De rechters van het Grondwettelijk Hof bekritiseerden in 2011 het ongelijke gewicht dat door de kunstmatige kiesdrempel van 5% aan verschillende stemmen werd toegekend. Bij de verkiezingen in 2009 werden alles bij elkaar zo’n 2,8 miljoen Duitse stemmen uitgebracht op partijen die de kiesdrempel niet haalden, deze stemmen bleven daardoor buiten beschouwing bij de verdeling van de 99 Duitse zetels in het Europees Parlement.  Het Grondwettelijk Hof wees er echter op dat een kiesdrempel voor de Bondsdag grondwettelijk wel mogelijk is.

Staatsrechtsgeleerde Hans Herbert von Arnim die de zaak voor het Hof had gebracht, noemde het oordeel in 2011 in een opiniestuk in de Junge Freiheit een belangrijke mijlpaal: “Hiermee wordt het kartel van de gevestigde partijen op een gevoelige plek doorbroken. Het oer-democratische recht van de gelijkheid van de stemmen en de gelijke kansen van de partijen is door het machtsbehoud van de gevestigden lange tijd ernstig geschonden.”

Als er bij de Europarlementsverkiezingen in 2009 geen kiesdrempel was geweest hadden de Freie Wähler en de eurosceptische Republikaner zetels behaald. Diverse andere kleine partijen zaten tegen de benodigde 1,1 procent van de stemmen aan. In de verkiezingen van 1989 behaalden de Republikaner nog 7,9% van de stemmen, vanaf 1994 vielen ze echter onder de kunstmatige kiesdrempel van 5%. In 2014 vinden er opnieuw Europarlementsverkiezingen plaats. De gematigd eurosceptische partij Alternative für Deutschland is intussen sterk in opkomst en staat in de peilingen tussen de 3 en de 5 %. De liberale FDP kwakkelt in de peilingen onder de vijf procent, maar is niettemin voorstander voor de invoering van een kiesdrempel bij de Europarlementsverkiezingen. Bij de verkiezingen in 1984, 1994 en 1999 haalde FDP de kiesdrempel van 5% niet, in 1999 behaalde ze slechts 3% van de stemmen. De gevestigde partijen begeven zich met het voorstel voor een nieuwe kiesdrempel intussen op een ramkoers met het Grondwettelijk Hof. Ze zullen waarschijnlijk de traagheid van de rechtsgang benutten om bij de Europarlementsverkiezingen in 2o14 een kiesdrempel van kracht te kunnen laten zijn, ook al wordt die mogelijk achteraf ongrondwettelijk verklaard. Men is dan toch weer een zittingsperiode van vijf jaar verder zonder al te veel afwijkende geluiden in de Duitse afvaardiging naar het Europees Parlement.

Er was echter één natie die maar niet zwichtte, die niet de mentale gewoontes van onderwerping aannam – en dan spreek ik niet slechts van individuele rebellen onder hen, maar van de hele natie tot op de man. Dat waren de Tsjetsjenen…

En wat het opmerkelijke was – iedereen was bang voor hen. Niemand kon hen er van weerhouden te leven zoals ze gewoon waren.  Het bewind dat het land al dertig jaar regeerde kon ze niet dwingen haar wetten te respecteren.

De Tsjetsjenen bewandelen de Kazachse bodem met brutaliteit in hun ogen, mensen opzij dringend – en de ‘heren van het land’, en niet-heren net zo, springen eerbiedig aan de kant. De wet van de vendetta schept een krachtveld van vrees – en geeft zo kracht aan haar kleine bergvolk.

Gewone Amerikanen beleefden hun eerste kennismaking met Tsjetsjenen op een afschuwwekkende wijze op 15 april jongstleden, toen de broers Tamerlan en Dzjochar Tsarnaev naar verluidt een bomaanslag pleegden op de marathon van Boston, waarbij drie mensen om het leven kwamen en vele anderen verminkt werden. De jacht op de Tsarnaevs bracht de stad vervolgens in een de facto staat van beleg en hield de natie aan de buis gekluisterd terwijl media-commentatoren gisten naar hun motieven. De postmoderne consument kan en wil niets begrijpen van historische en culturele context, die zich niettemin ook in een straatwijsheid laat uitdrukken: rotzooien met Tsjetsjenen doe je op eigen risico. [i]

Waar de Tsjechische ambassadeur in Washington geografisch gehandicapte Amerikanen suste dat zijn land niet Tsjetsjenië is, hebben de Russen eeuwen van bloedige en bittere ervaring opgedaan met de bergbewoners. Het leven in de Kaukasus is, zoals Michail Lermontov het zo kunstig over wist te brengen, zowel van een grote schoonheid als een grote wreedheid en de mensen die er wonen zijn bezeten van een zekere wilde galanterie.[ii] Voor zijn vrienden spreidt de Kaukasische hooglander grootmoedigheid en strijdvaardigheid ten toon; tegen zijn vijanden wordt hij gedreven door een lust op wraak. Het Tsjetsjeense volk heeft veel geleden onder deportaties, verdrijving en oorlog, maar hun krijgers zouden ook veel lijden toevoegen aan Russische theaterbezoekers[iii], schoolkinderen, ziekenhuispatiënten en moeders van dienstplichtigen.

De verstandigheid van specifiek Russisch beleid buiten beschouwing gelaten, is zulk bloedvergieten de verschrikkelijke prijs gebleken voor het voorkomen van het uiteenvallen van het land in chaos. Vanwege het strategische belang van de regio, heeft Moskou van generatie op generatie geworsteld met de onbenijdbare taak de anarchische stammen van de Noord-Kaukasus te pacificeren.

Tsjetsjenen voor het presidentieel paleis in Grozny zwaaien met hun vlag nadat de de Russen zijn verslagen. In 1994 viel het Russische leger de republiek binnen om de opstand te onderdrukken. na 20 maanden vechten en zo’n 100.000 slachtoffers, waaronder veel burgers, moest het Russische leger vooreerst de aftocht blazen.

En hoewel de Avaren van Dagestan zich voor kunnen laten staan op de ondernemingen van Imam Shamil, zijn het de ontzagwekkende Tsjetsjenen die het meest consequent en zonder nalaten verzet hebben geboden aan het Russische gezag. In de recentste conflicten konden bendes geharde vechtjassen die door de bergen zwierven slechts overtroefd worden door elite luchtmobiele en speciale eenheden van het Russische leger en zouden jonge mannen zoals Zhenya Rodionov  door wrede bevelhebbers van de rebellen tot martelaar gemaakt worden.

Met de ervaring van twee decennia van oorlog en het bestrijden van opstanden in de Noord-Kaukasus tot haar beschikking, streeft het Kremlin naar ‘stabiliteit’ in de Tsjetsjeense Republiek, waarbij ze doordrongen is van de grenzen van dat idee. Miljarden kunnen naar een hoe dan ook corrupte regering in Grozny vloeien en allerhande misbruik en onrechtmatige zaken door de vingers gezien worden, zolang Ramzan Kadyrov de energieinfrastructuur veilig stelt, terreurcellen onderdrukt en de teips (clans) in het gelid weet te houden. Wat ook de dromen van Westerse denktank-ideologen mogen zijn, het onafhankelijke Tsjetsjenië van midden jaren ’90 was een wervelwind van criminaliteit en geweld, niet slechts vanwege de oorlog met het centrale gezag in Moskou, maar ook vanwege de neigingen van de Tsjetsjeense cultuur zelf. Een cultuur van banditisme en vetes werken, zoals Solzjenitsyn al opmerkte, een systematisch opstandige en onstabiele samenleving in de hand.

Het is precies deze instabiliteit in de regio die het Amerikaanse buitenlandbeleid sinds de val van de Sovjet-Unie heeft geprobeerd uit te buiten. Ten tijde van het presidentschap van de afgeleefde en dikwijls dronken Boris Jeltsin initieerden de Verenigde Staten diverse semi-officiële projecten om de Noord-Kaukasus aan de greep van het Kremlin te ontfutselen. Rusland had haar zaken niet op orde en strategische planners in Washington aasden op de perfecte kans eens en voor altijd af te rekenen met hun grootste geopolitieke tegenstrever. Moskou kon uiteraard niet direct geconfronteerd worden, aangezien er zogezegd een nieuw tijdperk in de relatie was aangebroken na het einde van de Koude Oorlog. Specialisten binnen de veiligheidsdiensten zouden dan ook eerder doorgaan met wat ze al deden, geheime oorlogvoering en psychologische operaties.

Net als de Afghaanse mujahedin, werden Tsjetsjeense rebellen uitverkoren door niemand anders dan de voormalige veiligheidsadviseur Zbigniew Brzezinski als voorhoede in het streven naar het ondermijnen van de Russische macht.[iv] Naast liberale internationalisten, werden neoconservatieven zoals architect van de Irakoorlog Richard Perle met graagte kampioenen van de ‘vrijheidsstrijders’ in het mediale debat. Niet-gouvernementele organisaties zoals de Jamestown Foundation, de National Endowment for Democracy en het American Committee for Peace in the Caucasus roepen reeds langer op tot een ‘politieke oplossing’ van territoriale en etnische conflicten in de Russische Federatie, d.w.z. het tenietdoen van de Russische soevereiniteit. De belangrijkste doelstellingen van het Amerikaanse beleid ten aanzien van de Noord-Kaukasus kan als volgt samengevat worden:

• Het vestigen van nieuwe staten, van Kosovo-achtige NAVO-protectoraten tot een islamitisch emiraat van de Zwarte tot de Kaspische Zee.
• Controle verkrijgen over de stroom van energiegrondstoffen van de Kaspische Zee (vandaar de voortdurende Amerikaanse bezetting van Afghanistan en de omsingeling van Iran).
• De Russen de toegang tot de Zwarte en Middellandse Zee ontzeggen door toereikende instabiliteit in de Noord-Kaukasus en Zuid-Rusland te creëren, in combinatie met het diplomatiek bespelen van Oekraïne.
• Het verzwakken en fragmenteren van de Russische staat zodat de Verenigde Staten het Euraziatische hartland kunnen domineren met haar omvangrijke rijkdom aan energiebronnen, alsmede haar transitnetwerken voor wapens, narcotica en migranten.

De CIA en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken spelen een cruciale rol in het scheppen van kansen voor machtsprojectie in Eurazië, zowel door middel van geheime acties als door middel van publieke diplomatie. Met dit doel voor ogen, hebben Amerikaanse inlichtingendiensten behendig militante islamitische groepen tegen Russische belangen ingezet, waarbij ze operaties en financiering lieten verlopen via bondgenoten zoals de Saoedi’s, de Jordaniërs, de Turken en de Pakistanen. We kunnen niet alleen voorbeelden van dit fenomeen opnoemen, zoals de met Stingers bewapende mujahedin uit de jaren ’80 en een web van NGO’s dat de Tsjetsjeense zaak ondersteunde, maar ook het Kosovo Bevrijdingsleger, het omverwerpen van Muammar Gadaffi in 2011 en de huidige door de NAVO ondersteunde opstand tegen de Syrische regering van Bashar al-Assad. Al drie jaar nu, handelt deze jihadistische internationale in concert met Amerikaanse geopolitieke doelen en de Tsjetsjenen hebben daarbinnen legendarische status verworven.

Ondanks pogingen van de regering Obama en de officiële media om de gebroeders Tsarnaev te labelen als misnoegde, ‘zelf-radicaliserende’ jihadisten, komen de 26 jaar oude Tamerlan en de 19-jarige Dzjochar, die er ogenschijnlijk ‘gewoon bij was’, eerder over als uitvoerders dan operationele planners. Als we terugkeren naar de plaats van de aanslag merken we andere figuren op buiten de jonge Tsjetsjenen, waarvoor geen verantwoording is afgelegd. Een Saoedische student die bij de ontploffing gewond raakte werd onderzocht en niet voor medeplichtig gehouden, er zijn echter vragen gerezen over zijn achtergrond en zijn verblijfsstatus in de VS. En wie waren eigenlijk de talrijke private beveiligers die er uit zagen als voormalige speciale eenheidsleden, en met welk doel waren zij bij de marathon? En wie was de agent in burger, die vaag te zien is op de vrijgegeven beveiligingsbeelden en in zijn oortje praat vlak nadat Tamerlan en Dzjochar hem gepasseerd hebben, terwijl ze, naar we aannemen, op weg waren naar de bomaanslag?

De zaken worden nog vreemder als we in ogenschouw nemen wat er bekend is over de banden van de Tsarnaevs met de onderwereld van spionage en terrorisme. Tamerlan was recent twee maal afgereisd naar de republieken Dagestan en Tsjetsjenië voor een verblijf van zes maanden, wat de vraag opwerpt in welke mate hij betrokken was bij de locale salafistische jamaats. De mate waarin de broers banden onderhielden met terroristen blijft enigszins troebel, maar het is in ieder geval reeds duidelijk dat Amerikaanse inlichtingendiensten precies op de hoogte waren van wie zij waren.[v]

Het is inmiddels ook vast komen te staan dat Tamerlans dossier van contact met de FBI tenminste twee jaar terug gaat en getekend wordt door een verzoek tot onderzoek van de Russische geheime dienst FSB in 2011.  Uitgelekte documenten van de Georgische inlichtingendienst zouden er op wijzen dat Tamerlan zich inschreef als deelnemer aan een, door de Jamestown Foundation gefinancierde, workshop van de Caucasus Foundation. Ruslan ‘Tsarni’, de oom van de gebroeders Tsarnaev, tenslotte, is een aan Duke opgeleide olie-advocaat, die in de jaren ’90 getrouwd was met een dochter van Graham Fuller, een voormalig CIA-officier in het Midden-Oosten.[vi] Het echtpaar woonde in Bishkek, Kyrgizië, toen Samantha Fuller in dienst was bij Price Waterhouse Cooper en Tsarni bij USAID. Ruslan registreerde ook het Congress of Chechen International Organizations vanuit het huis van zijn toenmalige schoonvader in Maryland. Doorlopen mensen, er is hier niets te zien!

Wanneer we de slachtoffers van de aanslag in Boston gedenken, laten we dan ook bedenken dat vandaag de dag christenen, alawieten en druzen in Syrië vervolgd en vermoord worden door een door de CIA gesteunde jihadistische internationale, de vrijheidsstrijders die Tamerlan en Dzjochar Tsarnaev zo verafgoodden. Onze beleidselites exporteren chaos en terreur naar het buitenland en nodigen het vervolgens weer terug in vast vertrouwen dat de geneugten van reality televisie, rapmuziek en kijksport zelfs de meest onverzoenlijke en onderling vijandige volken kunnen verenigen. Vanuit hun cultuur, waarin de wolf vereerd wordt, verscheuren Tsjetsjenen dergelijke doorzichtige waanideeën. Het pluralistische experiment om de mensheid te verenigen in ‘the pursuit of happiness’ heeft gefaald, en daarmee de Pax Americana.

Mark Hackard studeerde Russisch aan de universiteiten van Georgetown en Stanford

__________

[i] De Georgische president Micheil Saakasjvili heeft, naar het schijnt, ook met de Tsjetsjenen gerotzooid. Hij liet naar verluidt een compagnie Tsjetsjeens rebellen trainen voor gevechtsactie in de Noord-Kaukasus in 2012, maar dat pakte verkeerd uit. Tijdens de oorlog met Rusland in 2008 was het gerucht van de aanwezigheid van een Tsjetsjeens bataljon in een bepaald gebied genoeg om Georgische militairen op de vlucht te doen slaan.

[ii] Lermontov:

И дики тех ущелий племена,

Им бог — свобода, их закон — война,

Они растут среди разбоев тайных,

Жестоких дел и дел необычайных;

Там в колыбели песни матерей

Пугают русским именем детей;

Там поразить врага не преступленье;

Верна там дружба, но вернее мщенье;

Там за добро — добро, и кровь — за кровь,

И ненависть безмерна, как любовь.

And wild are the tribes of those gorges,

Their god freedom, their law war,

They grow up among secret banditry,

Affairs cruel and unusual,

There in the crib the mothers’ songs

Frighten the children with the Russian name;

There to strike down the enemy is no crime;

Faithful is friendship, but even more so vengeance;

There good for good and blood for blood,

And hate is measureless, just as love.

[iii] Het geval wil dat ik in Moskou was tijdens de bezetting van het Nord Ost theater in oktober 2002. De algemene stemming onder de Russen was er een van grimmig vooruitzicht; een voormalig luchtmobiel officier die gediend had in Tsjetsjenië zei me dat er geen schone oplossing voor de crisis was. Ik herinner me ook scherp dat door een nieuwslezer van CNN International naar de 40 goed uitgeruste, tot zelfmoord bereid zijnde Tsjetsjenen, die 900 burgers gegijzeld hielden en het complex hadden voorzien van bommen, werd verwezen als ‘activisten’.

[iv] De wortels van Osama bin Ladens Al Qaida liggen in een  geheim actieprogramma van de VS om de Sovjets uit Afghanistan te verdrijven. Zie bijvoorbeeld dit eerlijke interview met Brzezinski.

[v] De meeste terroristische samenzweringen waarvan de FBI stelt dat het die voorkomen heeft waren eigenlijk geïnspireerd en tot aan de uitvoeringsfase gebracht door vertrouwelijke informanten en geheime agenten.

[vi] Graham Fuller is door FBI klokkenluider Sibel Edmonds ook geïdentificeerd als een belangrijke speler in Amerikaanse steun voor anti-Russische islamitische politieke bewegingen in Centraal-Azië en de Kaukasus.

Het tendentieuze begint al met de vergelijking van nationalistische verschijnselen in Rusland met die in de Weimarrepubliek in de jaren dertig van de twintigste eeuw. Zo worden meteen associaties opgeroepen met het Duitse nationaal-socialisme,  en worden de Joden ten tonele gevoerd, de toon is gezet. In de volgende alinea wordt subtiel de suggestie gewekt dat de Russische president een Holocaust-ontkenner zou zijn: “Hij [Umland] wijst erop dat Poetin het opbreken van de Sovjet-Unie, waarbij Moskou de zeggenschap over de Sovjet-staten verloor, ‘de grootste catastrofe van de twintigste eeuw’ heeft genoemd.” Wat impliceert dat het opbreken van de Sovjet-Unie een grotere catastrofe dan de massale vernietiging van de Joden zou zijn geweest. Poetin heeft dit echter nooit zo gezegd, er is hier (bewust?) een bijvoeglijk naamwoord weggelaten, zodat de uitspraak groter lijkt dan hij in werkelijkheid was. Poetin sprak immers niet van de grootste catastrofe van de twintigste eeuw tout court, maar van de grootste ‘geopolitieke’ catastrofe van de twintigste eeuw, een cruciaal verschil. Zijn eigenlijke uitspraak is objectief te verifiëren, wanneer we het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, destijds het grootste land ter wereld, vergelijken met andere geopolitieke catastrofes uit de twintigste eeuw, mogen we met recht spreken van de grootste. Het heeft er kortom alle schijn van dat Umland zo zijn best doet om extremistische opvattingen te vinden, dat hij ze zelfs weet te vinden waar ze niet zijn.

Na wat vrije speculatie over mogelijke toekomstige ontwikkelingen in Rusland die te vergelijken zouden zijn met het aan de macht komen van Hitler in de jaren dertig van de twintigste eeuw – wie de beoogde ‘Russische Hitler’ zou moeten zijn blijft duister – wordt Alexander Doegin opgevoerd als invloedrijke rechts-extremist. Van Doegin wordt verteld dat hij hoogleraar is aan een belangrijke universiteit in Moskou, hij zou in de jaren negentig nazi-Duitsland verheerlijkt hebben. Een nogal vage omschrijving. Een publicatie van Umland zelf uit 2008 leert echter dat Doegin in de jaren negentig weliswaar pleitte voor een Russisch fascisme, maar dan wel een fascisme zonder het racisme en chauvinisme, die hij niet als de kern van die ideologie zag, maar als een exclusief kenmerk van het Duitse nationaal-socialisme. Dat relativeert dus als zijn vermeende ‘verheerlijking van nazi-Duitsland’. Het is echter ook bekend dat Doegin eind jaren negentig brak met de Nationaal-Bolsjewistische Partij van Eduard Limonov, een partij die stalinistische en fascistische ideeën combineert, en uiteindelijk het nationaal-bolsjewisme helemaal achter zich zou laten. Recent verscheen van de hand van Doegin een boek over ‘De vierde politieke theorie’, waarin hij een pleidooi voert voor een nader uit te werken vierde ideologie, na liberalisme, socialisme en fascisme. In zijn boek onderwerpt Doegin ook het fascisme aan stevige kritiek. Voor zover hij dat in de jaren negentig al was, gaat het dus niet aan om hem nu nog als fascist te typeren.  Het weglaten van dit soort  gegevens die essentieel zijn voor het bereiken van een evenwichtig oordeel, versterkt het tendentieuze karakter van het artikel.

Umland presteert het vervolgens om zelfs de in de Doema vertegenwoordigde Communistische Partij als extreem-rechts te typeren. De lezer moet kennelijk met een enkele bijzin van dat extreem-rechtse karakter overtuigd worden. Feit blijft echter dat de Communistische Partij van de Russische Federatie toch echt het marxisme-leninisme aanhangt. Extreem? Allicht. Rechts? Dat toch niet. Ook in de Russisch-Orthodoxe Kerk zijn er stromingen die anti-westers zijn en, o schande, tegen abortus, homorechten en individualisme zijn…

Uiteindelijk moet Umland dan toch toegeven dat de echte neo-nazi’s zich buiten het parlement bevinden, en wel bij de in het Westen zo geliefde, tegen Poetin demonstrerende, extra-parlementaire oppositiepartijen. Neo-nazi’s demonstreren tegen Poetin omdat hij te liberaal is… Umland ziet kortom overal waar hij kijkt rechts-extremisme, maar op de vraag hoe groot het nu werkelijk is, moet ook hij het antwoord schuldig blijven. Hij verschuilt zich achter de stelling dat de verkiezingsresultaten dermate gemanipuleerd zouden zijn, dat niemand dat kan weten. Feit is echter dat zelfs wanneer alle klachten over onregelmatigheden bij de jongste parlementsverkiezingen gegrond waren geweest, dat de uitslag niet substantieel veranderd zou hebben. Het heeft er dus alle schijn van dat de aantallen extreem-rechtse kiezers op het geheel van het electoraat toch gering zijn.

Vervolgens steekt Umland nog een verhaal af over Oekraïne, dat het in zijn optiek net zo zou kunnen vergaan als Georgië. Hier wordt maar weer eens de laffe prak opgewarmd dat de oorlog tussen Georgië en Rusland geheel aan die laatste te wijten zou zijn en onderdeel van een vooropgezet plan, ook al heeft een internationale onderzoekscommissie anders uitgewezen. Voor Oekraïne fabuleert de Beierse deskundige intussen een etnisch conflict dat vergelijkbaar zou moeten zijn met dat in de afvallige Georgische regio’s, een rijke fantasie kan de man niet ontzegd worden. Het interview wordt vervolgens afgesloten met een pleidooi voor het zo snel mogelijk opnemen van Oekraïne in de Europese Unie, zo dat ooit ook Rusland nog kan volgen. Umland verwijt kortom Russen dat ze een russocentrisch wereldbeeld hebben, maar ziet er geen been in zelf een eurocentrisch wereldbeeld te propageren, een onnavolgbare spagaat die zich echter goed laat verzoenen met de vigerende westerse politieke correctheid.

De twee journalisten van Trouw lepelen uiteraard braaf alles op wat desbetreffende beroeps-gedeformeerde specialist hen voorschotelt. Toegegeven, het vraagt wat zoekwerk om een deskundige te vinden die een evenwichtiger en genuanceerder beeld van de situatie in Rusland kan schetsen. Met de huidige stand van de techniek was het echter een fluitje van een cent geweest om een zekere professor in Moskou op te bellen dan wel te e-mailen voor commentaar. Bij zulke aantijgingen als Umland uit, lijkt enig wederhoor immers wel op zijn plaats. Maar de beschuldigden komen in het geheel niet aan het woord en de lezer wordt – zoals zo vaak – geacht te veronderstellen dat waar rook is ook wel vuur zal zijn.

“Een Tsjechisch politicus (of een Nederlandse wat dat aangaat) heeft vrijwel geen korte termijninvloed op de economische groei in zijn land. Zelfs Duitsland is afhankelijk van mondiale economische factoren waarop ze geen grip heeft. Een politicus kan zich wel voorbereiden op veranderingen door meer of minder geslaagde voorzorgsmaatregelen te treffen, maar dat is het dan ook wel. Een politicus verantwoordelijk maken voor de groei of het gebrek daaraan van de lokale economie is hetzelfde als die politicus de schuld geven voor de regenachtige zomer die we achter de rug hebben. Het enige dat een verstandig politicus kan doen is een goede paraplu gereed houden of een reservevoorraad opsparen. De mentaliteit in onze westerse cultuur, die jarenlang geregeerd werd door de mantra van ‘groei, groei’, was zodanig dat men – als onderdeel van het doen toenemen van het groeipotentieel, in een soort verdwaasde staat – besloten heeft een feestmaal aan te richten door de reservevoorraden aan te spreken. Quasi-failliete landen zoals Hongarije, Griekenland of Californië zijn tot het waarschuwende puntje van de ijsberg geworden, een waarschuwing die ook andere landen ter harte zouden moeten nemen. Een jaar geleden redde de staat de economie en leek alles weer in orde. Nu lijkt het er op dat het veeleer de staat is dan de economie die in onmiddellijk gevaar verkeert. De crisis heeft zich zogezegd van het niveau van de economie naar dat van de staat verplaatst. Ik ben met andere woorden van mening dat het eerder de financiën van de staat zijn die op het spel staan dan de financiën op het economisch niveau. De staat kan niet langer ongestraft de economie ondersteunen door een schijnbaar oneindige schuld die kennelijk nooit terug betaald hoeft te worden. In tegendeel, iedere cent en iedere kroon moet terug betaald worden. Dat is ook mijn antwoord op jouw vraag wanneer de crisis over zal zijn: als de staten de schulden terug betalen die in de loop van de crisis gemaakt zijn om de economie te redden.

Verwend door groei

Intussen woedt zowel wereldwijd als lokaal een debat voort over het terugbrengen van de snelheid waarmee de staat met schulden belast wordt. We gaan met andere woorden door met het maken van schulden, maar een stapje langzamer. Dit is overduidelijk ontoereikend; we moeten het echt eens hebben over het bereiken van begrotingsoverschotten of ten minste begrotingsevenwicht in plaats van slechts een lager begrotingstekort. En waar we het ook eens over zouden moeten hebben, is dat we in goede jaren reserves zouden moeten scheppen voor slechtere periodes in plaats van ze uit te geven zoals bijna overal gebeurt in onze hoogstaande westerse beschaving die zo verwend is door groei.

We kunnen stellen dat ons economisch beleid tot op zekere hoogte op een crisis (tekort)regime was afgesteld, hoewel bijna de hele wereld sinds het jaar 2000 een tevoren ongekend niveau van welvaart en snelheid van groei genoot. Zelfs dermate dat we, door een crisiseconomie aan te nemen, de werkelijke crisis als het ware aangetrokken hebben. Pas nu, in de periode van crisis en direct daarna, loopt ons beleid gelijk op met de werkelijke economische ontwikkeling. Anders gezegd: we hebben de groeiende economie zo lang op zitten stoken dat we erin geslaagd zijn en ons gebrand hebben. In een poging het leven zoeter te maken, hebben we zoveel suiker (in de vorm van schuldensteroïden) toegevoegd dat het vies zoet is geworden en niet te pruimen.

Keynesiaanse bastaard

Gedurende die hele periode was het economisch beleid veel linkser dan Keynes. Terwijl Keynes de staat alleen toestond schulden te maken in perioden van economische crisis en recessie en in goede tijden een financieringsoverschot voorschreef, hebben wij ons economisch beleid zo gevormd dat we een keynesiaanse bastaard geschapen hebben – we namen het halve advies (de staat kan schulden maken in tijden van crisis) en hebben dat vermengd met het comfortabele idee dat we recht hebben op permanente en maximale groei. De regel die uit dit mengsel voort kwam was als volgt: de staat kan altijd een financieringstekort voeren.

Of om het bovenstaande wat bij te stellen, in lijn met het wrede, post-moderne imperatief dat in het entertainment geldt: ‘Als het kan, dan moet het ook’. In onze nationale economie lijkt dan ook de wijsheid te gelden dat als de staat schulden kan maken ze dat ook moet doen en wel maximaal (laten we gebruik maken van alle ruimte die de Maastrichtcriteria en het Stabiliteits- en Groeipact maar te bieden hebben), alles om de groei van ons Bruto Binnenlands Product (BBP) zo groot mogelijk te maken. Er kraaide geen haan naar dat de groei merendeels kunstmatig was, we zouden het zo bezien eigenlijk over ‘Gross Debt Product’ (Bruto Schuld Product) moeten hebben als we de afkorting GDP (BBP) gebruiken. Want onze door schuld aangedreven groei heeft weinig uit te staan met de reële economie.

Tenzij Europa, de Verenigde Staten van Amerika en Japan snel het schuldenniveau terugbrengen, zullen we wellicht nog net de crisis overleven, maar niet in staat zijn de volgende financiële of economische recessie te overleven, wanneer die ook maar toe mag slaan. Er is niet veel tijd over; de totale schuld (dus niet de snelheid waarmee nieuwe schulden worden aangegaan) moet snel worden terug gebracht.”

Hoe kunnen we dat bereiken?

“Een simpele regel ten aanzien van (collectieve) schuld is tot dusver van toepassing geweest: De schulden van de staat mogen niet groter zijn dan drie procent van het BBP per jaar. Ongeacht de toestand van de economie – bij regen en zonneschijn – was het de staat toegestaan om ieder jaar met rasse schreden schulden te maken.

De regel zou aangepast moeten worden, ik stel het volgende voor: de som van de groei van het BBP en het tekort zou constant moeten zijn, laten we zeggen 3%. Dus als het BBP bijvoorbeeld 5% groeit zou het tekort dat jaar minus 2 moeten zijn (d.w.z. een begrotingsoverschot van 2%). Als het BBP 3% daalt, mag de regering in dat jaar een tekort van 6% voeren. De regering mag dus schulden maken, maar alleen in tijden van economische recessie. In tijden van sterke groei (d.w.z. meer dan 3% van het BBP) zal de regering daarentegen verplicht zijn een reserve op te werpen voor slechtere tijden en dus begrotingsoverschotten moeten voeren. Zelfs de oude Egyptenaren hanteerden een dergelijke regel; we weten dat uit de Bijbel, het verhaal van de zeven vette en de zeven magere jaren. Nadat Jozef de farao vertelde dat zijn droom een macro-economische voorspelling voor de komende veertien jaar was, vroeg de farao hem om advies. Zijn aanbeveling was simpel, Jozef stelde voor in ieder goed jaar een vijfde van de oogst terzijde te leggen en op te slaan, zodat deze in slechtere tijden gerantsoeneerd kunnen worden. Zelfs een kind kan dit advies begrijpen, we leren het niet voor niets op de zondagsschool. Te midden van een vloed aan ingewikkelde economische modellen en discussies tussen experts, vergeten we vandaag de dag echter dikwijls dit soort simpele regels die onze voorouders duizenden jaren geleden wel helder voor ogen stonden.

Jozefs regel was onderdeel van de eerste NERV (een rapport uitgebracht door de Nationale Economische Raad van Tsjechië, waarvan Sedlacek destijds deel uitmaakte, red.). Tot mijn grote (positieve) verrassing namen diverse politieke partijen in Tsjechië de regel over in hun verkiezingsprogramma en kwam het daarna ook in het regeerakkoord terug. Zo’n regel zou ook goed passen in bijvoorbeeld een nieuw Europees Stabiliteits- en Groeipact. Het is een van de weinige regels die op pan-Europees niveau zou kunnen slagen en zowel door linkse als rechtse partijen kan worden overgenomen.

Maximale groei versus minimale schuld

Op het niveau van de mentaliteit, moeten we de gevestigde mentaliteit van ‘maximale groei tegen elke prijs’ veranderen in een mentaliteit van ‘minimale schuld’. Permanente economische groei is niet het hoogste doel van een land of een economie, noch moeten we dat als de verantwoordelijkheid of verplichting van politici beschouwen. We zouden simpelweg moeten mikken op een bepaald peil van milde groei en de rest van onze economische strategie moeten wijden aan het terug brengen van de schuld. We zouden, met andere woorden, moeten mikken op een redelijk niveau van economische groei, net als op een redelijke inflatiegraad. Alles dat daar bovenuit gaat zou gebruikt moeten worden om de schuld terug te brengen en reserves te scheppen voor slechtere tijden.

Als we over groei spreken, steekt een prangende vraag de kop op: Is sterke groei het gevolg van democratisch kapitalisme of een voorwaarde daarvoor? Anders gezegd: Hebben we (sterke) groei nodig om een functionerend marktkapitalisme te behouden? Ik ondersteun sterk de gedachte dat het kapitalisme ook in een stationaire staat kan bestaan, dat wil zeggen met lage groei of zonder groei, zonder in te storten. Vele andere commentatoren kunnen zich echter een kapitalisme zonder groei niet voorstellen en voorspellen dan ook een verschrikkelijke instorting daarvan. Daarmee geven ze tegelijk echter toe dat groei niet het gevolg is van kapitalisme, maar veeleer een voorwaarde. En dat onze samenleving groei nodig zou hebben om zelfs haar huidige bestaan maar te kunnen behouden. Een verschrikkelijk idee als je er over nadenkt!”

De rechts-populistische FPÖ groeide met vier procentpunten naar 17 %, maar worden ingehaald door de Groenen die bijna dertien procent winst boekten en met ruim twintig procent de op twee na grootste partij zijn geworden.  Het eurosceptische Team Stronach dat diverse ex-ÖVP’ers en -FPÖ’ers telt, slaagde er met 8,3% van de stemmen ook in over de kiesdrempel te komen. Bij eerdere regionale verkiezingen in Karinthië en Nederoostenrijk in maart jongstleden wisten de economische liberale eurosceptici ook al scores van respectievelijk 11 en 10 procent te realiseren. Bij de voorlaatste regionale verkiezingen in Tirol haalde Team Stronach door lokale interne verdeeldheid echter slechts 3,4%, bij een kiesdrempel van 5.

Hoewel een coalitie van ÖVP en Groenen cijfermatig ook mogelijk is, ligt het in de lijn der verwachting dat SPÖ en ÖVP opnieuw de regering zullen vormen, waarbij de Landeshauptmann ditmaal niet door de sociaaldemocraten maar door de conservatieven geleverd wordt.

Het verlies van de regerende partijen en vooral de sociaaldemocraten is vooral te verklaren vanuit het bekend worden dat hoogste speculatieve investeringen de regio mogelijk honderden miljoenen euro’s gekost hebben. De Groenen wisten dat thema effectief uit te buiten in de campagne.

Landelijke peilingen

Toch wijkt het beeld in Salzburg niet zoveel van het landelijke af. Eind september vinden de parlementsverkiezingen plaats. Volgens de laatste peilingen zouden de sociaaldemocraten, die de vorige keer ruim negenentwintig procent van de stemmen haalden nu blijven steken op 26, ook wordt het gat tussen de SPÖ en de ÖVP kleiner. De ÖVP, die in 2008 nog 26 % haalde, staat nu op 25%, maar loopt daarmee in op de SPÖ, aangezien het gat in de vorige peiling nog vijf procentpunten bedroeg.De FPÖ, die een jaar geleden nog de grootste partij was in sommige peilingen, staat in de laatste peilingen steevast op 19% en zou daarmee de derde partij worden. De BZÖ, die in 2008 nog ruim tien procent haalde, zou nu onder de kiesdrempel vallen. De Groenen staan rond de dertien procent, enkele procentpunten winst ten opzichte van 2008. Het eurosceptische Team Stronach zit op acht à tien procent.

Oostenrijk werd sinds de Tweede Wereldoorlog bijna ononderbroken geregeerd door een ‘grote coalitie’ van SPÖ en ÖVP. In 1999 week de ÖVP van dit patroon af, toen de FPÖ met 26,9% haar beste verkiezingsresultaat ooit haalde en nipt groter werd dan de ÖVP. De liberaal-conservatieven vormden toen een rechtse coalitie met de FPÖ, wat tot veel misbaar en zelfs sancties van de EU leidde.

Frankrijk is één van een beperkt aantal landen dat een bilateraal akkoord met Rusland over adoptie kent. Dat akkoord stamt uit 2011 en is gebaseerd op het Verdrag inzake de Rechten van het Kind en het Haags Adoptieverdrag uit 1993. Frankrijk kent op de Verenigde Staten, Italië en Spanje na de meeste adopties van Russische kinderen. Het Franse parlement stemde medio april in met een wetsvoorstel van de regering dat het homohuwelijk en homo-adoptie mogelijk maakt. De wet is echter nog niet van kracht, president Hollande wacht met het ondertekenen ervan tot het Grondwettelijk Hof een klacht van een aantal rechtse parlementsleden behandeld heeft. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken onderzoekt ondertussen hoe het akkoord aangepast moet worden.

Het wetsvoorstel van de linkse regering van Hollande en premier Ayrault zorgde in Frankrijk voor massale demonstraties. Russische ambtenaren hebben Frankrijk reeds in een eerder stadium gewaarschuwd voor de consequenties van de invoering van homoadoptie. De Gevolmachtigde voor de Kinderrechten, Pavel Astachov, wees er eerder reeds op dat adoptie van Russische kinderen door koppels van gelijk geslacht op gespannen voet staat met de Russische grondwet en de gezinswet. Hij wees daarbij tevens op de kinderrechtenconventie van de Verenigde Naties die spreekt van een recht op een vader en een moeder.

Gowin, die tot de conservatieve vleugel van de liberaal-conservatieve regeringspartij Burgerplatform (PO) behoort, keerde zich tegen financiering van IVF-behandelingen door de staat en de invoering van een geregistreerd partnerschap. De ontslagen minister van justitie achtte invoering van een dergelijk partnerschap in strijd met de grondwet. De meningsverschillen tussen de vooraanstaande conservatief en de liberalere premier en partijleider hadden al enkele weken voor spanningen in de partij gezorgd. Gowin voerde een smaldeel van andere meer conservatieve ministers en parlementsleden aan die op een aantal sociale vraagstukken tegen de lijn van de premier stemden.

In interviews naderhand benadrukt hij echter dat de meningsverschillen zich daartoe niet beperkten, maar ook betrekking hadden op de snelheid waarmee economische hervormingen doorgevoerd worden. Gowin is van mening dat ingrijpender hervormingen nodig zijn en werpt zich op als een voorstander van meer economische vrijheid, “minder staatsinmenging en meer ruimte voor ondernemers.” Tusk is volgens Gowin te voorzichtig met economische hervormingen, omdat hij te veel aan zijn populariteit bij de kiezers op de korte termijn denkt.

Gowin spreekt geruchten dat hij een overstap naar de conservatieve oppositiepartij Recht en Gerechtigheid (PiS) zou overwegen tegen. Gezien zijn sociale standpunten zou dit voor de hand liggen, gezien zijn economische standpunten echter niet. Hij sluit evenwel niet uit dat hij op enig moment kandidaat is voor het partijleiderschap van het Burgerplatform, daarnaast overweegt hij deel te nemen aan de burgemeestersverkiezingen in zijn kiesdistrict Krakau.

Het Burgerplatform is in 2001 opgericht door diverse politici die zich van bestaande partijen, die inmiddels geen noemenswaardige rol meer spelen in de Poolse politiek,  hadden afgesplitst. De partij is zodoende een breed conglomeraat van neoconservatieven, sociaal-liberalen, liberalen, libertariërs en ordoliberalen. Polen is een overwegend Rooms-Katholiek land en ook veel liberalen houden er in sociaal en cultureel opzicht conservatieve standpunten op na. Sinds 2007 regeert het Burgerplatform in een coalitie met een kleine boerenpartij. In de verkiezingen van 2011 verloor het Burgerplatform onder andere stemmen aan een nieuwe sociaal-liberale en anticlericale partij van Janusz Palikot, die eerder met het Burgerplatform gebroken had.

Tymosjenko zit momenteel een gevangenisstraf van zeven jaar uit wegens misbruik van haar ambt, uitgesproken in oktober 2011. Er lopen nog rechtszaken tegen haar wegens het verduisteren van overheidsgeld en belastingontduiking. Het Europees Hof voor de Rechten van  de Mens besloot gisteren dat de detentie van de voormalige premier een schending van de mensenrechten is en spreekt van selectieve vervolging. Oekraïne toonde zich eerder toegeeflijk door enkele andere veroordeelde ministers vervroegd vrij te laten.

De Estische premier Andrus Ansip (rechts) en de Oekraïense president Janoekovitsj

De premier van Estland zei aan het eind van zijn bezoek aan Oekraïne echter, dat het niet aan buitenstaanders is om te beoordelen of Tymosjenko schuldig is of niet. Hij voegde er nog aan toe, dat hij wel wist dat ook enkele Estische zakenlieden geleden hadden onder haar premierschap. Die zakenlieden zouden met een vergunning geïnvesteerd hebben, waarna de Oekraïense autoriteiten de activiteiten ineens illegaal verklaard zouden hebben en de zakenlieden hun geld kwijt waren.

“Ik heb me zelf als overtuigd Europeaan lange tijd voor de euro uitgesproken,” aldus de voormalig minister van Financiën tegenover de krant. Hij was er echter van uit gegaan dat het zou lukken het economisch beleid van de betrokken landen, vooral het loonbeleid, te coördineren. “Dat is helaas niet gebeurt.” In Zuid-Europa zijn de lonen en uitgaven daarentegen te sterk gegroeid, terwijl Duitsland onder massale loondumping te leiden heeft.

Voormalig minister van Financiën Oskar Lafontaine (rechts) en zijn partner Sarah Wagenknecht, vice-fractievoorzitter van de Linkspartij

Met zijn uitspraken lijkt Lafontaine in te spelen op de opkomst van de nieuwe anti-europartij Alternative für Deutschland (AfD). Lafontaines partner, Sarah Wagenknecht, tevens vice-fractievoorzitter van de Linkspartij in de Bondsdag stelde eerder al dat wie de oprichters van de AfD als populisten bestempelt zich veel te gemakkelijk van hen afmaakt. Peilingen lieten eerder reeds zien dat een bovengemiddeld percentage van de kiezers die vorige keer op de Linkspartij of de liberale FDP stemden voor de komende Bondsdagverkiezingen een stem op de AfD overweegt.

Achtergrond van de motie die door het parlement met 277 tegen 53 stemmen werd aangenomen, is de aantijging door Reding in een interview begin maart met de Frankfurter Allgemeine Sontagszeitung dat Hongarije geen rechtsstaat zou zijn. Zij deed deze uitspraak naar aanleiding van een besluit van de Ierse Republiek om een in Hongarije bij verstek veroordeelde Ier niet uit te leveren. De Ier, Francis Tobin, werd reeds in 2002 in Hongarije veroordeeld wegens het twee jaar eerder in een dorpje aanrijden van twee kleine kinderen met de dood tot gevolg. De huidige Hongaarse regering trad in 2010 aan. De Ierse regering benadrukte bij het bekend maken van haar besluit Tobin niet uit te leveren overigens dat dit niet door politieke redenen werd ingegeven. Het wekte in Hongarije dan ook verbazing dat Reding het voorval gebruikte voor haar uitspraak dat Hongarije geen rechtsstaat zou zijn. Een groot Hongaars dagblad, Magyar Nemzet, speculeerde dat Reding, die tot de Europese Volkspartij behoort, in een goed blaadje wil komen bij de liberalen en socialisten in het Europees Parlement met het oog op een gooi naar het voorzitterschap van de Europese Commissie dat op het moment nog door haar partijgenoot Barroso bekleed wordt.

Eenzijdig rapport Raad van Europa

Intussen staat de Raad van Europa, een orgaan dat strikt genomen los staat van de Europese Unie en een groter aantal landen omvat, op het punt een monitoringsprocedure voor Hongarije in te zetten, vanwege zorgen omtrent de grondwet en de verhouding tussen de drie machten. De Parlementaire Assemblee van de Raad moet hierover beslissen op basis van een rapport van een onderzoeksmissie van twee van haar leden. Eén van die leden, de Tsjechische rechts-liberaal Jana Fischerova (ODS) heeft zich echter voor de presentatie van het rapport teruggetrokken, omdat zij het vooringenomen en eenzijdig vond. In de commissie van de assemblee die over de monitoring gaat werd het rapport met 21 tegen 20 stemmen aangenomen. Ook de Hongaarse regering heeft bedenkingen geuit over het rapport, onder andere omdat de meest recente aanpassing van de grondwet er niet in mee is genomen en zij nog in gesprek is met de zogenaamde Venetiëcommissie van de Raad van Europa, en heeft gevraagd het besluit over de monitoring uit te stellen.