Saif al-Islam al-Khadaffi, de tweede zoon van Muammar al-Khadaffi die in de NAVO-oorlog tegen zijn land in 2011 vermoord werd, maakt zich op om de politieke erfenis van zijn vader vruchtbaar te maken. Hij doet daarmee een poging om Libië uit de momentele verdeeldheid en machteloosheid te leiden.

De familie Khadaffi behoort tot de bedoeïenenstam van de Guedefda, die in de centrale kuststreek van Libië gevestigd is. In het Noord-Afrikaanse land zijn de stammen nog altijd een belangrijke politieke factor. Maar aan de steun van alleen zijn eigen stam zal Saif niet genoeg hebben om de leiding van de hele staat over te kunnen nemen.

Tripoli en Tobroek

Momenteel is het land sterk verdeeld, zeker wanneer men het anarchistische zuiden meerekent. Verder regeert in de hoofdstad Tripoli en directe omgeving de door de Verenigde Naties ingezette president Fayiz as-Sarradsh, de tegelijk het ambt van regeringsleider uitoefent. Dat gebeurt echter allemaal slechts voor de vorm, want zijn daadwerkelijke macht is uiterst gering. In het oosten van het land, in Tobroek, heerst generaal Khalifa Haftar. Haftar is een succesvolle militair, maar politiek een onzekere factor. Met deze twee mannen krijgt Khadaffi junior te maken, als hij president van Libië wil worden.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Beoogde opvolger

Zijn persoonlijke kwalificaties voor het ambt zijn lang niet slecht. Als tweede zoon gold hij al toen zijn vader nog leefde als beoogde opvolger. Hij studeerde in Europa en promoveerde aan de gerenommeerde London School of Economics. Zijn vader vertrouwde hem het beheer van de Libische investeringen toe en betrok hem in diverse politieke en diplomatieke missies. Tegelijk was de zoon wanneer hij dat nodig vond ook tot kritiek op zijn vader bereid, bijvoorbeeld toen deze in 2004 besloot zijn kernwapenprogramma op te geven. Dit leidde ertoe dat Khadaffi junior zich uit de politiek terugtrok. Tijdens de opstand tegen zijn vader steunde hij hem echter zonder mitsen of maren.

Khadaffi junior was het ook die openbaar maakte dat zijn vader in 2007 de verkiezingscampagne van de toenmalige Franse president Nicolas Sarkozy financierde. Dat Frankrijk vervolgens een leidende rol had in de oorlog tegen Libië, noemde Saif een poging “sporen uit te wissen”.

Gevangenschap

Na de dood van zijn vader werd Khadaffi junior in het zuiden van het land door opstandelingen gevangen genomen en door een rechtbank in Tripoli wegens oorlogsmisdaden en repressie tijdens de opstand in 2011 ter dood veroordeeld. Dat de straf niet voltrokken werd en Saif al na twee jaar gevangenschap weer op vrije voet gesteld werd, kan men evenzeer als politiek gemotiveerd beschouwen als het voorafgaande vonnis. Zijn vrijlating becommentarieerde hij met de aankondiging: “Ik leef, ik ben vrij en ik zet mijn verzet voort. Ik wil me tot het laatst verzetten en me wreken.”

Of wraak nu de beweegreden is of niet, in ieder geval heeft Khadaffi junior gelijk dat zijn land rust en orde nodig heeft. Het land is door de oorlog en daaropvolgende verdeling van de buit door NAVO-landen al genoeg geschaad, maar de voortdurende crisis en rivaliteiten maken het er niet beter op.

Krachtsverhoudingen

De krachtsverhoudingen in Libië zijn niet eenvoudig te overzien. Khadaffi junior kan op de ondersteuning van enkele stammen rekenen, zoals generaal Haftar de steun van de Harabi heeft. De eenzame president in Tripoli is weliswaar nergens in het land verankerd, maar geniet de steun van de Verenigde Naties. In deze situatie lijkt Khadaffi junior vooral naar Rusland te kijken.

Kirill Semjonov, directeur van het Centrum voor Islamstudies in Moskou, was tot een beoordeling van de situatie bereid. Volgens hem is Khadaffi junior momenteel geen bepalende politieke grootheid in Libië. “Niemand weet”, aldus Semjonov, “waar Khadaffi junior is, waar hij zich mee bezighoudt en of hij überhaupt nog in leven is. Hij zat lang in de gevangenis. Iemand heeft zijn vrijlating geëist. Wie dat precies was, is niet bekend. Het laat zich denken dat iemand Khadaffi’s zoon wil gebruiken om zijn eigen invloed te vergroten.” Van de regering in Tobroek heeft hij in ieder geval volledige amnestie gekregen, terwijl de regering in Tripoli zijn vrijlating door de Zintan-militie in het zuiden veroordeelde.

Rusland als bemiddelaar

Onafhankelijk daarvan dringt de vraag zich op of de aanhoudende Libische crisis überhaupt op te lossen is zonder de betrokkenheid van Rusland. Niet alleen Khadaffi junior zou zich namelijk tot Moskou gewend hebben. Het is een publiek feit dat zowel generaal Haftar als president as-Sarradsh dat ook gedaan hebben. Alle drie deze Libische partijen zoeken in Moskou steun en dat geeft de Russen als vanzelf de positie om te bemiddelen.

Ondertussen probeert het Westen een vinger in de pap te houden. Verschillende conferenties over Libië vonden uitgerekend in Parijs plaats. Medio december werd er in Palermo een gehouden. Het gaat daarbij ook om de Afrikaanse migranten. Ten tijde van het bewind van Muammar Khadaffi waren die er niet, maar sinds zijn val is Libië een doorgangsland naar Europa. Na herhaald uitstel moeten in het voorjaar parlementsverkiezingen gehouden worden in Libië. Of deze een oplossing voor de crisis brengen valt te betwijfelen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.