Groenland wil onafhankelijk worden van Denemarken. Over de problemen die zouden kunnen volgen op afscheiding van Denemarken lijken de eilandbewoners zich geen zorgen te maken, ze zien vooral kansen. Dat kon wel eens tegenvallen bij een zo kleine bevolking die nou niet bepaald floreert. Op de achtergrond houden de Chinezen en Amerikanen hun respectievelijke geopolitieke belangen in het oog.

Op het eerste gezicht verrassend: De regering in Kopenhagen lijkt het onafhankelijkheidsstreven van de Groenlanders geen strobreed in de weg te leggen. De Eskimo’s lijkt het wat dat aangaat beter getroffen te hebben dan bijvoorbeeld de Catalanen.

In 1983 koos Groenland er in een referendum reeds voor om per 1 januari 1985 de Europese Gemeenschap te verlaten. Sindsdien hoeven de Groenlanders de rijke visgronden in hun kustwateren niet meer met vreemde vloten uit EU-landen te delen en hoeft men zich niet meer aan de richtlijnen uit Brussel te houden.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


In 1979 kreeg het gigantische Noord-Amerikaanse eiland reeds vergaande autonomie van Denemarken. In Kopenhagen wordt alleen nog het buitenland- en defensiebeleid bepaald. De Groenlanders teren echter wel stevig op de Deense zak. Momenteel incasseren de eilandbewoners jaarlijks zo’n 500 miljoen euro uit Kopenhagen. Deze grote som is te verklaren uit het feit dat de twee, vanouds linkse, Groenlandse afgevaardigden in de Folketing, het Deense parlement, geregeld nodig zijn om een linkse regering aan een meerderheid te helpen en daarbij hun huid steeds duur hebben weten te verkopen.

Ook de laatste linkse regering van Denemarken was weer van de beide Groenlandse afgevaardigden afhankelijk. Voor de huidige centrumrechtse regering is dat niet het geval en deze lijkt de mogelijke Groenlandse onafhankelijkheid dan ook gelaten tegemoet te zien.

De gigantische subsidies voor een piepkleine bevolking van 56.000 inwoners lijken ondertussen meer problemen te creëren dan op te lossen. De duurzame alimentatie van mensen zonder enige tegenprestatie verstikt ieder initiatief en iedere bereidheid tot inspanning. Circa 90 procent van de Groenlanders zijn etnische eskimo’s – die zichzelf liever Inuit laten noemen. De rest bestaat overwegend uit etnische Denen en wat Noren.

De inboorlingen worden geplaagd door aanzienlijke sociale problemen. Excessief alcoholgebruik, wijdverbreide schooluitval, een schrikbarend aantal gevallen van kindermisbruik en een groot aantal zelfmoorden overschaduwen het leven aan het einde der aarde. Een derde van alle vrouwen tussen de 18 en 24 geeft aan seksueel misbruikt te zijn, meer dan tien procent van de kinderen eveneens.

Bijzonder beroerd staat het er voor in de meest noordelijke plaats van Groenland, in Qaanaaq met zijn 650 inwoners. De Deense documentairemaker Karen Littauer heeft daarover een film gemaakt: “Dat was het ergste wat ik ooit gezien heb. De kinderen zijn aan zichzelf overgelaten, terwijl de ouders beschonken door de stad wankelen. De hele stad zwemt in de alcohol. Zelfs op het stadhuis is iedereen dronken.”

Qaanaaq is geen ‘gegroeide’ structuur. De plaats ontstond toen de in de regio gevestigde eskimo’s gedeporteerd werden vanuit hun traditionele woonplaats om de ongestoorde aanleg van de NAVO- (lees: Amerikaanse) luchtmachtbasis Thule mogelijk te maken.

Thule in Groenland is de meest noordelijke Amerikaanse luchtmachtbasis en wordt onder andere gebruikt voor spionagevluchten naar Rusland.

Het hoge zelfmoordcijfer van 100 gevallen op 100.000 inwoners valt internationaal niet op, omdat de cijfers verborgen zijn in de statistieken voor Denemarken. In Denemarken zelf waren er in 2012 slechts 11 gevallen op 100.000 inwoners. Een politieagent uit Oost-Groenland deelt de deprimerende inschatting van de documentairemaker: “Ik ben al 28 jaar politieagent, maar zoiets heb ik nog nooit meegemaakt… De jongeren hebben niets om handen, wonen onder erbarmelijke omstandigheden bij hun families, zuipen zich een ongeluk en brengen zichzelf om het leven.”

De bereidheid tot zelfmoord ontwikkelde zich op Groenland pas in de jaren ’70. Intussen geeft de doorsnee-Groenlander zo’n 20 procent van zijn inkomen aan alcohol en tabak uit. In het Deense moederland ligt deze quote bij vijf procent. Waarbij de Denen voor Europese verhoudingen als relatief goede alcoholverbruikers gelden.

De verlangde onafhankelijkheid zou het gletsjereiland nieuwe problemen op kunnen leveren, alsof dit alles nog niet genoeg is. Gezien het gebrek aan gekwalificeerde landgenoten zou het al lastig kunnen worden om goede bestuurders te vinden. De hoofdstad Nuuk (17.600 inwoners) beschikt weliswaar sinds enkele jaren over een universiteit, maar veel Groenlanders studeren liever in Denemarken, om vervolgens in de meeste gevallen niet meer terug te komen. De Universiteit van Groenland in Nuuk telt momenteel slechts 150 studenten.

Het geboortecijfer in Groenland ligt bij twee kinderen en daarmee beduidend hoger dan in de meeste westerse landen. Dit ondanks het feit dat in Groenland één op twee zwangerschappen in een abortus eindigt. De levensverwachting ligt daarentegen slechts bij 70 jaar.

De Groenlanders stemmen vanouds op linkse partijen, waarbij het niet om dezelfde linkse partijen als in Denemarken, maar om Groenlandse partijen gaat. Dat maakt verschil, omdat de Groenlandse linkse partijen zich anders dan die in Europa bijvoorbeeld volstrekt geen zorgen maken over klimaatverandering, ze zouden het smelten van de ijskap eerder toejuichen. Onder de dikke ijslagen wordt namelijk de aanwezigheid van grote voorraden aardolie, uranium en zeldzame aarden vermoed. Tot nog toe maken tot drie kilometer dikke gletsjers de exploitatie van dergelijke bodemschatten bijna onmogelijk.

In 2013 hief het Groenlandse parlement het verbod op mijnbouw op het eiland op. Milieuorganisaties als Greenpeace protesteerden daartegen, maar de eilandbewoners halen daar de schouders over op. In 2008 verklaarde de toenmalige sociaaldemocratische regeringsleider Hans Enoksen reeds: “We moeten het fundamentele eigendomsrecht van de Groenlanders op de natuurlijke hulpbronnen van het land beschermen en het recht het land zelf te besturen veiligstellen.”

China heeft reeds te kennen gegeven grote belangstelling te hebben voor de Groenlandse bodemschatten. Chinese bedrijven knopen reeds contacten met de Groenlandse overheid en het lokale bedrijfsleven aan. Of en in welke mate China dan ook invloed zal krijgen op het Groenlandse buitenland- en defensiebeleid, en of de Verenigde Staten een dergelijke ontwikkeling op het Noord-Amerikaanse continent toe zouden laten, is een andere vraag.

Gezien de zorg van de Amerikanen over de rol van Rusland en China in het Noordpoolgebied, zouden de VS zelfs druk uit kunnen oefenen op Denemarken om het Groenlandse onafhankelijkheidsstreven af te remmen en eventuele handelsakkoorden tussen Groenland en China te torpederen. De Amerikanen zullen daar voor de Deense regering echter wel iets tegenover moeten stellen, want de jaarlijkse betaling van 500 miljoen euro is Kopenhagen een blok aan het been, waarvoor het Scandinavische koninkrijk vrijwel niets terugkrijgt.

Voor Groenland zou het plotselinge wegvallen van deze grote subsidie vanzelfsprekend problemen veroorzaken. Vermoedelijk om deze reden willen de regerende sociaaldemocraten (Siumut) de onafhankelijkheid in de weg van de geleidelijkheid bewerkstelligen. De regeringspartij geeft openlijk toe dat het wegvallen van de financiële injectie uit Kopenhagen een ingrijpende financiële korting inhoudt. Andere linkse partijen willen desalniettemin snelle afscheiding van Denemarken. De sociaaldemocraten leunen zodoende op de ‘rechtse’ unionistische partijen om dit te voorkomen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.