De Verenigde Staten onderhouden zowel met Kosovo als met Montenegro nauwe banden. Een conflict tussen deze twee zou de Pax Americana in de regio in gevaar kunnen brengen. De oplossing wordt gezocht in de richting van een sterker engagement van de EU op de westelijke Balkan.

In Montenegro, historisch een Servisch vorstendom, leeft aan de grens met de Servische afvallige provincie Kosovo een minderheid van etnisch-Albanezen. Dat is voor de regering van het de facto onafhankelijke Kosovo aanleiding om aanspraak te maken op een deel van het grondgebied van Montenegro. In Kosovaarse schoolboeken zijn diverse delen van Montenegro reeds als Kosovaars aangeduid.

De Verenigde Staten haalden begin dit jaar Montenegro binnen als NAVO-bondgenoot, maar hebben ook een stevig belang bij Kosovo. In Kosovo ligt immers de Amerikaanse militaire basis Cam Bondsteel, de op een na grootste militaire basis in Europa met een bezetting van een kleine zesduizend man. Van daaruit wordt het radioverkeer in het oostelijke Middellandse Zeegebied gesurveilleerd. Daar werd echter ook kort na de oorlog in Kosovo een CIA-foltergevangenis ingericht, zoals zowel de ombudsman van de Verenigde Naties, Marek Nowicki, als ook de Commissaris voor de Rechten van de Mens van de Raad van Europa, Álvaro Gil-Robles rapporteerden. “Een normale, externe controle is daar niet mogelijk”, zo schreef Nowicki. “In werkelijkheid hebben we geen idee wat zich daar afspeelt.”

Het mogelijk maken van een CIA-foltergevangenis is echter slechts een deel van het brede scala aan functies van Camp Bondsteel. Sinds de publicatie van de bestseller van de Amerikaanse professor Alfred McCoy 45 jaar geleden is de betrokkenheid van de CIA in de mondiale drugshandel algemeen bekend. Wie bedenkt dat de drugssmokkel uit Afghanistan volgens cijfers van de Verenigde Naties sinds de Amerikaanse bezetting naar recordhoogte gestegen is, kan bedenken dat Amerikaanse militaire bases een belangrijke rol kunnen spelen in de verdere distributie. Kosovo en Albanië zijn dan ook belangrijke doorvoerlanden voor het transport van heroïne naar Europa.

De zeer van Amerika afhankelijke regering van Kosovo fungeert als partner hierin, waar tegenover staat dat het zo de handen vrij heeft voor andere handel, zoals die in wapens en mensen. Gezien deze intensieve ‘handelsbetrekkingen’ met Kosovo komt de twist met NAVO-partner Montenegro voor de Verenigde Staten hoogst ongelegen.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Onlangs publiceerde de Amerikaanse denktank Atlantic Council een rapport over een nieuwe strategie van Washington voor de Balkan. Volgens dit rapport is het cruciaal om een permanente aanwezigheid van de Amerikaanse strijdkrachten te vestigen in Zuidoost-Europa.

De directeur van het Centrum voor Strategische Alternatieven in de Servische hoofdstad Belgrado, Aleksandar Mitic zegt daarover: “Eigenlijk is er helemaal niets nieuws aan de strategie van de VS. Doel is een rechtsgeldige overeenkomst over betrekkingen tussen Servië en Kosovo. Dan zou Kosovo toe kunnen treden tot de VN. Daarmee zou het overbodig worden dat Servië de onafhankelijkheid van Pristina erkent. Bovendien zou zo de invloed van Rusland en China in Belgrado verminderd worden. ‘Historische verzoening’ betekent met andere woorden dat Belgrado zich moet verzoenen met de onafhankelijkheid van Kosovo, toe moet treden tot de NAVO en afziet van bijzondere betrekkingen met Rusland.”

Dat wijst Servië echter van de hand. Daar wordt veeleer verlangt dat de VS ermee ophouden over (voormalig) Servisch grondgebied te beschikken. Daarbij hoort ook de invloed ten gunste van de etnisch-Albanezen in de regio. Daarnaast verlangen de Serviërs het voortbestaan van de Servische deelrepubliek van Bosnië-Herzegovina en verweren ze zich ertegen als enige de schuld voor de Joegoslavische oorlog in de jaren ’90 in de schoenen geschoven te krijgen. Ook zouden de Amerikanen moeten ophouden met hun inspanningen om Servië tegen de wil van de Servische burgers in de NAVO te integreren. Dat Belgrado een actieve rol van Rusland en China op de Balkan wenst, heeft Washington maar te accepteren.

Er is dus nog weerstand tegen de Pax Americana op de Balkan, maar eigenlijk met name vanuit Servië en de Republika Srpska en in mindere mate Macedonië. Zoals in vergelijkbare gevallen kan de Atlantische integratie echter aanlokkelijker gemaakt worden door opname in de Europese Unie. Men spreekt in kringen van ambtenaren en diplomaten niet voor niets samentrekkend van ‘Euro-Atlantische integratie‘.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.