gemaakt om de Chinezen niet te ergeren door voortdurend te wijzen op de territoriale conflicten tussen de twee staten over een aantal piepkleine eilanden in de Zuid-Chinese Zee. Niet dat de Filipijnen hun aanspraken en rechten laten varen, maar Duterte hecht meer belang aan goede verhoudingen met China en de opleving van de Filipijnse economie die hij daarvan verwacht.

In de westerse pers wordt vrijwel uitsluitend aandacht besteed aan de bij tijd en wijle ruwe omgangsvormen van Duterte en zijn snoeiharde aanpak van drugsbendes. Het optreden van Duterte ten aanzien van China getuigt echter van geopolitiek en diplomatiek inzicht.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Duterte doorbreekt met zijn toenadering tot China namelijk het Amerikaanse beleid om China te isoleren. Dat China een aantal eilanden in de Zuid-Chinese Zee claimt en heeft bezet – zoals overigens ook diverse andere landen uit de regio militairen hebben gestationeerd op diverse eilandjes, heeft namelijk niet zozeer te maken met Chinese belangstelling voor eventuele grondstoffen of visgebieden rond die eilanden. Waar het China veeleer om gaat is het open houden van de vaarroutes. De Zuid-Chinese Zee is immers de voornaamste route waarlangs grote Chinese havens als Shenzhen, Hongkong en Guangzhou benaderd worden.

De Verenigde Staten voeren echter een beleid om China zoveel mogelijk te isoleren. En in Oost-Azië is dit tot nog toe succesvol geweest, aangezien de Amerikanen daar konden rekenen op bondgenoten of cliëntstaten als Zuid-Korea, Japan, Taiwan, Vietnam en niet te vergeten de Filipijnen.

De Amerikanen hadden bij wijze van spreken een ketting om de Chinese kust gelegd. Zo wordt dat in China ook terdege gevoeld. Een reactie kon dan ook niet uitblijven en was tweeledig. Enerzijds werden er havens gerealiseerd in landen als Birma, Bangladesh en Pakistan, met waar nodig transportroutes daar naartoe in de vorm van spoorlijnen of autowegen en natuurlijk pijpleidingen. Daarmee kon China zo nodig een blokkade van de Chinese oostkust of van de Straat van Malakka omzeilen. De capaciteit van die havens valt echter in het niet bij die van de eigen havens. Anderzijds werd dan ook ingezet op het opeisen van de Zuid-Chinese Zee, om daarmee zelf het open blijven van de vaarroutes veilig te kunnen stellen.

Ongeacht het schermen met allerlei historische rechten, moet het Chinese beleid ten aanzien van de Zuid-Chinese Zee kortom vooral begrepen worden als een reactie op het Amerikaanse beleid om China te isoleren.

Duterte lijkt dat te begrijpen en wil niet meer meedoen aan een Amerikaans beleid dat niet in het belang van de Filipijnen of van de bredere regio is. Door het isolement van China te doorbreken en toenadering te zoeken met het oog op economische en eventueel zelfs militaire samenwerking, neemt de Filipijnse president tegelijk potentieel de grond voor China weg om zijn maximale claim ten aanzien van de Zuid-Chinese Zee te willen doorzetten.

Dit werkt ook duidelijk door op het communicatieve vlak. Door te laten merken dat de Filipijnse claims en rechten in de Zuid-Chinese Zee een belang zijn dat ondergeschikt is aan het grotere belang van stabiliteit en samenwerking tussen landen in de regio, doet Duterte de Chinezen de impliciete suggestie om een vergelijkbare pragmatische houding aan de dag te leggen. Het territoriale conflict is op die manier niet meer een alles overheersende kwestie die op alle terreinen de verhoudingen bepaalt, maar slechts een ondergeschikte kwestie die opgelost kan worden als onderdeel van een breder arrangement.

Pas in een dergelijke sfeer – en niet in sfeer van confrontatie waartoe landen als Vietnam en de VS geneigd zijn – is een compromis ten aanzien van de Zuid-Chinese Zee mogelijk. Als Duterte slaagt in zijn opzet heeft hij daarmee niet alleen zijn eigen land, maar ook de bredere regio een grote dienst bewezen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.