De kleine uitgeverij Hagia Sophia, in het Gelderse Wachtendonk, net over de Duitse grens, wijdt zich aan het uitgeven van oosters-orthodoxe literatuur in het Duits. Zo zijn er bijvoorbeeld reeds twee werken verschenen van de filosoof Ivan Iljin (1883-1954), die ondere andere de Russische president Vladimir Poetin zou inspireren.

Na ‘Wesen und Eigenart der russischen Kultur’ volgde onlangs een groter werk, dat voor het eerst in het Duits verschijnt, een dik boek over een nog altijd zeer actuele vraag, namelijk die naar het kwaad in de wereld en de menselijke mogelijkheden om hier – met hand en tand – weerstand tegen te bieden.

Ivan Iljin was een van de belangrijkste Russische filosofen in het tijdperk n 1917, een christelijke denker die zowel door de bolsjewieken als de nazi’s gehaat werd. Nadat de nazi’s hem in Duitsland zijn positie ontnamen, vluchtte hij naar Zwitserland. Zijn boeken behoren vandaag de dag in Rusland tot de politieke en rechtsfilosofische kanon.

Iljins boek over de weerstand tegen het kwaad verscheen voor het eerst in 1925 in het Russisch. Vanuit de basis van de Orthodoxe spiritualiteit zet Iljin het recht en de plicht van de burger op verzet tegen het kwaad, zo nodig met geweld, uiteen. De filosoof gaat daarmee in tegen het denken van Russische pacifisten als Tolstoj, die volgens hem steeds het risico lopen de zwakken in de steek te laten en deel te krijgen aan het kwaad. En tegelijk voorziet hij ook in een bolwerk tegen iedere vorm van eigengerechtigheid in de weerstand. Want geweld is nooit ‘rechtvaardig’, maar in het beste geval noodzakelijk. De noodzaak tot geweld ontslaat de mens niet van de schuld aan zijn daden, een waarheid waarvan de erkenning nodig is om de verwonde zielen van de deelnemers aan oorlog of strijd weer te laten helen. Tegenover de westerse leer van de ‘rechtvaardige oorlog’ stelt Iljin de bittere noodzaak tot (gewelddadig) handelen, die behoedt voor de hoogmoed van eigengerechtigheid en het herstel na de strijd van zowel het individu als de samenleving als eigenlijk doel heeft.

Iwan Iljin, Über den gewaltsamen Widerstand gegen das Böse (Edition Hagia Sophia: Wachtendonk, 2018), 424 pagina’s, hardcover.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.