Ondanks de spanningen met etnische Kazachen in de Chinese provincie Sinkiang, intensiveert Kazachstan de samenwerking met China. Met goede reden.

De in juni 2019 gekozen president van Kazachstan Kassym-Jomart Tokajev bracht onlangs een bezoek aan Peking. Hij keerde daarmee terug naar de plaats waar hij in 1983-’84 Chinees leerde en van ’85 tot ’90 voor de ambassade van de Sovjet-Unie werkte.

Tokajev en de Chinese president Xi Jinping stelden tijdens het bezoek voort te willen bouwen aan het strategische partnerschap tussen hun beide landen, waarvoor Tokajevs voorganger Noersoeltan Nazarbajev tijdens zijn bijna 30-jarige bewind de basis legde. Nazabajevs betekenis voor Kazachstan blijkt wel uit het feit dat de hoofdstad Astana nog bij leven naar hem vernoemd werd.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Astana wil Euraziatisch financieel centrum worden

China kondigde in Kazachstan Nieuwe Zijderoutes aan

In ditzelfde Astana kondigde Xi in september 2013 het wereldwijde project van de Nieuwe Zijderoutes aan. Het door Kazachstan in november 2014 bekendgemaakte Noerly-Zhol-plan voor het stimuleren van de Kazachse economie door de modernisering van het onderwijs-, nieuws- en transportwezen en de dienstensector kan als aanvulling hierop gezien worden.

Geopolitiek profiel van Kazachstan

In het hart van Eurazië gelegen, heeft het op acht na grootste land ter wereld geen toegang tot de zee. Het deelt echter langs een 1782,75 kilometer lange gedeelde grens met China 24 rivieren. Over het gebruik van deze gemeenschappelijke rivieren beraadslaagt sinds 2010 een gemengde commissie. Kazachstan is veel dunner bevolkt dan China. Met 18,3 miljoen inwoners ligt het inwonertal van heel Kazachstan lager dan dat van de stad Peking alleen.

Kazachstan

Economische groei door toegenomen handel en investeringen

Door het afzakken van de olieprijs bedroeg de economische groei in 2015 en 2016 slechts een procent. Maar dankzij de tussen 2016 en 2018 met 6,6 procent gestegen Chinese directe investeringen waren het in 2017 3,3 procent. Het bilaterale handelsvolume bereikte datzelfde jaar 11,07 miljard USD. 16 procent van alle Kazachse import stamde uit China en 12 procent van de export ging daar naartoe. In 1995 was dit nog 1 respectievelijk 5,5 procent.

China belangrijkste economische partner Kazachstan na Rusland

De Volksrepubliek is zodoende tot de belangrijkste economische partner van Kazachstan na Rusland uitgegroeid. Zo kochten de Chinezen in 2005 voor 4,18 miljard USD het ooit grootste Sovjet-oliebedrijf en investeerden daarna nog eens 700 miljoen dollar in een pijpleiding. Reeds in april 2016 hadden de Chinezen zo al zo’n dertig procent van de gehele Kazachse oliewinning in handen.

Verder is Kazachstan voor China van belang als doorvoerland. Dankzij nieuwe internationale transportcorridors, onder andere naar de Kaspische Zee, is het transport over het spoor van bepaalde goederen uit China naar Europa een goed en minder tijdrovend alternatief geworden voor transport over zee.

Tegenslagen

Niet alles gaat echter van een leien dakje. Zo stopte de Chinese Ontwikkelingsbank vorig jaar de financiering van de aanleg van de metro in de Kazachse hoofdstad, nadat bleek dat een aanzienlijk deel van het reeds uitgekeerde geld voor andere doeleinden was gebruikt. Het bijna twee miljard dollar kostende project wil Kazachstan nu in etappes met eigen middelen afronden.

Heden ten dage bezoeken meer dan 14.000 Kazachse studenten Chinese universiteiten. Die universiteiten werven gericht in Kazachstan studenten met goede cijfers aan. Tegelijk zijn er in Kazachstan zes Confucius-instituten.

Kazachstan is echter beducht voor de komst van Chinese arbeidsmigranten die inheemse arbeiders zouden kunnen verdringen. En toen de overheid in 2016 verzuimde bij een later verworpen hervorming van het grondbezit van begin af aan duidelijk te maken dat buitenlanders geen grond mogen bezitten in Kazachstan, kwam het tot heftige protesten.

Internering van etnische Kazachen in China

Waar de relatie tussen de regeringen van China en Kazachstan als vanouds goed is, wordt de Kazachse publieke opinie over China beïnvloed door de berichten over internering van met name Oeigoeren maar ook etnische Kazachen in de Chinese provincie Sinkiang. China heeft namelijk te kampen met islamistisch terrorisme door inwoners van deze provincie. Door de VS gefinancierde organisaties grijpen dit onderwerp met een zekere gretigheid aan om verdeeldheid te zaaien tussen Peking en Noersoeltan. Waarbij men de omvang ervan aandikt.

Jihad tegen China

De Kazachse regering laat zich hierdoor vooralsnog echter niet van de wijs brengen. Zo kreeg de etnisch Kazachse Chinese staatsburger Sairagul Sauytbay, die tegen de maatregelen van de Chinese overheid protesteerde, in oktober 2018 geen asiel in Kazachstan. Daarop vroeg ze asiel aan in Zweden. Kazachstan had overigens reeds slechte ervaringen opgedaan met de inburgering van etnische Kazachen uit Sinkiang. Zo richtte Seriksjan Bilasj, na zijn inburgering, in het voorjaar van 2017 de organisatie ‘Vrijwilligers van het Vaderland’ op en riep op tot ‘jihad’ tegen China.

Samenballing IS-strijders in Afghanistan bedreiging voor Centraal-Azië

Euraziatische integratie op veiligheidsgebied

Al met al is er, mede vanwege etnisch-religieuze spanningen, geen sprake van een diepgevoelde verbondenheid tussen de Chinezen en Kazachen. Economische samenwerking met China is echter van vitaal belang voor het Centraal-Aziatische land. Verder noopt de toenemende aanwezigheid van de radicale islam in de regio de Kazachse regering tot samenwerking met China op veiligheidsgebied. Dat het land nog altijd enigermate deel uitmaakt van de Russische invloedssfeer versterkt deze dynamiek van Euraziatische integratie. Want ook Rusland, dat in de vorm van de Collectieve Veiligheidsverdragorganisatie (CVVO) met Kazachstan maar ook met Kirgizië en Tadzjikistan samenwerkt op gebied van defensie en grensbewaking, zoekt op veiligheidsgebied nadrukkelijk de samenwerking met China. De Shanghai Samenwerkingsorganisatie (SSO) is slechts een van de uitingsvormen hiervan.


Lees ook: “Captive Nations: De geopolitieke instrumentalisering van de Oeigoeren” in Epoque nr. 4, juni 2019.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.