Door Didymus de Helvetiër, vertaling en inleiding: Tom Zwitser

De Heinekenverering was een cultus uit de klassieke oudheid. Ze werd beoefend rond de heidense god Heineken (waarvan de term ‘heidenen’ is afgeleid) en haar grootste evenement, de Heinekenspelen vonden iedere vier jaar plaats in de grootste havenstad uit die tijd: Bierum, nu een klein dorpje tussen de Eemshaven en Delfzijl, maar toen – totdat het definitief door Rome werd verslagen – de grootste en gevaarlijkste concurrent van het Romeinse rijk. Bertold Brecht stelde zeer terecht:

“Das große Bierum führte drei Kriege. Es war noch mächtig nach dem ersten, noch bewohnbar nach dem zweiten. Es war nicht mehr auffindbar nach dem dritten.”

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Nu ligt er al eeuwen op de ruïnes van de oude stad een afgelegen, geïsoleerd en lieflijk boerendorpje, maar 2000 jaar terug was alles geheel anders. Bierum was een imperium. Bierum had er de gewoonte van gemaakt om tijdens haar Spelen een wereldvrede af te kondigen, maar op het hoogtepunt van de Heinekenspelen heimelijk regimes in andere landen te ondermijnen. Dit haalde het bloed onder de nagels van de concurenten in Rome vandaan.

Op dit moment schijnt er in Rio de Janeiro ook een sporttoernooi te zijn, waarvan de dramatiek bij tijd en wijlen in flarden naar ons overwaait: turnen, atletiek, zeilen, roeien. En zo nog wat. Maar Rio haalt het niet bij de klassieke Heinekenspelen. In Rio is er zelfs meisjessport. Het land dat de meeste meisjes heeft krijgt een gouden medaille. Of iets dergelijks moet het zijn. Zo’n evenement zal het niet lang meer uithouden. De ondergang van de Heinekenspelen kende een vergelijkbaar verloop.

In de oudheid ontstond op vergelijkbare wijze kritiek op de Heinekenspelen. We halen hieronder enige delen aan uit het stuk De cultus bierum, van de historicus Helvetianus, uit de tijd dat de Heinekenspelen duidelijk al op hun einde liepen:

In veel sporten werd enorm gesjoemeld om de prestaties te beïnvloeden. Met name bij het Heineken zelf, maar ook bij het Heink-stap-zuipen en het Onveilig Heineken was er geregeld commotie, wat de Heinekenvrede danig onder drukt zette. Het bracht onderhuids enorme politieke spanningen teweeg. Er waren zelfs deelnemers die midden in de nacht gedurende een paar uurtjes niets dronken of stiekem juist veilig gingen Heineken. Wanneer dat bekend werd, werd de deelnemer beschuldigd van dopinggebruik en kon zo iemand direct naar huis, maar dat nam de bevolking thuis de organisatie niet in dank af. Erg lastig.

Veel commentatoren slaakten dan ook verzuchtingen als “Soms denk je ‘geef die hele doping toch vrij.’ Sport is politiek en dat is eigenlijk nooit anders geweest.” Maar dat was juist het probleem. De enorme nadruk op het anti-dopingbeleid versterkte de (geo)politieke component van de Heinekenspelen.

De Heinekenspelen lieten duidelijk zien dat pogingen om de sport politiek te maken, direct ook contra-tendenzen opriepen. Juist wanneer in eigen stad dit grote internationale festijn gaande was, startte Bierum geheime staatsondermijnende activiteiten in de halve wereld. Tegelijk brachten strenge anti-dopingcontroles de opbouw van een gigantisch wereldwijd anti-dopingnetwerk met zich mee waar Bierum ook direct de vingers achter kreeg, maar er tegelijk haar eigen deelnemers aan de Heinekenspelen wel van bleek te kunnen vrijwaren. In feite versterkte het haar geopolitieke belangen. En zo bleek de zelfverklaarde neutrale partij ineens de partij te zijn met de grootste belangen in het hele spel. Heineken was slechts brood en spelen. Uit naam van de Bierumse ‘Heineken, vrede & spelen’ liepen ze de hele wereld plat, bombardeerden er lustig op los en domineerden de boel door verdeel- en heerstactieken. Geen wonder dat men er in het bestuurlijke centrum van Rome, het Romlin, ook wel ‘de senaat’ genoemd, langzamerhand zat van werd. De grijze heren zaten met de handen in het haar.

De enorme corruptieschandalen bij voornamelijk de Heinekenfederatie met betrekking tot doping, wezen ook op corruptie bij het Wereldanti-dopingagentschap WADA. En de bizarre dopingschandalen rond bijvoorbeeld de Bierumer zuipschuit Strong Lamzak wezen ook naar medewerking van het Bierumse antidopingagentschap BURP. Daar werd verder nooit een diepgaand onderzoek naar gedaan. Lamzak werd gewoon opgeofferd, en enkele, zich stiekem onthoudende Heink-stap-zuipers werden aangepakt. Maar de corruptiestructuren bij de antidopingautoriteiten en bij de aangesloten sportbonden bleven in het schemer. Nergens kreeg men een vinger achter, hooguit stapten mensen op, maar wat er werkelijk gebeurde kwam niet aan het licht.

Des te vreemder is het dat het WADA in juli van het jaar 16 na Chr. een rapport publiceerde waarin een dopingschandaaltje uit Rome breed uitgemeten wordt, met namen en toenamen, de wijze waarop alles verliep en hoe men de zaak heeft kunnen bedonderen. Dit rapport, geschreven door een zogenaamde ‘Onafhankelijke Persoon’, de advocaat McDattus die ‘toevallig’ uit het naastgelegen Ierum afkwamstig was [sic], wordt in alle door Bierum en Heineken gecontroleerde media kritiekloos als autoriteit opgevoerd, en niet eens bestudeerd. Wie dat wel doet ontdekt dat er geen bewijzen in staan, dat er alleen van ‘getuigen’ wordt gesproken, maar dat slechts één getuige met naam en toenaam wordt genoemd, namelijk degene die de zaak heeft aangezwengeld, na zijn ‘vlucht’ naar het Westen (goh, het lijkt wel Koude Oorlog).

Deze figuur wordt door Rome fel aangevochten als rancuneuze bedrieger. En het rapport dus ook. Wat opvalt in het rapport is dat ze behoorlijke ruimte nemen om te benadrukken dat deze persoon weliswaar op andere vlakken een discutabele reputatie heeft, maar op dit terrein heus heus heus erg betrouwbaar is. Heus. (Nogmaals: echt waar!)
Dat in Rome ook dopingschandalen voorkomen hoeft men echt niet te betwijfelen. Sport is erg belangrijk in dat land, net als in de Bierum en andere grootmachten. Maar wat opvalt is dat in Rome sporters bijvoorbeeld veel vaker gecontroleerd worden dan in vele andere landen, en het land op de dopinglijst zeker niet de eerste plaats inneemt, maar keurig in de middenmoot tussen Napels en Milaan staat.

Maar de kritiek op het rapport maakte nog meer kritiek los, namelijk ook de sterke weerzin tegen de tendenzen van de Heinekenspelen om steeds meer van dezelfde sporten neer te zetten. In Rome wees men op het kunstje ‘driedubbele teug met dubbele schroef achterwaarts’ dat onderhand op de trampoline, de springplank, de turnmat en zo nog wat disciplines is te zien. Een keer zo’n kunstje is wel genoeg, niet? En dan het Heinekenzwemmen, waarbij men zich door een bad van drank moet drinken. Dit is niet simpelweg een tijds- en afstandskwestie, maar je kunt het tegenwoordig in 5 verschillende technieken doen, en ieder van die 5 technieken is weer in 9 afstanden onderverdeeld, en men mag het ook nog eens alleen of in een groep doen. Zo zijn er in één discipline 5 x 9 x 2 = 90 gouden medailles te vergeven. Bierum wint er steevast een stuk of 40 en laat de rest voor wat het is. Het moest er nog bijkomen dat al deze varianten van hetzelfde ook nog eens door vrouwen mogen worden overgedaan: 180 gouden medailles. Of door kinderen: 360 gouden medailles. Of door olifanten. Enfin, het einde zou zoek zijn.

Met andere woorden, de ergernissen rezen de pan uit. Bierum sloot na het door henzelf geschreven rapportje van McDattus vrijwel alle Romeinse sporters uit van deelname zonder verdere vorm van proces. Ze wonnen toen zelf wel ‘opeens’ 2/3e van alle gouden medailles. De pleuris brak uit, de Heinekenverering wankelde en de rest is door Bertold Brecht reeds verteld. Ga eens op bezoek in Bierum, onder de huidige inwoners doen nog steeds de smakelijkste anekdotes de ronde.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Tom Zwitser is filosoof en vormgever en heeft Uitgeverij De Blauwe Tijger.