Polen heeft de top van de Visegrad-groep in Jeruzalem afgezegd. In een theatraal optreden onderbouwde premier Mateusz Morawiecki deze stap, waarbij hij de pasbenoemde Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Yisrael Katz “racistische en volkomen onacceptabele” uitlatingen verweet.

De uitspraken van Katz waren echter vooral ongepast vanwege zijn positie en de timing ervan. Ze vormden namelijk een verdere escalatie in een diplomatiek relletje dat door premier Benjamin Netanyahu in gang gezet was. De Israëlische premier had eerder namelijk gezegd dat “Polen collaboreerden met de nazi’s”, wat in het Pools vertaald werd met “de Polen collaboreerden met de nazi’s”. Netanyahu wees er vervolgens op dat hij niet had bedoeld dat alle Polen collaboreerden, maar alleen sommige. Daarmee was voor Polen de kous af. Maar de rel laaide weer op toen Katz een paar dagen later tegenover Israëlische media doorging op Netanyahu’s uitspraken.

Timing

Het is vooral de timing van de uitspraken van Netanyahu en Katz die maken dat dit tot zo’n diplomatieke rel is uitgegroeid. Niet alleen werden de uitspraken gedaan aan de vooravond van een top van de Visegrad-groep met Israël in Jeruzalem, maar Netanyahu deed zijn uitspraak in de marge van een top in Warschau die de Poolse regering op instigatie van de Amerikanen georganiseerd had. Die top was in belangrijke mate bedoeld om Israël te faciliteren in het opzetten van EU-lidstaten tegen Iran.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Stank voor dank

Zodoende kwamen de media-uitspraken van vertegenwoordigers van de Israëlische regering in Warschau aan als stank voor dank. Netanyahu had in de afgelopen jaren juist geïnvesteerd in de relaties met verschillende Midden- en Oost-Europese landen om daarin bondgenoten binnen de Europese Unie te vinden tegenover West-Europese lidstaten die het beleid van de Israëlische regering ten aanzien van Gaza en de Westelijke Jordaanoever nog wel eens willen bekritiseren. Met de uitspraken over Poolse collaboratie hebben Netanyahu en zijn minister van Buitenlandse Zaken echter het grootste Oost-Europese land in een klap weer van zich afgeduwd. Je kunt je afvragen of dat tactisch slim was.

Open zenuw

Dat Netanyahu zijn aanvankelijke uitspraak in Warschau deed, hangt samen met het feit dat Polen een wet heeft aangenomen die het strafbaar maakt om te spreken van een medeverantwoordelijkheid van de Polen voor de tijdens de bezetting begane misdaden tegen de Joden.

Het komt voor als weinig tactvol dat minister Katz ook na het ontstaan van de rel tegenover Poolse media blijft benadrukken dat er Poolse collaboratie was. Tegelijk is het echter niets dan de waarheid als hij stelt dat vele Polen met de nazi’s collaboreerden. We moeten hierbij bedenken dat Katz zelf de zoon is van een Holocaust-overlevende. In zijn aanvankelijke uitspraak, die tot verontwaardiging bij Morawiecki leidde, citeerde hij een uitspraak van de voormalige Israëlische premier Yitzhak Shamir: “De Polen hebben antisemitisme met de moedermelk opgezogen.” Hierbij is het goed om te weten dat Shamirs vader tijdens de Duitse bezetting van Polen in zijn thuisdorp Roezjany toevlucht zocht voor de deportatie naar het vernietigingskamp, maar door de dorpsbewoners gestenigd werd tot de dood.

En zo zijn er vele voorbeelden voor door de Polen uitgevoerd antisemitisch geweld tijdens de bezetting, bijvoorbeeld de pogrom in Jedwabne. Het waren Poolse daders die op 10 juli 1941 tussen de drie- en vierhonderd Joden ombrachten. Niet de Duitsers, zoals de Poolse geschiedschrijving decennia lang beweerde. Vandaag de dag staat de plaats symbool voor het gehavende narratief dat de Polen in de Tweede Wereldoorlog uitsluitend slachtoffers en verzetshelden zouden zijn geweest.

Conclusie

Door hun manier van optreden hebben Netanyahu en Katz een belangrijke bondgenoot binnen de EU van zich afgeduwd. In de diplomatie is het niet gepast om een ander land openlijk, voor de tv-camera’s, te dwingen jouw zienswijze over te nemen. Een Poolse premier is iets heel anders dan een Duitse bondskanselier. De Polen hebben hun trots en reageren dan ook weerspannig op openlijke drang. Deze gevoeligheid wordt alleen nog maar vergroot door de gekrenkte trots die voortkomt uit het slechte geweten van de Poolse regering, omdat men ook wel weet dat Netanyahu en Katz in de zaak gelijk hebben.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.