Wie er ook de volgende president van Frankrijk mag worden, Marine Le Pen, François Fillon of Emmanuel Macron, de ideaaltypische sterke leidersfiguur van de Franse constitutie zal het niet zijn.

De Vijfde Republiek werd in 1959 in het leven geroepen door generaal De Gaulle en de grondwet ervan was erop gericht Frankrijk een sterke en stabiele regering te geven. Dit regime bestaat inmiddels langer dan welke dan ook sinds de Revolutie van 1789, met uitzondering van de Derde Republiek (1871-1940). In zoverre kan het een succes genoemd worden. De Gaulle gaf Frankrijk een sterke uitvoerende president die de premier aanstelt en kan ontslaan. De president draagt als staatshoofd verder verantwoordelijkheid voor buitenlandse zaken en de nationale veiligheid, de premier en zijn regering zijn verantwoordelijk voor de financiën en de binnenlandse zaken. Zo is het althans in theorie, in feite straalt ieder falen van de regering af op de president, die daarop meestal reageert door de premier te vervangen.

In de gaullistische theorie belichaamt de president Frankrijk en is de vertegenwoordiger van de hele natie. In feite is dat natuurlijk onmogelijk. Er is altijd oppositie, zoals De Gaulle zelf al ervoer toen hij in 1965 herkiesbaar was en de presidentsverkiezingen niet in één ronde kon winnen. In de tweede ronde versloeg hij François Mitterrand, maar 45 procent van het electoraat koos tegen hem.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Geen van de volgende presidenten heeft het gezag van De Gaulle geëvenaard, hoewel Mitterrand (president van 1981 tot 1995) in de buurt kwam. Sindsdien is de kwaliteit achteruit gegaan. Jacques Chirac, Nicolas Sarkozy en François Hollande waren eigenlijk allemaal mislukkelingen. Hollande zelfs dermate dat hij zich niet herkiesbaar heeft durven stellen.

Het is nooit makkelijk geweest om Frankrijk te regeren – zo vroeg De Gaulle zich al af hoe je een land kunt besturen dat een kaas heeft voor iedere dag van het jaar. Maar dit jaar zijn er drie mogelijke winnaars – vier als je wilt geloven dat de Socialistische kandidaat Benoît Hamon nog een kans heeft, maar dat is onwaarschijnlijk.

Beter de ploert

Wekenlang ging de kandidaat van Les Républicains, François Fillon – cultureel conservatief, economisch neoliberaal – aan kop, nadat hij de voorverkiezingen van zijn partij verrassend en overtuigend gewonnen had. Hij is echter in een financieel schandaal verwikkeld geraakt nadat het blad Le Canard Enchaîné onthulde dat hij als parlementslid zijn vrouw en twee van zijn kinderen, destijds studenten, op de loonlijst had gezet hoewel er geen bewijs is dat ze ook werkelijk daarvoor gewerkt hebben. In zekere zin is Fillon een pechvogel, hij staat namelijk in een lange traditie van Franse politici die de staatskas uitmelken. Mitterrand installeerde zijn geliefde buitenechtelijke dochter nog in een appartement van de staat. Maar de tijden zijn veranderd en zo ook de stemming onder het publiek. Fillon heeft dat geweten en ingezien. Zijn campagne gaat door, maar zijn imago is beschadigd. De bulk van zijn partij steunt hem, ook al zijn er sommige politici die hem opriepen terug te treden.

Voor wie zou Fillon ook plaats moeten maken? Alain Juppé, de 71-jarige burgemeester van Bordeaux en voormalig premier, in de voorverkiezingen verslagen door Fillon, bedankt er voor. Valse bescheidenheid zeggen sommigen, zodat hij later alsnog pathetisch met de hand over het hart kan strijken om Frankrijk en de partij te redden.

Redden waarvan? Van Marine Le Pen en het Front National natuurlijk. Iedereen verwacht immers dat zij, zoals de peilingen al tijden aangeven, door de eerste ronde komt. In de tweede ronde moet ze dan weggevaagd worden, wanneer linkse en centrumrechtse kiezers samenkomen ter verdediging van “republikeinse waarden”. Zo ging het immers toen haar vader, Jean-Marie Le Pen, de Socialistische kandidaat Lionel Jospin achter zich liet in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van 2002. Toen schaarde zelfs links zich achter de zittende president Jacques Chirac onder de leuze “Beter de ploert dan de fascist.” Als Fillon de tweede ronde haalt, mag hij hopen op dezelfde ruimhartige steun.

Marine Le Pen is natuurlijk geen fascist, ze lijkt er ook minder op dan haar vader, die ze verdreven heeft uit de partij die hij oprichtte. How sharper than a serpent’s tooth it is… Het Front National wordt steevast omschreven als extreem-rechts, de partij is in ieder geval nationalistisch, tegen massa-immigratie en min of meer anti-islam (hoewel de partij ook islamitische leden telt). Het economische programma van de partij ziet er evenwel heel anders uit dan dat van Fillon, die toch ook als rechts gezien wordt. Le Pen zou dus zowel rechtse als linkse kiezers aan kunnen spreken. Tegelijkertijd stoot ze zowel linkse als rechtse kiezers af. Zodoende lijkt het er zelfs na Brexit en Trump niet op dat ze daadwerkelijk president zal kunnen worden.

Marine zal het zonder meer goed doen in de eerste ronde, uit peilingen blijkt dat de kiezers die de voorkeur aan haar geven zekerder van hun keuze zijn dan die vooralsnog voor andere kandidaten opteren. Het lijkt er zelfs op dat ze de eerste ronde zal winnen. In de tweede ronde zal het anti-Le Pen sentiment echter de doorslag geven. En zelfs als ze tot president verkozen zou worden, zou ze moeten samenwerken met een regering van een andere politieke kleur.

Ouwe rot of nieuw gezicht

De vraag tegen wie ze het in de tweede ronde moet opnemen is nog onbeantwoord. Fillon worstelt vooralsnog moedig voort, hoewel de zaak tegen hem verder gaat. Zijn onverzettelijkheid heeft een zeker appeal, zeker voor mensen die geloven dat hij erbij gelapt is. Mocht hij alsnog falen, dan is het eigenlijk te laat om nog een vervangende kandidaat naar voren te schuiven. De ouwe rot François Bayrou, van de centristische MoDem zal dat allicht als zijn kans zien. Bayrou is een bekende figuur, misschien zelfs te bekend. Hij was al driemaal presidentskandidaat, zonder veel succes. Het valt te betwijfelen dat een serieverliezer dan ineens een stemmentrekker zou worden.

Dat brengt ons bij Emmanuel Macron, die zijn eigen partij ‘En Marche’ oprichtte, toen hij aftrad als minister in de Socialistische regering. Macron was tot dan toe een beschermeling van Hollande geweest, maar gaf met deze stap in feite het signaal af dat de regering en de Parti Socialiste een hopeloze zaak waren. Macron is 39 en is nog nooit verkozen. Hij lijkt vooral steun te trekken doordat hij een relatief nieuw gezicht is in de Franse politiek. Eerder was hij investeringsbankier, wat electoraal niet in zijn voordeel werkt. Macrons vrouw was ooit zijn docent filosofie en is twintig jaar ouder dan hem. Het mag dan ook niet verrassen dat op internet geruchten de ronde doen dat hij homofiel is. Zijn campagneteam wil hierin echter de hand van de Russen zien.

Zwakke positie

Intussen heeft Macron hetzelfde probleem als Le Pen, als hij verkozen wordt, zal hij samen moeten werken met een regering bestaande uit leden van andere partijen, waardoor de rol van de premier veel machtiger wordt dan die van de president.

Macron lijkt momenteel de favoriet om Le Pen te verslaan in de tweede ronde, maar zijn voorsprong op Fillon is groter in de media dan in het reële land. De vraag is wat hij daar aan heeft, hij mag dan populair zijn bij hogeropgeleide kosmopolieten, hij heeft weinig appeal voor de arbeidersklasse en traditioneel links. Als hij in de tweede ronde komt en de laatste kans vormt om Marine van het presidentschap af te houden, dan kan hij echter alsnog president worden. “Beter een bankier, dan een fascist.”

Wordt het Macron of Le Pen, dan ontstaat er een ongemakkelijke cohabitation met een regering van een meer of minder andere politieke kleur. In het geval van Le Pen zal allicht dit de meeste frictie geven. Maar ook in het andere geval zal de PS niet graag met de afvallige Macron samenwerken, zoals Les Républicains liever de beide ambten van premier en president in handen zouden hebben. Mocht het toch nog Fillon worden, dan heeft hij inmiddels wel de nodige imagoschade opgelopen. Daarnaast laten de peilingen voor de parlementsverkiezingen die in juni van dit jaar plaats moeten vinden reeds zien dat, door de opkomst van het Front National en het opkrabbelen van links, de verkiezingsoverwinning van Les Républicains niet zo ruim zal zijn als ze in 2014 nog leek te worden. Wie het ook wordt, de volgende president heeft een zwakke positie.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.