Radicaal-islamitische strijders terroriseren het noorden van Mozambique. Na de vondst van de wereldwijd op drie na grootste gasreserves richten de jihadisten in de regio steeds meer bloedbaden aan.

Twaalf mensen, vooral vrouwen en kinderen werden op 23 november jongstleden in het noorden van Mozambique, in het grensdistrict Nagane in de provincie Cabo Delgado, bij een islamistische aanslag op gruwelijke wijze om het leven gebracht. Sindsdien zijn duizenden mensen uit de regio op de vlucht geslagen naar  het naburige Tanzania.

Gasreserves

Al een jaar terroriseren islamisten in Cabo Delgado de bevolking. De opkomst van de bewapende groepering valt samen met de ontdekking en exploitatie van veelbelovende gasreserves voor de kust van de provincie. De recente aanval was de derde in zijn soort in de regio binnen een maand. De aanvallen zijn in frequentie toegenomen sinds zo’n tweehonderd terreurverdachten in verband met de aanslagen in de regio voor het gerecht gebracht werden in de provinciehoofdstad Pemba. Onder hen, naast Mozambikanen ook Tanzanianen, Somaliërs en Kenianen.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Somaliërs

Vooral de aanwezigheid van Somaliërs doet vermoeden dat het model van Al Shabab, dat al 20 jaar chaos en onderdrukking veroorzaakt in Somalië, nu ook in Mozambique aangekomen is. Dit terwijl Mozambique eigenlijk tot de meest christelijke landen van het continent hoort. Zo’n 90 procent van de bevolking van dit bijna 500 jaar door de Portugezen gekoloniseerde land is lid van een christelijke kerk. Desalniettemin neemt in het uiterste noorden van het land, in het grensgebied met Tanzania, het aantal islamistische aanslagen en bloedbaden toe. Vooral de provincie Cabo Delgado is doelwit van de nieuwste jihad in Afrika. Honderden mensen hebben hierdoor reeds de dood gevonden.

Decentralisatie

Mozambique wordt doorgaans niet geassocieerd met jihadisten, maar veeleer met het lange conflict met kolonisator Portugal, die in 1975 vertrok. Op dit conflict volgde een decennium durende confrontatie tussen de socialistische bevrijdingsbeweging Frelimo en de anti-Frelimo-guerilla Renamo. Dit conflict werd pas enkele jaren geleden onder bemiddeling van de rooms-katholieke vredesbeweging Sant’ Egidio bijgelegd. Begin mei stierf de historische Renamo-leider Afonso Dhlakama kort na een akkoord met de regering over een grondwetsherziening om het bestuur van het grote land te decentraliseren.

Radicaal-islamitische sekte

Momenteel is een sekte genaamd Ahlu Sunnah Wa-Jamâ voor de bloedige aanslagen in het noorden van Mozambique verantwoordelijk. Ahlu Sunnah Wa-Jamâ, wat zoveel betekent als ‘aanhangers van de traditie en de gemeenschap’, verscheen voor het eerst in 2015 ten tonele. De groep wil de invoering van sharia-rechtspraak in Mozambique, waar hooguit tien procent van de bevolking islamitisch is. Het aantal sekteleden, herkenbaar aan lange baarden, wordt op 1500 geschat. Net als Boko Haram in Nigeria verwerpen ze de macht van de staat en roepen ze de bevolking op om scholen en ziekenhuizen op westerse leest te mijden. Of de sekte samenwerkt met andere extremistische organisaties is niet duidelijk. ‘Islamitische Staat’ (IS) noch Al Qaida hebben zich over de groep uitgelaten.

Corruptie

In oktober 2017 bezetten islamisten twee dagen lang de stad Mocimboa in de provincie Cabo Delgado, wat leidde tot heftige schermutselingen met de politie en 17 doden. Waarnemers vermoeden dat het ontstaan van de groep jonge en radicale gewapende islamisten in het noorden van het land, mede een voedingsbodem vond in het protest tegen de corruptie van de decentrale overheid bij het aanbesteden van publieke werken en vooral ten aanzien van de aardgasreserves voor de kust. Duidelijk is wel dat de opstand gesteund en mogelijk aangestuurd wordt door islamisten uit Somalië, Tanzania en Kenia.

Het sultanaat Oman op de top van zijn macht, in het midden van de 19e eeuw, na 1856 opgedeeld in het Aziatische Oman en het Afrikaanse Zanzibar.

Zanzibar

Voor de kolonisatie door Portugal hoorde het noorden van Mozambique tot het Arabische handelsrijk Zanzibar, dat Oost-Afrika over de Indische Oceaan met Oman op het Arabisch schiereiland verbond en eeuwenlang de slavenhandel op de Indische Oceaan beheerste. Pas door de Duitse kolonisatie van wat nu Tanzania is werd de invloed van Arabische handelaars vanaf 1885 definitief gebroken. Zanzibar behoort vandaag de dag tot Tanzania, maar er liggen nog altijd islamitische sociale en familiale banden in de hele Oost-Afrikaanse kuststrook tot aan Pemba.

Predikers

Door radicale Keniaanse en Somalische predikers, die in Soedan of Saoedi-Arabië opgeleid zijn, kwam de voorheen niet in Oost-Afrika gevestigde radicale islam naar Tanzania, de Comoren en dus ook naar Mozambique. Over de Indische Oceaan, die deels door radicaal-islamitische piraten beheerst wordt, kwamen Mozambikanen naar Somalië en Kenia, deze vormen nu de harde kern van de terroristische groepering.

Studiebeurzen

Veel jonge Mozambikanen verwachten materiële voordelen van aansluiting bij de radicale islamieten. Zo worden er bijvoorbeeld studiebeurzen beschikbaar gesteld om aan de Africa International University in Soedan te studeren. Die beurzen worden doorgaans via nieuwe moskeeën verstrekt. Bij de studies gaat het echter om niets anders dan onderwijs in de radicale islam, dat vooral door Saoedi-Arabië gefinancierd wordt. Ditzelfde scenario is ook uit andere Afrikaanse landen al bekend.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.