Christopher Cokers Warrior Geeks onderzoekt de impact van 21e-eeuwse technologie en hoe dat de manier van vechten en het denken over oorlog beïnvloedt. De spil in zijn boek is een verkenning van de betekenis van robotica voor de oorlogsvoering.

Thucydides noemde oorlog iets typisch menselijks. En het is inderdaad een verschijnsel dat uniek is voor de menselijke soort. Maar blijft dat ook zo als we meer en meer afhankelijk worden van technologische middelen om oorlog te voeren? Wordt het daar niet een minder menselijke zaak van?

Het probleem met Cokers onderwerp is dat, ondanks alle technologische vooruitgang in de laatste halve eeuw, de meeste technologie waarmee we vandaag de dag oorlog voeren volstrekt herkenbaar zou zijn voor een veteraan van de Tweede Wereldoorlog. De basale velduitrusting van de soldaat is enigszins verbeterd. Tegenwoordig gebruiken we bijvoorbeeld plastics en composieten in plaats van staal voor helmen en kogelvrije vesten, maar de meeste wapens en andere onderdelen van de standaarduitrusting zijn in essentie hetzelfde gebleven. Geweren, tanks, vliegtuigen en raketten zijn in meer of mindere mate verbeterd en doorontwikkeld over de loop van de afgelopen zeventig jaar, maar conceptueel komen ze nog op hetzelfde neer, zijn ze bedoeld voor dezelfde oogmerken. Directed Energy Weapons zien er verdraaid futuristisch uit, maar uiteindelijk is het gewoon een zoveelste manier om een gat in iemand te schieten.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Hoe verrassend het nu misschien ook mag klinken, waren er tijdens de Tweede Wereldoorlog ook al op afstand bestuurde wapens, straaljagers, elektronische computers en ballistische raketten die gebruik maakten van een suborbitale ruimtevlucht. Dus in welke zin is er een revolutionaire verandering geweest?

Britse militairen met op de Duitsers buitgemaakte, op afstand bestuurbare mijnen op rupsbanden van het type Goliath, Normandië, 1944

Als we naar de samenleving als geheel kijken, dan gebeurt er vooral iets in de informatietechnologie: de grote transformatie zit in de mogelijkheid om grote hoeveelheden gegevens te verwerken en te verzenden. En dit is natuurlijk ook van betekenis voor het militaire bedrijf. Desalniettemin zijn de veranderingen ten gevolge van de informatierevolutie misschien niet zo diepgaand als ze op het eerste oog lijken.

De kern van oorlogsvoering bestaat in het voorbereiden en uitvoeren van operaties. Dit is een proces dat relatief weinig is veranderd sinds de Tweede Wereldoorlog. Commandanten nemen geen stencils meer mee met bevelen voor hun officieren, maar nemen gewoon hun laptop mee in het veld. Dat kan handig zijn. En het is sneller om bevelen per e-mail naar meerdere ontvangers te sturen dan om ze aan een ordonnans mee te geven of aan het pootje van een postduif vast te maken. Dat veronderstelt overigens wel dat je e-mailsysteem ook werkt als het er op aan komt.

Informatietechnologie maakt substantiële vooruitgang mogelijk in het verbeteren van het overzicht en het inzicht in de complexiteit van het moderne slagveld, maar dit zijn ontwikkelingen die zich eerder in de weg van de geleidelijkheid dan revolutionair voltrekken. Een real-time tracker op een LCD-scherm is een verbetering ten opzichte van een kaart aan de muur met punaises er in. Maar beide vervullen uiteindelijk dezelfde functie en de nieuwere technologie is kwetsbaarder.

De laatste jaren heeft het gebruik van onbemande drones, bestuurd door forenzen uit de buitenwijken van Las Vegas, om doelen aan te vallen in Irak, Afghanistan, Pakistan, Jemen enz., tot controverse geleid. Dat is begrijpelijk. Tegelijk moet het verschil niet overdreven worden. De bemanningen van bommenwerpers zaten ook al op afstand van hun doelwitten en konden vanuit relatieve veiligheid opereren, zeker in vergelijking met soldaten op de grond. Moreel maakt het geen verschil of je vanuit de cockpit van een bommenwerper een lading bommen uitwerpt of op afstand via een satellietverbinding.

Lichte, op afstand bestuurbare terreinwagen voor verkennings- en transportdoeleinden

Veel van de andere technologische vooruitgang die Coker bespreekt, verkeert op zijn best nog op de tekentafel. Door de jaren is er een overvloed aan Robocop-achtige systemen voorgesteld voor de ‘infanterist van de toekomst’, met ingewikkelde communicatiesnufjes, head-up displays en hoogtechnologisch wapentuig. Coker beschrijft verschillende mogelijkheden. Zullen deze van invloed zijn op de manier waarop oorlogen gevoerd worden? Waarschijnlijk niet. In plaats van het cybernetisch optuigen van de menselijke soldaat, is het waarschijnlijker dat we in toenemende mate robots op het slagveld zullen zien, alsmede drones die erboven cirkelen. Zo worden sinds de jaren ’70 op afstand bestuurbare robots gebruikt om bijvoorbeeld bommen onschadelijk te maken. Op afstand bestuurbare wapens op basis van camera’s en andere sensoren zijn in toenemende mate beschikbaar.

Zullen robots uiteindelijk onze oorlogen voor ons uitvechten? Hoe teleurstellend voor de verbeelding misschien ook, betwijfelt Coker dat zulke robots er uit zullen zien als de T-800 Terminator waarmee Arnold Schwarzenegger zo bekend is geworden. Niettemin is de vraag die Coker vervolgens stelt het overdenken waard: Als we robot tegen robot laten vechten, is het dan nog wel oorlog of is het een soort hoogtechnologische demolition derby geworden?

Warrior Geeks is een interessant, veelomvattend en goed geschreven boek, dat veel pertinente en uitdagende vragen stelt. Coker gebruikt de meest uiteenlopende culturele verwijzingen om de problemen te schetsen waarvoor technologische vooruitgang ons kan plaatsen. De vraag blijft natuurlijk of we in de toekomst voor precies deze of net andere problemen gesteld zullen worden. In het populair-wetenschappelijke tijdschrift Kijk stonden in de jaren ’80 wel eens artikelen over de toekomst, maar veel van de daar geschetste scenario’s zijn nog altijd luchtkastelen. En zo zullen ook de aan een netwerk gekoppelde, hoogtechnologische contactlenzen, waarop in realtime gegevens over het slagveld geprojecteerd kunnen worden op een miniatuur head-up display, nog wel even op zich laten wachten.

N.a.v. Christopher Coker, Warrior Geeks. How 21st Century Technology is Changing the Way We Fight and Think About War (Oxford University Press, 2014) 330 pagina’s, hardcover.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.