Hoewel de migrantenstromen naar Denemarken en Zweden door Sleeswijk-Holstein trokken, heeft de immigratiekritische AfD zondag slechts 5,9% van de stemmen en 5 zetels in de landdag gehaald. Dat heeft veel te maken met het fletse profiel van lijsttrekker Jörg Nobis, maar ook met de electorale tactiek van de liberale FDP.

Winnaars van de verkiezingen in de noordelijke deelstaat waren CDU en FDP, die beide 3 zetels wonnen. Mede doordat de AfD over de kiesdrempel kwam, komen CDU en FDP samen echter een zetel tekort voor een meerderheid.

De regerende coalitie kan echter niet doorregeren. SPD en Groenen werden door de SSW, de partij van de Deense minderheid, die niet aan de kiesdrempel gebonden is, aan een minimale meerderheid geholpen. Doordat de SPD een zetel verloor, is die meerderheid nu weg.

Van de huidige regeringspartijen maken zowel SPD als Groenen kans om in een nieuwe regering terug te keren. Vooralsnog flirten CDU en FDP vooral met de mogelijkheid van een coalitie met de Groenen.

Bij het slechte verkiezingsresultaat van de AfD spelen meerdere factoren mee. Ten eerste zijn de kiezers in West-Duitsland minder gemakkelijk tot een stem voor de AfD te bewegen dan die in Oost-Duitsland. Daarin speelt de Charakterwäsche die vooral in het westen tijdens de bezetting heeft plaats gevonden een rol. Ten tweede zijn er de interne conflicten binnen de partij, onderlinge verdeeldheid doet het nooit goed bij kiezers. Ten derde was de lijsttrekker van de AfD de politiek onervaren Jörg Nobis, hij is inhoudelijk zeer gematigd, waardoor hij zich in de campagne te weinig onderscheidde van CDU en FDP. Ook ligt de populistische stijl Nobis niet.

Hierin werd Nobis zelfs voorbij gestreefd door FDP-lijsttrekker Wolfgang Kubicki. Een kundig demagoog, die samen met federaal partijleider en lijsttrekker in Noord-Rijnland-Westfalen (NRW) het brein is achter de nieuwe rechtsere profilering van de FDP en de meer populistische stijl van de liberalen. In de combinatie van een slecht uit de verf komende AfD en de electorale tactiek van de FDP, ligt de belangrijkste verklaring voor hoe de liberalen de nationaal-conservatieven voorbij konden streven.

Nobis zal echter niet de enige zijn die daarvan baalt. Komende zondag zijn er namelijk verkiezingen voor de landdag van NRW. In de peilingen leek het er lang op dat de AfD de derde partij zou kunnen worden, zoals dat bijvoorbeeld ook in Baden-Würtemberg en Rijnlands-Palts het geval was. Ook in NRW zakt de AfD in de meest recente peilingen echter weg achter de FDP.

Doordat de verkiezingen in de beide deelstaten zo kort op elkaar volgen, zet Sleeswijk-Holstein echter de toon voor NRW. En de uitslag in NRW is op zijn beurt bepalend voor het momentum van verschillende partijen richting de verkiezingen voor de Bondsdag in september. Daarnaast is de grootste Duitse deelstaat qua inwonertal sowieso van groot gewicht. Als de AfD het komende zondag slecht doet in de landdagverkiezingen in NRW, is het niet waarschijnlijk dat ze het in september veel beter kan doen in die deelstaat. Door de grote populariteit in Oost-Duitsland kan de AfD wel over de kiesdrempel komen in de Bondsdagverkiezingen, maar een partij kan nooit groot worden, als ze niet ook in NRW doorbreekt.

Daarmee rust er een zware last op de lijsttrekker van de AfD in NRW. Dat is Marcus Pretzell, europarlementariër en man van Frauke Petry, die zich onlangs terugtrok als potentiële lijsttrekker voor de Bondsdagverkiezingen. Pretzell heeft duidelijk meer politiek gevoel dan Nobis en heeft ook meer profiel. Anderzijds straalt er ook iets van Petry af op Pretzell, en dat is inmiddels niet meer de glans van haar politieke succes.

AfD is geen partijmachine

Wat zich hier wreekt is dat de Alternative für Deutschland daadwerkelijk alternatief is. De AfD is nog geen partijmachine, zoals gevestigde partijen dat zijn. Daar wordt een lijn uitgezet en vervolgens zijn zowel beroepspolitici als vrijwilligers van die partij er op gericht elkaar te overtroeven in het vasthouden hieraan.

Een politicus leert al heel gauw dat om vooruit te komen in de politiek het er op aan komt te scoren bij je partijgenoten en dat het systeem je nauwelijks beloont voor scoren bij de kiezer. (Jan Storm, Welke democratie?)

Zo werkt het voor carrièrepolitici, maar bij de AfD lijkt het nog niet zo te werken. Waar Merkel en Schulz met Noord-Koreaanse scores op het schild worden geheven door hun partijcongressen, moet er in de AfD steeds geschipperd worden om verschillende interne stromingen en fracties tevreden te houden.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Daarbij ligt het overigens niet zo simpel als het vaak wordt voorgesteld. Als zou er een tweedeling zijn tussen klassiek-liberalen en nationaal-conservatieven, laat staan dat die geheel samen zou vallen met de tegenstelling tussen Wessi’s en Ossi’s of tussen pragmatici en idealisten. Er spelen persoonlijke motieven mee en de posities van diverse hoofdrolspelers kennen de nodige schakeringen.

Zo is de Baden-Württembergse fractievoorzitter en federale co-partijvoorzitter, Jörg Meuthen eerder liberaal, maar trok hij met de meestal als meer nationaal-conservatief waargenomen Brandenburgse fractievoorzitter Alexander Gauland op, om te voorkomen dat Frauke Petry een te grote machtspositie zou krijgen binnen de partij. Anders dan de Thüringse en Saksen-Anhaltische fractievoorzitters Björn Höcke en André Poggenburg, zijn de Brandenburgse en Berlijnse fractievoorzitters Gauland en Georg Pazderski voorstander van het NAVO-lidmaatschap van Duitsland. Gauland is het niet eens met sommige standpunten van Höcke, maar wil anders dan Petry wel ruimte laten voor dit geluid binnen de partij. Anderzijds zijn Petry en Pretzell de drijvende krachten achter contacten met het Front National van Marine Le Pen, terwijl Gauland die liever niet gezien had. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Er is dus allerminst sprake van een duidelijke tweedeling van de partij. Het probleem is veeleer dat de AfD een echte democratische partij is, waarin de partijbasis veel in te brengen heeft. Dat brengt ook een zekere mate van onvoorspelbaarheid met zich mee. Waar leidende poltici en partijsoldaten in de gevestigde partijen er bedreven in zijn om alle mogelijke geschilpunten van te voren dicht te timmeren met uitgebalanceerde compromissen, kan het bij de AfD nog wel eens flink botsen.

Enerzijds is dit de kracht van de AfD, iets waarin ze zich duidelijk onderscheidt van de gevestigde partijmachines. Anderzijds is het onvermijdelijk dat die conflicten naar buiten komen en de partij zo electoraal parten spelen. De uitdaging voor de AfD is dan ook om een modus te vinden waarin ze enerzijds de ruimte in de partij voor fundamentele discussies bewaart, en vooral ook de ruimte bewaart voor regionale verschillen in stijl en verschil van inzicht, omdat in het oosten nu eenmaal andere dingen gelden dan in het westen, en anderzijds een professionaliseringsslag maakt, zodat leidende politici er van doordrongen raken dat het gezamenlijke belang soms zwaarder weegt dan het eigen gelijk.

Share.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.

Comments are closed.