Ongeacht in hoeverre de grieven van de demonstranten in Hongkong legitiem zijn en de demonstranten representatief voor de bevolking, moet de reactie van Peking gezien worden tegen de achtergrond van de geopolitieke betekenis en symbolische rol van Hongkong in het Chinese bewustzijn.

Hongkong werd in 1997 door de Britten overgedragen aan China Maar nog altijd is het in zekere zin een westers bruggenhoofd op het vasteland van China. Daarmee staat het symbool voor de vernedering van China door de Britten en andere westerse mogendheden. Vanuit dit oogpunt is het niet verwonderlijk dat de kwestie zeer gevoelig ligt voor Peking. Noch dat Amerikaanse marineschepen de toegang tot de haven van Hongkong ontzegd wordt.

Hongkong staat niet alleen symbool voor historische vernedering van China

Hongkong staat echter niet alleen symbool voor de historische vernedering van China door westerse mogendheden. Het staat ook voor de mogelijkheid van een ‘anti-China’. Dat Hongkong een speciale administratieve regio van de Volksrepubliek vormt, is reeds een concessie van Peking. De aanleiding voor de huidige demonstraties wordt overigens mede gevormd door een poging tot aanpassingen in dit systeem, maar dat terzijde. Dat er nu in het kader van de demonstraties opnieuw anti-communistische retoriek de kop opsteekt in Hongkong, maakt het voor Peking niet eenvoudiger om tegemoet te komen aan de demonstranten. Hoewel de huidige Volksrepubliek allang niet meer in ernst als een communistisch land gezien kan worden, roept anti-communistische retoriek bij de Chinese bevolking wel associaties op met nationalistisch China.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Schrikbeeld van Taiwanisering van Hongkong

De nationalistische Kwomintang werd zoals bekend in de burgeroorlog verslagen en trok zich terug op Taiwan, waar de ‘Republiek China’ werd voortgezet. In Taipei zijn inmiddels andere politieke krachten aan het bewind, maar dat maakt de kwestie Taiwan voor Peking niet eenvoudiger. De Kwomintang hield formeel nog vasthield aan de gedachte van ‘één China’. Maar de huidige machthebbers in Taipei hebben daar weinig mee op. De anti-communistische retoriek in Hongkong roept in Peking dan ook het schrikbeeld op van een Taiwanisering van Hongkong. Dit juist nu de Chinese soevereiniteit sinds ruim een decennium weer hersteld is.

Strategische ligging van Hongkong

Ook geopolitiek is het zeer begrijpelijk dat Peking op zijn hoede is. Dit wordt in een oogopslag duidelijk als we kijken naar de ligging van de regio. Hongkong ligt namelijk op diverse eilanden en een schiereiland in de Zuid-Chinese Zee, aan de monding van de Parelrivierdelta. Daarin monden drie grote rivieren uit. De delta vormt de toegang van zee tot Kanton. Die stad is inclusief voorsteden veruit de grootste metropool ter wereld en een belangrijke containerhaven. Hongkong is bovendien zelf een belangrijke haven. De regio is kortom van essentieel economisch belang voor China.

Zuid-Chinese Zee

Daar komt nog bij dat Hongkong zoals gezegd in de Zuid-Chinese Zee ligt. In deze regio is toch al veel te doen over de soevereiniteit van diverse onbewoonde eilandengroepjes. Die twisten hebben er alles mee te maken, dat de Zuid-Chinese Zee voor China een cruciale scheepvaartroute is. Vandaar ook de intensieve Amerikaanse bemoeienis met de regio.

Repressie en de-escalatie, zonder westerse inmenging

Gezien het symbolische, economische en geopolitieke gewicht van Hongkong, is te verwachten dat Peking zal proberen de onrust in de speciale administratieve regio te laten betijen. Men zal daarbij niet uitsluitend op repressie, maar ook op de-escalatie inzetten. Het is niet ondenkbaar dat daarbij deels tegemoetgekomen zal worden aan de eisen van demonstranten. Voor zover men dit zonder gezichtsverlies kan doen althans. Mede daarom zal Peking er alles aan proberen te doen om westerse actoren buiten de deur te houden. Dergelijke actoren hebben immers denkbaar belang bij het verder opstoken van de onrust. De suggestie dat de Chinese machthebbers toe zouden geven aan door het Westen opgestookte demonstranten zou bovendien opnieuw als een vernedering gevoeld worden.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.