Mozambique is een van de christelijkste landen van Afrika. Tot wel 90 procent van de bevolking in dit bijna 500 jaar door Portugal gekoloniseerde land is lid van een christelijke kerk. Desalniettemin vinden er nu in het noorden van het land geregeld islamistische overvallen met gruwelijke slachtingen plaats, die doen denken aan IS. Vooral de provincie Cabo Delgado is doelwit van de nieuwste jihad in Afrika. Meer dan 100 mensen werden reeds vermoord.

Mozambique, in zuidelijk Afrika, wordt door de meeste mensen niet met jihadisten geassocieerd, maar veeleer met het lange conflict met de kolonisator Portugal, die in 1975 het land verliet. Op dit conflict volgde een decennialange confrontatie tussen de overwinnende, socialistische, bevrijdingsbeweging Frelimo (Mozambikaans Bevrijdingsfront) en de anti-Frelimo-guerrilla Renamo (Mozambikaans Nationaal Verzet). Dit conflict werd pas enkele jaren geleden door bemiddeling van de vredesbeweging Gemeenschap Sant’ Egidio beëindigd.

Begin mei stierf de historische Renamo-leider Afonso Dhlakama, kort na een overeenkomst met de regering over een grondwetshervorming en decentralisatie van het bestuur van het omvangrijke land. De decentralisatie is vooral belangrijk voor het bitter arme noorden, 1600 kilometer verwijderd van de hoofdstad Maputo, waar de radicale islam voet aan de grond begint te krijgen.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


In oktober 2017 bezette voor het eerst een radicale groep genaamd al-Shabaab twee dagen lang de stad Mocímboa in Cabo Delgado en voerde hevig strijd met de politie, waarbij 17 doden vielen. In Mocímboa runde al-Shabab twee moskeeën die tot kiemcel van de opstand werden.

Voor de kust van de pronvicie Cabo Delgado liggen enorme aardgasvoorraden, waarmee Mozambique vanaf 2022 tot de op twee na grootste aardgasproducent ter wereld wil uitgroeien – maar de opbouw van de benodigde infrastructuur wordt hoofdzakelijk door buitenlandse arbeiders verricht, de lokale bevolking profiteert niet mee. Hetzelfde geldt voor de in 2009 ontdekte robijnafzettingen, naar veler schatting de grootste ter wereld – ze worden door Frelimo-bonzen in samenwerking met het Britse bedrijf Gemfields geëxploiteerd.

Tot nog toe was Mozambique aan de zuidoost-kust van Afrika, met een sterk christelijke bevolking, geen doelwit van grotere terroristische aanslagen. Men vermoedt dat de groep jonge en radicale islamisten in het noorden van het land mede heeft kunnen vestigen door de onvrede over de corruptie van de lokale overheden. Ondersteund wordt de opstand vooral door islamisten uit Somalië en Kenia.

Het noorden van Mozambique behoorde voor de kolonisatie door Portugal tot het Arabische handelsrijk Zanzibar, dat Oost-Afrika over de Indische Oceaan met Oman op het Arabisch schiereiland verbond en jarenlang de slavenhandel beheerste. Pas door de Duitse kolonisatie van Tangayika (tegenwoordig behorend tot het noorden van Mozambique gelegen Tanzania) werd de invloed van Arabische handelaars vanaf 1885 gebroken. Ook het eilandenrijk Zanzibar behoort tegenwoordig tot Tanzania, maar er bestaan nog sociale en familiale verbindingen met de hele kuststrook langs de Indische Oceaan.

Door radicale predikers uit Kenia en Somalië verspreidde de vroeger in Oost-Afrika onbekende radicale islam zich al naar Tanzania, de Comoren en nu dus ook naar Mozambique. Radicale moslims doken voor het eerst in 2014 in het noorden van Mozambique op. Over de Indische Oceaan, die deels door piraten beheerst wordt, kwamen Mozambikanen naar Somalië en Kenia, zij vormen de kern van de nieuwe militie, die naar Somalisch voorbeeld al-Shabab heet, maar zelfstandig is. De aanvoerders van al-Shabab in Mozambique zouden een uit Somalië teruggekeerde lokale prediker zijn en een andere uit Gambia.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.