Nadat Cyril Ramaphosa 18 december jongstleden Jacob Zuma afloste als voorzitter van de al sinds 1994 regerende ANC-partij, lijkt het nog slechts een kwestie van tijd voor hij hem ook opvolgt als president van Zuid-Afrika.

Zuid-Afrika gaat een nieuw tijdperk tegemoet en het reeds sinds 1994 regerende partij ‘Afrikaans Nationaal Congres’ (ANC) doet dat paradoxaal genoeg door een oude kampioen uit de jaren ’80 opnieuw de ring in te sturen. Het gaat om de  65-jarige Ramaphosa, die in december tot voorzitter van het ANC gekozen werd en daarmee een goede hand heeft om Jacob Zuma niet alleen als partijleider, maar ook als president op te volgen.

Geen Xhosa

Na de Zoeloe Zuma, is de Venda Ramaphosa de tweede ANC-leider die niet tot de Xhosa hoort, het op een na grootste volk van Zuid-Afrika dat vanouds een belangrijke rol speelt in het ANC. Ramaphosa bracht zijn jeugdjaren en zijn jaren als jongvolwassene afwisselend als politiek activist in de gevangenis en met een rechtenstudie door. Toen hij zijn studie in 1981 afrondde, werd hij juridisch adviseur van de vakbondskoepel Council of Unions of South Africa (Cusa), waarvan veel communisten lid waren. Tegelijk was hij algemeen secretaris van het ANC.

Toen in 1994 de grote omwenteling kwam en Nelson Mandela president werd, stond Ramaphosa achter hem in de tweede rang gereed om in zijn voetspoor te treden. Hij was daar waarschijnlijk ook wel geschikt voor, maar hij was niet de enige die klaar stond. Ruim voor het vertrek van Mandela was de beslissing over zijn opvolging al geveld en wel ten gunste van de Xhosa Thabo Mbeki, die in de ogen van de partijtop drie voordelen had ten opzichte van Ramaphosa: Hij stamde uit een bekende radicale ANC-familie, hij hoorde tot het juiste volk en ten slotte had hij een niet te missen neiging tot het gebruik van diverse verdovende middelen, wat hem voor zijn entourage eenvoudig manipuleerbaar maakte.

Leiderschapskwaliteiten

Ramaphosa moest Mbeki voor laten gaan, maar werd royaal weggepromoveerd. Men maakte hem directeur van Anglo American Zuid-Afrika. Anglo American is een multinational in de mijnbouw. De internationale financiële markten, die de omwenteling in Zuid-Afrika vanaf de achtergrond gestimuleerd hadden, bleken echter niet zoveel vertrouwen te stellen in Ramaphosa’s ondernemerscapaciteiten. Hij was namelijk amper directeur van Anglo American in Zuid-Afrika of het concern verliet de beurs in Johannesburg en begaf zich naar Londen. Londen deelde van nu af aan in ieder geval de lakens uit in het internationale concern en hield een voet tussen de deur in Johannesburg.

Maar terwijl Ramaphosa in de opvolging van Mandela Mbeki voor moest laten gaan, omdat zijn partijgenoten zijn leiderschapskwaliteiten maar al te goed kenden en vreesden dat hij wel eens te machtig zou kunnen worden, werd hij door Anglo American en de andere grote investeerders in Zuid-Afrika onderschat. Naast zijn functie als spek-en-bonen-directeur van Anglo American trok hij namelijk een eigen bedrijf op, waarbij hij niet alleen profiteerde van de geldstroom van Anglo American maar ook van zijn politieke contacten. Deze melkte hij tot op de laatste cent uit. Hij werkte als lid van de raad van toezicht van verschillende bedrijven en als manager in de mijnbouw en bij twee grote banken. Inmiddels hoort Ramaphosa tot de tien rijkste zwarten in Zuid-Afrika. Dat wil wat zeggen, want in het kielzog van de omwenteling van 1994 werd het hele leiderschap van het ANC, inclusief Mandela, met miljoenen overladen, onder andere door Amerikaanse organisaties en fondsen.

Staatsmacht binnen handbereik

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Naast die miljoenen heeft Cyril Ramaphosa nu ook de hand weten te leggen op het leiderschap van het ANC, waarmee ook de staatsmacht binnen handbereik is, want de greep van het ANC op de macht in Zuid-Afrika is ongeacht het westerse gejubel over vrijheid en democratie ongedeeld en absoluut. Zo min het ANC ooit afstand zal doen van zijn aanspraak op de macht in Zuid-Afrika, zo min zal een man als Ramaphosa geneigd zijn anders te regeren dan in Afrika gebruikelijk is: autoritair en paternalistisch.

Dat hoeft natuurlijk niet noodzakelijkerwijs slecht voor een land te zijn, in Zuid-Afrika waren de jaren sinds 1994 echter jaren van neergang. Waar het ooit aan de spits stond van de Afrikaanse landen ten zuiden van de evenaar, werd Zuid-Afrika sinds de omwenteling in belangrijke economische kengetallen door anderen zoals Nigeria voorbijgestreefd. En zoals altijd wanneer het bergafwaarts gaat, vernemen de armen dat als eerste.

20 jaar heeft Zuid-Afrika nog in aanzienlijke mate in kunnen teren op bestaande reserves, die aanzienlijk waren, maar ook die zijn op een gegeven moment verbruikt. Wat het land verder parten speelt, is dat goed opgeleide blanken bij bosjes het land verlaten. Dat wordt gestimuleerd door wetgeving op het gebied van positieve discriminatie voor zwarten op de arbeidsmarkt.

Ramaphosa kent uiteraard de problemen van zijn land, voor vele daarvan is hij medeverantwoordelijk. Nu komt het er op aan of hij er voor kiest om daar persoonlijk nog meer van te profiteren, als een soort oorlogsprofiteur in vredestijd, of dat hij er voor kiest om zijn land op een andere koers te zetten. Hij zou er toe in staat zijn.

Share.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.

Comments are closed.