Het getto is het grootste multiculturele taboe van onze tijd. Zelfs op rechts veroorzaakt het grote reuring. Zo kwam het dat allerlei opvattingen over een straat vol Molukkers de kolommen van het internet al dagenlang vullen. Ze wilden geen niet-Moluks gezin in hun straat en uiteindelijk kregen ze hun zin. Een schande? In geen enkel opzicht. Historisch gezien hebben de Molukkers gelijk: Molukse wijken in Nederland zijn er 60 jaar geleden gekomen met de belofte van de staat dat die alleen voor hun bestemd waren. En al 60 jaar lang proberen overheden er vanaf te komen en hen een loer te draaien. Hoe de Molukkers het doen weet ik niet, maar Molukse wijken zijn de laatste getto’s in ons land die erin slagen om de overheid van het lijf te houden.

Een korte blik op de geschiedenis volstaat om te zien dat niets zozeer bij de menselijke natuur past als getto’s. Neem Amerika, waar getto’s heel belangrijk waren. Tot ver in de Eerste Wereldoorlog bestonden de Amerikaanse steden uit etnische wijken, waar men de eigen taal bleef spreken, kranten in de eigen taal had, eigen ordediensten etc. De centra van de Amerikaanse steden waren een toonbeeld van levendigheid en bedrijvigheid, en dan met name de Duitse, Poolse, Ierse en Italiaanse wijken.

Dit was een doorn in het oog van de White Anglo-Saxon Protestants (WASP), de regerende elite van het land. Vanaf ±1917 begon men met de propagandaspecialisten John Dewey en Walter Lippmann het begrip social engineering op de stadsontwikkeling los te laten. De grote Duitse wijken waren al deels ontvolkt omdat de Duitse Amerikanen massaal in concentratiekampen werden opgesloten, zogenaamd omdat ze als vijfde colonne Amerika zouden gaan overnemen voor de Keizer. Angelsaksische wijken leden enorm onder het verlies aan arbeidskrachten die in Europa aan het front vochten. Er moesten enorme hoeveelheden nieuwe arbeidskrachten aangevoerd worden en gehuisvest worden. Dat waren vooral zwarten uit het Zuiden. Maar ook andere wijken werden in de decennia erna omgevormd. Centra werden afgebroken. Veel stadscentra, zoals die van Philadelphia werden compleet vernietigd omwille van de social engineering. Met name de twee grote oorlogen brachten ongekende mogelijkheden met zich mee voor gedwongen volksverhuizingen. Er werd gesleept met Afro-Amerikanen, met Polen, Italianen, Joden, Duitsers. Men rustte niet totdat de etnische wijken in Amerikaanse steden zo goed als verdwenen waren en Amerikaanse stadscentra na WO II synoniem werden voor gevaarlijke, door bendes geplaagde steden waar troosteloosheid, verval, geweld en werkeloosheid heersten in plaats van de orde, levendigheid en bedrijvigheid van voordien.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Een paar van de gevolgen van deze staatsinmenging in het sociale weefsel kunnen niet onbenoemd blijven: bijvoorbeeld de opkomst van de maffia in de Amerikaanse steden. Vaak gebruikt als argument tegen etnische wijken, maar gedeeltelijk ontstaan als antwoord op de toenemende invloed van de staat en hun pogingen tot social engineering. Een ander gevolg is de opkomst van zwarte jongensbendes, de extreme criminaliteit onder zwarte jongeren in Amerika en het geweld, jegens allereerst elkaar. Dat is grotendeels ontstaan door het staatsbeleid en social welfare op de zwarte cultuur en gezinsleven, voornamelijk omdat, zoals Christopher Lasch in zijn klassiekers De cultuur van het narcisme en Haven in een harteloze wereld schrijft, de overheid de vaderfiguur buitenspel heeft gezet en zelf die rol is gaan overnemen. Maar de natuur zet je niet ongestraft buiten spel.

Toch zijn zwarte jongeren niet langer de enigen. In Amerika en Europa groeien steeds meer jongens op zonder vaders en met alleen vrouwen als rolmodel. Vrouwen die helemaal niks met jongens aan kunnen en en masse klagen over hun ‘agressiviteit’. Sociologen, pedagogen en historici als Christopher Lasch, Angela Crott, Martin van Creveld en vele anderen laten juist zien dat jongens hun energie niet meer kunnen kanaliseren en deze ongevormder en gewelddadiger zijn gaan uiten vanwege de vervrouwelijkte cultuur en door een gebrek aan echte mannelijke rolmodellen.

Wat zat erachter in de VS? De WASP elite wilde van Amerika één natie maken waar ieder individu deel aan zou moeten hebben. Dit was het idee van staatsvorming: niet meer de afkomst, familie, verwantschap en traditie mochten iemand bepalen, maar de deelname aan de staat: de toekomst. Massamedia waren niet zomaar toevallig uitgevonden, maar hadden dit ten doel: Americanizing. Wat in Amerika nu nog aan het etnische rijke verleden herinnert zijn folkloristische optochten, verkleedpartijen en Italiaanse, Poolse, Ierse, Duitse etc. ‘food stores’. Maar in plaats van dat het ons een indruk geeft van etnische diversiteit en van een rijk verleden komt het ons eigenlijk allemaal heel Amerikaans voor. Social engineering is geslaagd, zou je zeggen.

Wat erachter zit is dat etnische wijken natuurlijk veel te zelfstandig zijn vanuit het oogpunt van de natiestaat. Er zou wel eens belasting ontdoken kunnen worden. Stel je voor! In Nederland mogen alleen rijken en multinationals belasting komen ontduiken. Legaal ook nog. Maar u en ik niet. Wij doen er niet toe. Burgers moeten wel beheersbaar blijven. Hoe luidt dat oude adagium ook weer? Verdeel en heers. En zo gaat het nu nog steeds: het grootste gevaar voor de gecentraliseerde natiestaat is sociale samenhang. Het beste wat een gecentraliseerde staat zich kan indenken – uit puur eigenbelang – is de constante druk op het sociale domein: zoveel mogelijk gebroken gezinnen, zoveel mogelijk geweld en onderhuidse spanningen in de samenleving. Hoe meer van dit alles, hoe groter de rol van de staat, hoe meer ze haar eigen instrumentarium kan uitbreiden om haar macht te vergroten. In Amerika is de politie uitgerust met wapentuig waar zelfs onze militairen niet over beschikken. De reeks van politiemoorden op ongewapende zwarten in de VS past ook in dit kader. Deze agenten worden stuk voor stuk vrijgesproken door jury’s die hun oordeel baseren op onvolledige bewijzen. En hier is het niet anders. De grootste bedreiging voor de staat zijn u en ik.

En dat is nooit anders geweest. Getto’s zijn eigen aan de menselijke natuur. Als we kijken naar de oude steden in Europa, dan zag het er niet anders uit. Ieder gilde had een eigen getto. Met een eigen bestuur, ordedienst, (extreem lage) belastingheffing, verantwoordelijkheid tot onderhoud van grachten, riolering, stadsmuur etc. Utrecht bijvoorbeeld bestond uit 60 van dit soort kleine autonome stadsbuurten, tot aan ±1600. De historica Llewellyn Bogaers schreef over dit middeleeuwse Utrecht een prachig boek: Aards betrokken en zelfbewust. Beslissen wie er wel en niet mocht komen wonen was wel de meest vanzelfsprekende autoriteit die de buurten hadden.

(Laat)-Middeleeuwse Steden beschikten wel over stadsbesturen, maar de gilden (lees: de wijken) hadden daarin de grootste stem. Wanneer de burgemeesters teveel macht naar zich toetrokken kon hen dat letterlijk de kop kosten. In Groningen lieten de gilden het stadsbestuur over aan een aantal families die bestuurlijke kwaliteiten van vader op zoon doorgaven. Maar als ze te ver gingen belegerde de middenklasse het stadhuis om de burgemeesters een lesje te leren, bijvoorbeeld wanneer ze gemene zaak hadden gemaakt of zichzelf verrijkten (herkenbaar allemaal, toch?). Dat gebeurde geregeld.

Rond 1600 heeft er in de Nederlandse steden een enorme machtscentralisatie plaatsgevonden om de gilden uit de stadsbesturen te krijgen en de buurten onder centraal gezag te brengen. De reden waarom dit kon gebeuren was de oorlog met Spanje. Ofwel de Spaanse troepen, ofwel de Staatse troepen dwongen machtscentralisatie af door middel van dwangburchten, belastingen en, na ±1600, met een verbod voor katholieken om bestuurlijke functies te bekleden, ook al maakten ze 95% van de bevolking uit. Ook hier vormen enorme belastingverhogingen een centraal motief. Verdriedubbelingen van belastingen waren geen uitzondering nadat steden gecentraliseerd werden bestuurd.

De centralisatie werd voornamelijk mogelijk gemaakt door de rol van banken en financiers, zoals Llewellyn Bogaers letterlijk aantoont in het geval van Utrecht. Maar de banken hadden ook een fundamentele rol in zowel de financiering van de Staatse als Spaanse troepen. Het grote geld en machtscentralisatie is sindsdien een gouden combinatie geweest. Oorlogen versnelden de centralisatieprocessen in grote mate. De hele mythe van welvaart in de Gouden Eeuw, betekende welvaart voor alleen de allerrijksten en -machtigsten. Voor de rest van Nederland stond er alleen maar verarming en verpaupering op het menu. De middenklasse en werkende klasse verloren hun invloed op het stadsbestuur en werden uitgekleed. De analogie met onze tijd ligt voor het oprapen waar de nieuwe machtscentralisatie naar de EU gepaard gaat met grootscheeps welvaartsverlies, banenverlies, belastingverhogingen etc.

Zoals een groot standaardwerk over de Nederlandse economische geschiedenis in die tijd laat zien (Jan de Vries en Ad van der Woude, Nederland 1500 – 1815) was dit desastreus voor de Nederlandse steden als geheel, hetgeen vanaf 1650 onder meer een enorme economische achteruitgang ten gevolg had in vrijwel alle steden. Pas aan het midden van de negentiende eeuw bereikte men weer het welvaartsniveau van rond 1600. Toch was het zelfs in 1900 nog niet gedaan met de gettovorming van de steden. Nog tot ver na de Tweede Wereldoorlog stonden bepaalde stadsdelen ongunstig bekend bij de stadsbesturen. De politie ging er niet binnen. Daarom werden ze gewoonweg afgebroken. In veel van de oude Nederlandse binnensteden vind men op die plekken lelijke stukken jaren ’70 architectuur. Zogenaamd vanwege de slechte bouw. Maar gaat men zoeken in de geschiedenisboeken, dan vindt men dat dat soort stukjes stad bekend stonden als broeinesten van ‘tuig’, ‘verloedering’ en ander fraais.

De afbraakwoede bleef doorgaan. In de jaren ’80 kwam een nieuw adagium op: stadsvernieuwing: goedkope huurwijken moesten worden afgebroken. Zogenaamd omdat die wijken niet meer rendabel waren, van slechte kwaliteit en restauratie te kostbaar. De werkelijkheid is anders, want in de vastgoedsector is nog nooit iets te kostbaar gebleken. Er was gewoonweg teveel sociale samenhang, de politie ging er niet zomaar meer naar binnen en de bewoners regelden onderling hun eigen zaakjes, te veel naar de smaak van politici en beleidsmakers. Met andere woorden: het werden getto’s.

Deze ontwikkeling is niet los te zien van de huidige economische achteruitgang in de Nederlandse steden. Het vertoont opvallende gelijkenissen met de periode 1600 – 1640. De trieste aanblik van de Nederlands steden wordt officieel veroorzaakt door de crisis, maar iedere crisis heeft ook oorzaken in langlopende ontwikkeling. Bijvoorbeeld het ontstaan van een vastgoedmaffia die winkelhuren hoog houdt. Bijvoorbeeld de trend dat vanuit stadsbesturen alles wordt gedaan om plaatselijke ondernemers weg te pesten en alleen grote ketens terug te laten komen. Zo zijn er veel meer ‘trends’, die rusten op bewust beleid. Stadsvernieuwing op basis van miljardenleningen, nutteloze woningafbraak (ergo: kapitaalvernietiging) plus de destructie van de sociale samenhang in de jaren ’80 en ’90 werken eraan mee, en zorgen er ook voor dat veel steden gevaarlijker zijn geworden, dat doorgedraaide en vereenzaamde jongeren en ouderen ondertussen gemeengoed zijn en dat werkeloosheid onder jongeren de pan uit rijst.

Social engineering door middel van stadsvernietiging is een vast onderdeel van machtscentralisatie geworden. Al veel langer dan een eeuw. Ditzelfde social engineering heeft namelijk ook in het negentiende-eeuwse Parijs en Rome plaatsgevonden en er zijn vele andere voorbeelden meer te noemen.

Waar mensen gaan wonen, werken, levendigheid en bedrijvigheid gaan ontwikkelen, ontstaat er ook sociale samenhang, een eigen autonoom bestaan. Mensen vertonen van nature immers de ‘verschrikkelijke’ neiging tot autonomie en willen het bestaan in eigen hand hebben waar dat maar mogelijk is of wordt.

Veel sociale en politieke kwesties lijken steeds verder op de spits gedreven te worden. Wat willen we? Een gezond volksleven of geen leven? Normaal gezinsleven of desolate en verwaarloosde wijken? Willen we ons eigen leven in eigen hand, of willen we alles uit handen geven aan Big Government en Big Money? Valt er überhaupt nog iets te kiezen? We leven in een land waarin alleen de Molukkers nog enig besef van overleven lijken te hebben. Voor de rest knikt men van rechts tot links slaafs naar de overheid die het beste met ons voor heeft. Getto is een vies woord geworden. Getto’s: dat mógen we niet willen, dus doen we het niet. Al is het iets wat we misschien stiekem allemaal willen. Of niets liever zelfs?

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Tom Zwitser is filosoof en vormgever en heeft Uitgeverij De Blauwe Tijger.