Een van de strijdende partijen lijkt de burgeroorlog in Libië in haar voordeel te kunnen beslechten. Aan het hoofd daarvan staat veldmaarschalk Khalifa Haftar.

Sinds 2011 heerst er in Libië oorlog. Eerst bombardeerde de NAVO het land, om te verhinderen dat het een zelfstandig buitenlands en economisch beleid zou blijven voeren. Daarbij was onder andere van belang dat Libië onder Khadaffi plannen ontwikkelde voor de regionale invoer van een goud-dinar, die onafhankelijk zou zijn geweest van de Wereldbank en westerse instellingen.

Waarom moest Khadaffi eigenlijk weg?

Toen deze doelen bereikt waren en Khadaffi vermoord was, trok de NAVO zich weer terug, de oorlog duurde echter voort in de vorm van een stammenconflict. De NAVO had ook belang bij het voortbestaan van dit conflict, omdat op deze wijze ook de doelstellingen van hun interventie veilig waren.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Waarom Libië een failed state werd

Nu lijkt het er echter op dat een van de strijdende partijen de burgeroorlog in haar voordeel kan beslechten. Aan het hoofd daarvan staat veldmaarschalk Khalifa Belqasim Haftar. Momenteel zijn er twee concurrerende regeringen die er aanspraak op maken de officiële Libische regering te zijn. De ene onder controle van Haftar in Tobroek in het noordoosten, gesteund door het Libische leger en de andere in de hoofdstad Tripoli in het westen, gesteund door de Libische marine.

De leider van de regering in Tripoli is Fayiz al-Sarradsj. Deze marionettenregering van het Westen en de VN kan, als ze in Tripoli een minaret beklimt bijna het hele gebied bezien waar ze momenteel gezag uitoefent. Zelfs de hoofdstad hoort daar niet geheel toe.

Tegenspeler van al-Sarradsj is de bevelhebber van het Libische leger, veldmaarschalk Haftar. Deze stamt uit het oosten van Libië, waar de opstand tegen Muammar Khadaffi aanvankelijk begon, overigens niet zonder beslissende hulp van buitenaf. Ook Haftar had zich in eerste instantie bij de opstand gericht op het omverwerpen van Khadaffi aangesloten, maar hij trok al gauw zijn eigen plan. Nu staat op termijn mogelijk het hele land onder zijn controle.

Hierbij moet echter aangetekend worden dat het politieke en economische gebeuren in Libië zich eigenlijk vooral in het noorden afspeelt, in een strook langs de kust. Libië is te verdelen in Tripolitanië, dat sterk Berbers gestempeld is, en het meer Arabische oosten in Cyrenaica. Het zuiden wordt dun bevolkt door de hamitische Tubu en neemt weinig deel aan het conflict, afgezien van losse schermutselingen tussen Berbers en woestijnstammen.evian

De Russische ambassadeur Benjamin Popov, een kenner van het land, houdt dan ook een slag om de arm bij de negentig procent van het Libische territorium die naar verluidt reeds onder controle van Haftar zou staan: “Libië is een reusachtig territorium, waarvan het grootste deel in de nauwelijks bewoonde woestijn ligt. In het zuiden kan überhaupt niemand iets controleren – daar zijn andere krachten en andere stammen.”

De kwestie wie er de macht heeft in Libië wordt dan ook vooral beslecht tussen de regio’s, stammen en groeperingen aan de kust. Zelfs als Haftar er in slaagt al-Sarradsj uit de hoofdstad Tripoli te verdrijven, wat niet ondenkbaar is, is er echter nog het probleem van de internationale erkenning van zijn bewind. Al-Sarradsj is weliswaar van buitenaf op de troon gezet, maar hij geldt internationaal als de leider van de erkende regering. Haftar kan daarentegen wellicht opwerpen de meerderheid van de Libiërs te vertegenwoordigen, maar dat interesseert het Westen niet.

De wraak van Khadaffi

Als Haftar er echter in slaagt om zijn tegenspeler in Tripoli te verslaan, dan is er nog een andere concurrent waar hij mee te kampen heeft: Saif al-Islam al-Khadaffi, een van de zonen van de vermoorde kolonel. De nu 46-jarige werd door het Internationaal Strafhof aangeklaagd wegens misdaden tegen de menselijkheid, maar één van de Libische milities nam hem gevangen en hij werd nooit uitgeleverd naar Den Haag. Later kwam hij weer vrij en hij heeft gezworen de dood van zijn vader te wreken. Daartoe ziet hij het als zijn missie om Libië weer tot een verenigd land te smeden, zoals ten tijde van zijn vaders bewind.

Ook Moskou ziet graag een verenigd Libië. Zo verklaart Vjatsjeslav Matoesov, voorzitter van het Genootschap voor de Vriendschap en Samenwerking met de Arabische Landen: “Voor Rusland is het belangrijk dat de politieke macht hersteld wordt, zodat het land niet in een nest van terroristen verandert, die momenteel van Syrië naar Libië vluchten. Uiteindelijk zullen zowel de Italianen als ook de Fransen en Amerikanen dat inzien.”

Let op het steekwoord ‘politieke macht’ in Matoesovs weergave van de Russische diplomatieke inzet. De sleutel voor het oplossen van de rivaliteit tussen Haftar en Khadaffi ligt precies daarin, namelijk in het opnieuw van elkaar scheiden van politieke en militaire macht. De vraag blijft evenwel of aan de leiding van een land als Libië, dat zich onder Khadaffi profileerde als een leider van zowel de islamitische als de Afrikaanse wereld, plaats is voor twee sterke mannen.

Wat Europa aangaat geldt meer dan ooit de profetische waarschuwing die Khadaffi senior onder de westerse bombardementen voor zijn dood uitsprak: “Hoor, o volken der NAVO! U bombardeert een muur die tot nu toe standgehouden heeft tegen de Afrikaanse migratie naar Europa en de terroristen van Al Qaida. Deze muur is Libië en u bent bezig deze af te breken. Wat een narren bent u! U zult daarvoor smoren in de hel, dat u deze lawine van migranten uit Afrika toegelaten en Al Qaida ondersteund hebt!”

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.