Frahm, altijd weer Frahm. Frahm was de naam waarmee Willy Brandt geboren werd. Wie Brandt wilde ergeren bracht dit in herinnering. Zo had Konrad Adenauer het graag over “Brandt alias Frahm”. 25 jaar geleden, op 8 oktober 1992, stierf de drager van de Nobelprijs voor de Vrede.

Arbeidersmilieu

De Maierstraße hoort niet tot de betere buurten in Lübeck. Daar, nabij het treinstation, kwam op 18 december 1913 Herbert Ernst Karl Frahm ter wereld. Zijn ongehuwde moeder verzweeg de naam van zijn vader, de leraar John Möller uit Hamburg. Hij had kort in Lübeck les gegeven. De zoon zou pas in 1947 te weten komen wie zij vader was. Zijn moeder, Martha Frahm, werkte bij de Konsumverein, een soort kruidenier. Over haar sprak Brandt als “de vrouw die mijn moeder was”. Hartelijk was alleen zijn verhouding tot zijn stiefgrootvader Ludwig Frahm, die hem opvoedde terwijl zijn moeder werkte. Gestimuleerd door een leraar en ondersteund door zijn stiefgrootvader, bezocht Herbert Frahm een gymnasium “waar geen tweede arbeidersjongen te vinden was”.

Herbert Frahm groeide in “de gesloten wereld van de arbeiderscultuur” op. Hij sloot zich aan bij de Socialistische Arbeidersjeugd (SAJ) en werkte voor de Lübecker Volksbote, onder hoofdredactie van het Rijksdaglid Julius Leber. Frahm werd lid van de SPD, kreeg in 193 ruzie met Leber en stapte als oprichtend lid in Lübeck over naar de Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands (SAPD), wier positie tussen de SPD en de communistische KPD in lag. In deze tijd ging hij zich voor het eerst Willy Brandt noemen. Onder deze nom de guerre zou hij later bekend worden onder het bredere publiek. Men vermoedt dat de jonge Herbert Frahm zich deze naam niet alleen aanmat ter verhulling. Hij heeft zelf eens gezegd dat hij een naam zocht die hem zou bevrijden van de trieste geschiedenis van zijn jeugd.

Ondergronds

Toen de nationaalsocialisten in 1933 de SAPD verboden, besloot de partij ondergronds verder te gaan. Willy Brandt kreeg de opdracht de vlucht van een van de leiders voor te bereiden. De man werd echter gearresteerd. Brandt besloot zijn opdracht op zich te nemen en in Oslo een cel van de SAPD op te bouwen. In april 1933 stak hij in Travemünde van wal met de kotter TRA 10 richting Denemarken, met in zijn bagage 100 mark van zijn stiefgrootvader en het eerste deel van Das Kapital van Karl Marx.

In Oslo gaf Brandt leiding aan de centrale van de SAPD. Het was een tijd van met onzichtbare inkt geschreven brieven en traktaatjes die verstopt in koffers met dubbele bodems Duitsland in gesmokkeld werden. Onder de naam Gunnar Gaasland reisde Brandt in 1936 naar Duitsland om ter plaatse het verzet te organiseren. Die naam had hij van de echtgenoot van een jeugdvriendin geleend. Na de bezetting van Noorwegen door de Duitsers raakte Brandt in gevangenschap. Hij droeg echter een Noors uniform en werd niet ontmaskerd.

Terug naar Duitsland

Het eerste leven van Willy Brandt eindigde toen hij als correspondent in 1945 naar Duitsland terugkeerde. De jaren in ballingschap werden Brandt vaak voor de voeten geworpen. Franz Josef Strauß hoonde: “Een ding zal men meneer Brandt toch mogen vragen: Wat heeft u twaalf jaar lang daar buiten gedaan? We weten wat we hier binnen gedaan hebben.”

In 1948 werd de Noor Brandt weer ingeburgerd als Duitser. Dat tweede leven begon met de naam Willy Brandt, die nu ook op zijn inburgeringsakte stond. Vanaf 1949 zat hij als afgevaardigde uit Berlijn in de Bondsdag, tot 1957. In dat jaar werd hij burgemeester van Berlijn. Ondanks de weerstand uit zijn eigen partij, waarvoor zijn naamsverandering evenzeer een smet was als het gerucht dat hij deelgenomen zou hebben aan de communistische Internationale Brigades in de Spaanse burgeroorlog.

Tweemaal werd Brandt herkozen, in 1958 en 1963. Het waren de hete jaren van de Koude Oorlog, waarin de Hongaarse Opstand werd neergeslagen en de Berlijnse Muur gebouwd werd. Brandts opstelling tijdens de crises versterkte zijn profiel. In 1961 trad hij als kandidaat-bondskanselier van de SPD tegen Konrad Adenauer aan, maar versloeg hem niet. In 1964 werd Brandt partijvoorzitter. Twee jaar later wisselde hij alsnog van Berlijn naar regeringszetel Bonn; hij werd minister van Buitenlandse Zaken in de regering Kiesinger, de eerste keer in de politieke geschiedenis van de Bondsrepubliek dat CDU/CSU en SPD een grote coalitie vormden.

Nobelprijs voor de Vrede

Uiteindelijk werd hij na de Bondsdagverkiezingen van 1969 dan zelf bondskanselier. De door hem geleidde coalitie van SPD en FDP stempelde hij met gevleugelde woorden en markante besluiten als “Mehr Demokratie wagen”, de “Neue Ostpolitik” die door “verandering en toenadering” de fronten van de Koude Oorlog moest afzwakken, de uitnodiging aan de buitenparlementaire oppositie (APO) tot de “mars door de instituties”, het extremistenbesluit, de knieval bij het gedenkteken voor de opstand in het getto van Warschau.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Met de ondertekening van de Ostverträge met de Sovjet-Unie en Polen erkende de Bondsrepubliek in 1970 de Oder-Neiße-Linie als westgrens van Polen, zij het de facto en niet de jure. Deze verdragen had Brandt tegen de vergeefse weerstand van de christendemocraten doorgezet. Hij werd daarvoor in 1971 onderscheiden met de Nobelprijs voor de Vrede. Met het Grundlagenvertrag (Basisverdrag) met de DDR gaf de Bondsrepubliek in 1972 zijn aanspraak op de enige vertegenwoordiger van Duitsland te zijn.

Omkoping, spionage en Brandts zwaktes

Welk belang de DDR er bij had om Brandt aan de macht te houden, werd duidelijk toen de CDU/CSU-fractie in 1972 probeerde Brandt door een motie van wantrouwen ten val te brengen. Dat mislukte vanwege twee ontbrekende stemmen uit het eigen kamp. De Stasi, de geheime dienst van de DDR, had twee afgevaardigden voor ieder 50.000 D-Mark gekocht. Het was echter ook de Stasi waardoor Brandt uiteindelijk alsnog ten val zou komen.

Zijn zwaktes –  alcohol en vrouwen –  waren algemeen bekend. In een geheim dossier somde het Bundeskriminalamt, de federale recherche, op welke erotische “ontmoetingen” wanneer en waar hadden plaatsgevonden. In het document was na te lezen welke dames de kanselier buiten de echtelijke sponde ter wille geweest waren. De secretaris van de kanselier, die de dames op de laatste meters naar de bondskanselier had begeleid, was de ontmaskerde DDR-spion Günter Guillaume. Ook toen de kapitein van het Nationale Volksarmee al onder verdenking stond, bleef Brandt nog lange tijd gebruik maken van zijn bijzondere diensten. Op 6 mei 1974 moest Willy Brandt echter aftreden als bondskanselier.

Share.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.

Comments are closed.