De recente moordaanslag van de Verenigde Staten op de omstreden Talibanleider moellah Mansour heeft de kans op vrede in Afghanistan verder verkleind.

Mansour sneuvelde bij een drone-aanval in een afgelegen deel van Pakistan, zo meldden de Pakistaanse autoriteiten afgelopen zondag. Deze moordaanslag zet ieder korte termijnvooruitzicht op hervatting van de vredesonderhandelingen met de Taliban op de helling. Eerder hadden vertegenwoordigers van de Taliban, na een succesvol lente-offensief hun bereidheid tot deelname aan vredesonderhandelingen laten blijken. Het belangrijkste struikelblok in eerder vredesonderhandelingen was de deelname van de Amerikanen.

Het belangrijkste resultaat van de Amerikaanse drone-aanval zal een hernieuwde strijd om het leiderschap van de Taliban zijn, waarbij ditmaal de meer radicale elementen hun positie waarschijnlijk zullen versterken. Dezelfde elementen die eerder tegen de bescheiden stappen richting vrede van moellah Mansour waren.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Akhtar Mohammad Mansour werd in juli 2015 tot nieuwe leider (emir) van de Taliban gekozen, na de dood van de vorige leider, moellah Omar. Zijn aanstelling als leider leidde tot een breuk in de Taliban. Mansour zou relaties onderhouden met de Pakistaanse geheime dienst ISI, dat wordt echter wel van meer leiders onder de Taliban gezegd.

Naar verluidt steunden vertegenwoordigers van de Taliban in het Midden-Oosten en met name in Qatar het leiderschap van Mansour niet. Zij verwierpen ook de onderhandelingen die in juli 2015 in Islamabad gehouden werden tussen Talibanleiders en vertegenwoordigers van de officiële Afghaanse regering.

Tegelijkertijd splitste de meest radicale flank van de Taliban, die ook tegen de vredesonderhandelingen was, zich van de Taliban af en ging verder als Afghaanse tak van IS, om vervolgens de wapens op te nemen tegen onder andere de Taliban.

De dood van moellah Omar brak destijds de geplande onderhandelingen op, die vooral door China bevorderd werden. Hetzelfde zien we nu bij de dood van moellah Mansour. De meer verantwoordelijke leiders die bereid zijn tot moeilijke onderhandelingen worden door de VS uitgeschakeld, waardoor radicalere figuren aan de leiding kunnen komen.

Moellah Mansour had zich uitgesproken voor het beperken van de activiteit van de Taliban tot Afghanistan. In een verklaring verzekerde hij de noordelijke buurlanden van Afghanistan ervan dat de Taliban geen dreiging voor hen vormden. Verder stelde hij in die verklaring als voorwaarden voor vrede de terugtrekking van alle buitenlandse troepen uit Afghanistan en de afschaffing van de veiligheidsverdragen met de Verenigde Staten. Dit was de eerste verklaring die hij deed uitgaan nadat hij de leiding van de Taliban had overgenomen.

Sinds Mansour de leiding van de Taliban overnam, matigde de Russische speciale gezant voor Afghanistan Zamir Kaboelov dan ook zijn kritiek op de beweging. Intussen hadden vooral de Chinezen het voortouw in het opzetten van vredesonderhandelingen.

Veel van de interne onenigheid onder de Taliban, tussen radicale en minder radicale elementen en tussen de Afghaanse en de Pakistaanse tak, hangt samen met de belangen van buitenlandse mogendheden (de VS, Qatar, Turkije, Rusland en China).

Net als in Syrië, steunt Qatar de meer radicale elementen. De Afghaanse tak van IS bediend dan ook mede de belangen van Qatar. Dat land stelt belang in de algemene destabilisatie van de situatie en het daarmee voorkomen van de aanleg van pijpleidingen naar Pakistan, India en China, en Iran en Turkmenistan. In dezen vallen de belangen van Doha en Ankara samen, aangezien de Turken iets anders voor hebben met de gasstroom uit Iran en Turkmenistan.

Ook de VS hebben belang bij voortzetting van de instabiliteit in Afghanistan. Hoewel de Amerikanen met de mond het vredesproces steunen, werkt het in de praktijk vooral aan de ontsporing ervan. Stabilisatie zou de realisatie van bepaalde infrastructurele projecten mogelijk maken, die de Russische en Chinese invloed zouden vergroten ten koste van de Amerikaanse.

Zo wil China een deel van de Nieuwe Zijderoute realiseren door Pakistan, Afghanistan en Iran. Dat project is in directe tegenspraak met het Amerikaanse beleid om China te isoleren, druk te houden op Iran en de regio in het algemeen onder controle te houden.

Rusland wil graag een oliepijpleiding naar India aanleggen, die door Afghanistan en Pakistan zou moeten lopen. Ook dit is in directe tegenspraak met het Amerikaanse beleid om Rusland economisch te isoleren en brengt daarentegen juist nieuwe verbindingen tot stand tussen de twee BRICS-landen.

De strijd om het leiderschap binnen de Taliban weerspiegelt zo de conflicten van externe krachten en hun geopolitieke belangen en strategieën. Het Pakistaanse establishment staat hier verdeeld in; sommigen – waaronder veel ISI-functionarissen – zetten de oude pro-Amerikaanse strategie voort, terwijl anderen – vooral regeringsfunctionarissen – inzetten op het aanhalen van de banden met China en Rusland en de ontwikkeling van projecten die voor beide partijen nuttig zijn.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.