Tsjang Kai-Sjek, de grote tegenspeler van Mao Zedong, werd 130 jaar geleden, op 31 oktober 1887, in een provincie aan de oostkust van China geboren. Tsjang stierf op 5 april 1975 in de leeftijd van 87 jaar op Taiwan, slechts één jaar voor Mao. Nog in zijn testament sprak Tsjang van de “heilige missie van de vernietiging van het communisme”.

Mao typeerde Tsjang Kai-Sjek tegenover de Japanse premier Kakuei Tanaka als “een moordvent die nooit opgeeft”. Daarin had Mao ongetwijfeld gelijk.  Zo schreef hij in zijn laatste wil van 29 maart 1975 nog: “Aangezien de heilige missie van de vernietiging van het communisme en het herwinnen van het vasteland steeds meer aan betekenis winnen, moeten de moraal en het geloof van het volk en van mijn metgezellen onder geen omstandigheden door mijn overlijden geschokt worden.” Het “herwinnen” van het vasteland bleef weliswaar een droom, maar tot op de dag van vandaag heeft Taiwan, dat officieel “Republiek China” heet, opmerkelijk stand gehouden tegenover de steeds machtiger wordende Volksrepubliek China.

Tsjang kwam in de kleine plaats Xikou in de aan de Oost-Chinese Zee gelegen provincie Zhejiang ter wereld. Hij werd een van de belangrijkste Chinese politici en militaire leiders in de 20e eeuw. Dat er geen Nederlandse biografie over deze belangrijke Chinese staatsman is, is eigenlijk onbegrijpelijk. Het verraadt de politieke eenzijdigheid in de oriëntatie van een generatie Nederlandse historici en sinologen. Des te verdienstelijker is het werk van de Duitser Friedrich Wilhelm Schlomann ‘Tschiang Kaischek. Ein Leben für China’. Daarnaast zijn er meerdere Engelstalige biografieën van Tsjang Kai-Sjek.

Tsjang had al vroeg zijn zinnen gezet op een officiersloopbaan. Vanaf 1907 kon hij in Japan een militaire opleiding doorlopen. Daar ontmoette hij ook de ‘vader van de revolutie’ tegen de Chinese keizerlijke dynastie, Sun Yat-sen. Tsjang werd lid van de revolutionaire organisatie Tongmenghui. In Wuchang brak op 10 oktober 1911 een opstand uit tegen de sinds 1644 heersende Mantsjoese Qing-dynastie. Tot op de dag van vandaag is 10 oktober een nationale feestdag in Taiwan. Op 29 december 1911 werd Sun Yat-sen in Nanking tot provisorische president gekozen. Lang zou hij dat ambt niet bekleden. Tsjang werkte als zijn adviseur en secretaris.

Oud-president en generalissimo Tsjang Kai-Sjek tijdens een parade in 1966, ter herdenking van de Wuchang-opstand

Het kwam tot een pragmatische samenwerking tussen de door Sun Yat-sen opgerichte nationalistische en non-marxistisch socialistische partij Kuomintang (KMT) en de Communistische Partij van China (CPC). Volgens de sinoloog Kai Vogelsang wilde de Communistische Partij op deze manier eerst rustig de partij verder opbouwen om later in een revolutie de macht over te nemen. De KMT, die vooral in burgerlijke kringen aanhang had, zou op haar beurt hebben willen profiteren van de invloed van de Communisten op de arbeiders alsmede van de financiële en militaire ondersteuning van de Sovjet-Unie.

Tsjang leidde de militaire academie in Whampoa. Met de dood van Sun in 1925 verdween de samenbindende figuur van de revolutie en van de samenwerking tussen KMT en CPC. In 1926 riep Tsjang de staat van beleg uit en liet hij adviseurs uit de Sovjet-Unie arresteren. Zijn troepen hielden een slachting onder communisten in Shanghai. Tegelijk begon Tsjang een noordelijke veldtocht om China te verenigen. In december 1927 trouwde Tsjang met Song Meiling, de in de Verenigde Staten opgegroeide jongere zus van Suns weduwe Song Qingling. Zij werd een belangrijke invloed op Tsjang ten aanzien van het buitenlands beleid. In 1928 veroverde generalissimo Tsjang Peking. Maar het uitgestrekte rijk bleef ook daarna verdeeld. “Politieke macht komt uit de loop van een geweer”, stelde Mao in 1927. Ook Rode Gardes richtten bloedbaden aan. Bij een daarvan in Hailufeng werden 10.000 mensen afgeslacht. Mao vormde het Rode Leger. Al in 1930 liet hij daarbij 4400 officieren en soldaten die hem niet zinden executeren.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Tsjang Kai-Sjek met Franklin D. Roosevelt en Winston Churchill op de Conferentie van Caïro in 1943

Tsjang zou de Communisten verslagen hebben, als de Japanners niet aangevallen zouden hebben. In 1937 begon de Tweede Wereldoorlog in Oost-Azië. Na de overwinning op de Japanners, die vooral aan de VS te danken was, ging de oorlog tussen de KMT- en CPC-troepen verder. Moskou bood Maos leger in Mantsjoerije steun. Van daaruit begonnen de Communisten hun zegetocht.

In de Tweede Wereldoorlog stierven 15 tot 20 miljoen Chinezen. De burgeroorlog tussen 1946 en 1949 kostte nog eens twee tot drie miljoen mensen het leven. Tsjiang Kai-Sjek dolf het onderspit en vluchtte met circa twee miljoen van zijn aanhangers naar Taiwan. Als Tsjang niet besloten had naar Taiwan terug te trekken en dit grote eiland voor de kust taai te verdedigen, dan zouden ook Taiwan en de tegenwoordig 23 miljoen mensen die daar wonen bij de Volksrepubliek ingelijfd zijn. Tsjang en zijn KMT voerden aanvankelijk een dictatoriaal bewind op Taiwan. Dat was evenwel niet te vergelijken met dat van Mao, waaraan al eind jaren ’50 met de ‘Grote Sprong Voorwaarts’ tientallen miljoenen Chinezen ten prooi vielen. Maos Culturele Revolutie kostte vervolgens nog eens 1,5 à 1,8 miljoen mensen het leven.

Generalissimo Tsjang Kai-Sjek in 1945

De Amerikaanse oud-diplomaat Jay Taylor schrijft in zijn in 2009 verschenen biografie ‘The Generalissimo. Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China’ over Tsjang: “Hij was een moderniserende neo-confucianist, die zich voor vrouwenrechten inzette [..], en hij was een sterke nationalist, verbitterd over de vroegere vernederingen van China door het Westen.” En: “Hij had weinig charisma en zijn collega’s mochten hem over het algemeen niet, maar zijn vastberadenheid, zijn moed en zijn onomkoopbaarheid maakten hem voor enige tijd populair.” Uit zijn dagboeken maakt men op dat Tsjang een gelovig christen was, waaruit de invloed van zijn vrouw spreekt. Hij stond echter ook open voor boeddhistische noties. Wanneer het echter om het overleven van de natie, de eenheid van de Chinese staat of zijn eigen heerschappij was, dan zag hij ook gruwelijke acties als gerechtvaardigd.

In Taiwan is tot op de dag van vandaag Tsjangs verantwoordelijkheid voor de gebeurtenissen van 28 februari 1947 omstreden, toen de van het vasteland stammende gouverneur Chen Yi besloot protesten van Taiwanezen met harde hand uiteen te slaan. Tsjang zelf bevond zich op dat moment nog op het vasteland. Een officieel onderzoeksrapport uit 1992 schat het aantal dodelijke slachtoffers op 18.000-28.000. Daarnaast zouden tussen 1950 en 1987 naar schatting tot 4.000 personen op politieke gronden geëxecuteerd zijn en tienduizenden opgesloten.

Share.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.

Comments are closed.