De Verenigde Staten hebben tot nog toe aan slechts vijf mannen de rang van vijf-sterrengeneraal toegekend. Een van hen was de latere president Dwight David Eisenhower. De 50 jaar geleden overleden Eisenhower wordt door zijn landgenoten dan ook meer als soldaat dan als politicus herinnerd. 

Op 14 oktober 1890 zou de 34e president van de Verenigde Staten in het Noord-Texaanse Denison ter wereld gekomen zijn. Maar – vergelijkbaar met de latere president Barack Obama – werden de omstandigheden later in twijfel getrokken. Volgens de Amerikaanse grondwet moet de bekleder van het hoogste ambt in de VS namelijk een “natural born citizen” zijn, oftewel een in een Amerika geboren staatsburger. Bij het verantwoordelijke gemeentebestuur in Sherman, Texas was echter geen geboorteakte te vinden. Pas toen Eisenhower president was, liet hij zijn New Yorkse advocaten hier achteraan gaan.

Duitse afkomst

Eisenhowers ouders waren beide van Duitse afkomst. De oorspronkelijk Duitse familienaam Eisenhauer was reeds enige tijd verengelst. Zijn vrienden noemden hem echter, net als eerder zijn broers, kortweg Ike. Deze bijnaam zou hij zijn leven lang houden. Omdat de familie geen geld had voor een reguliere opleiding, meldde Eisenhower zich in 1911 bij de gerenommeerde militaire academie in West Point aan. De Eerste Wereldoorlog bracht hij in de VS door, waar hij aan de opbouw van het nieuwe tankkorps. Hij steeg snel door de rangen. Maar het einde van de oorlog remde de snelle opkomst van de jonge officier weer af. 

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Eisenhower (rechts) na het succesvol doorlopen van de militaire academie in West Point, in 1919

Bernard Baruch

Tijdens zijn verdere loopbaan vervulde hij verschillende functies, die overwegend een adviserend of planmatig karakter hadden. Begin jaren ’30 doorliep hij met succes het door Bernard Baruch ter verbetering van de samenwerking tussen economie en krijgsmacht opgerichte Army Industrial College, waar hij ook een tijdlang werkte. Door zijn contact met Baruch legde Eisenhower de basis voor zijn verdere carrière. De invloedrijke investeerder beschikte namelijk over een uitstekend netwerk tot in de hoogste Amerikaanse en Britse regeringskringen. Ook na zijn verkiezing tot president ontmoette hij premier Winston Churchill dikwijls in Baruchs woning in New York voor vertrouwelijke gesprekken. 

Bernard Baruch in de auto met Winston Churchill in 1961

Tweede Wereldoorlog

Hoewel Eisenhower nooit eerder een dergelijk bevel gevoerd had, werd hij na de Amerikaanse deelname aan de oorlog in 1942 verrassend tot Amerikaans opperbevelhebber voor Europa benoemd. De oorlog voerde hij grotendeels van achter zijn schrijftafel. Met zijn directe ondergeschikten hield hij slechts ontoereikend contact, wat hem forse kritiek opleverde.

Eisenhower met FDR op Sicilië in 1943, links staand generaal Patton

Gedurende de oorlog veranderde zijn verhouding tot het land van zijn voorouders. Uit talrijke bewaard gebleven documenten en overgeleverde gesprekken blijkt dat hij geen geheim maakte van zijn haat jegens de Duitsers. Meermaals gaf hij aan zoveel mogelijk van hen te willen doden. Zijn aversie nam nog toe toen hij na de mislukte staatsgreep van 20 juli 1944 moest vaststellen dat het nationaalsocialistische bewind nog altijd grote steun had onder de bevolking.

Disarmed Enemy Forces

Veel Duitsers moesten het met de dood bekopen. Niet alleen tijdens de talrijke tapijtbombardementen van geallieerde vliegtuigen op Duitse steden. Ook na de oorlog ging het sterven voort. In schending van het internationaal recht liet Eisenhower voor na de capitulatie van de Wehrmacht op 8 mei 1945 in gevangenschap geraakte Duitse soldaten de status van ‘Disarmed Enemy Forces’ invoeren. Deze categorie ontzegde men de behandeling als krijgsgevangene. Tienduizenden van hen stierven door honger en ontoereikende medische hulp, hoewel het nodige beschikbaar was. Daarnaast was Eisenhower een voorvechter van het voor Amerikaanse militairen in Duitsland geldende omgangsverbod. Amerikaanse soldaten was het verboden zelfs maar met Duitse kinderen te spreken.

Eisenhower met andere geallieerde bevelhebbers na de ondertekening van de Duitse capitulatie op 7 mei 1945 in Reims

Toen hij in zijn latere functie als opperbevelhebber van de NAVO tegenover bondskanselier Konrad Adenauer een eervolle vermelding voor Duitse soldaten afgaf, deed hij dit ook slechts met tegenzin en uit politieke calculatie met het oog op de gewenste troepenbijdrage van de Bondsrepubliek aan het bondgenootschap.

Verhouding met de Sovjet-Unie

Tegenover de Sovjet-Unie was zijn houding aanvankelijk daarentegen vel welwillender. Tegen het advies van zijn officieren in liet hij in 1945 de opmars bij de Elbe stoppen, om de verovering van Berlijn aan Stalin te laten. Het voorstel van Wehrmacht-generaal Alfred Jodl om slechts voor de westerse geallieerden te capituleren wees Eisenhower af en dreigde de moral bombing te hervatten. Na het einde van de gevechtshandeling leverde hij de Russische krijgsgevangen in Duitsland aan de Sovjet-Unie uit. Velen van hen verkozen het zich van het leven te benemen.

Koude Oorlog

Zijn verhouding met de Sovjet-Unie veranderde pas met het inzetten van de Koude Oorlog, die ook zijn van 1953 tot 1961 durende presidentschap zou bepalen. Eerst probeerde de Republikein grip te krijgen op de van zijn Democratische voorganger geërfde Korea-oorlog. Nadat het Containment-beleid van Harry S. Truman ter indamming van de internationale invloed van het communisme ontoereikend was gebleken, ging de Amerikanen er onder Eisenhower met de Rollback-doctrine toe over het actief terug te dringen. Toen de Sovjet-Unie echter een kernmacht werd, werd dit beleid door het principe van vreedzame coëxistentie afgelost.

Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov in de VS in 1959

Militair-industrieel complex

Binnenlands was Eisenhowers omvattende programma voor de aanleg van autowegen populair. Door een gematigd sociaal-economisch beleid maakten de Verenigde Staten een decennium van aanhoudende welvaartsgroei door. In zijn afscheidsrede waarschuwde de president met vooruitziende blik voor de invloed van het militair-industrieel complex op de Amerikaanse politiek. Een machtsconcentratie waaraan hij evenwel zijn militaire en politieke loopbaan in niet geringe mate te danken had en aan de totstandkoming waarvan hij ook zelf had bijgedragen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.