Het was vooral politiek opportunisme van Grieken, Serviërs en Bulgaren dat een moderne Macedonische identiteit schiep. Die identiteit blijft echter een zwak punt van de nog jonge staat, die nog geen drie decennia na haar ontstaan van naam veranderde. In februari werd Macedonië omgedoopt tot Noord-Macedonië. Daaronder ligt een verbitterde strijd om de erfenis van het antieke Macedonië. 

Deze strijd had achterwege kunnen blijven als de Grieken de opstelling van hun voorouders aangehouden hadden. Voor hun Griekse tijdgenoten golden de antieke Macedoniërs immers geenszins als onderdeel van de Griekse culturele wereld, maar veeleer als barbaren. Pas rond 500 voor Christus slaagden de Macedonische koningen erin door de Grieken toegelaten te worden tot de Olympische Spelen. Dit lukte hen door een Griekse afstamming voor hun geslacht te construeren. Andere Macedoniërs bleven uitgesloten van deelname.

Grieken en barbaren

De antieke bronnen stellen dat de noordelijke buren van de Grieken “geen Grieks” spraken en dus geen Grieken waren. Hedendaagse Griekse wetenschappers die het antieke Macedonische erfgoed graag bij het Griekse willen scharen maken daar ruimhartig van dat de oude Macedoniërs een “ontoereikende beheersing van het Grieks” hadden. Dit terwijl de oud-Griekse dialecten destijds duidelijk van elkaar verschilden en desondanks niemand vanwege zijn tongval als niet-Griekse beschouwd werd. De weinige taalsporen van het antieke Macedonisch wijzen er nuchter beschouwd echter op dat het om een mogelijk zelfstandige, maar aan het Grieks verwante en sterk door het Grieks beïnvloede, taal ging.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Philippus II en Alexander de Grote

Met de onder Philippus II en zijn zoon Alexander de Grote inzettende verbinding tussen Macedonië en de Griekse staten en niet in de laatste plaats de gemeenschappelijke veldtochten in Azië en Afrika, kwam het tot grotere vermenging. Of de oude Macedoniërs daarmee geheel met de Grieken vermengd zijn of dat er delen van het Macedonische volk onvermengd bleven, is bij gebrek aan bronnen lastig op te helderen.

Slavische immigratie

Door de immigratie van Slaven en hun vermenging met de bestaande bevolking kwam het later in ieder geval tot de vorming van de Zuid-Slavische taalgroep waartoe ook de huidige Macedoniërs behoren. Dat de huidige Macedoniërs deels van oude Macedoniërs afstammen ligt in de rede. Als Grieken dat in twijfel trekken, dan mag men gerust aannemen dat daar vooral politiek-esoterische redenen aan ten grondslag liggen. Van de andere kant is het evenmin houdbaar wanneer Macedonische auteurs de Slavische immigratie loochenen of overal het overleven van oud-Macedonische tradities en het bestaan van archeologische en kunst-historische bronnen voor het ongebroken gebruik van oud-Macedonische symbolen tot op de dag vandaag ontwaren.

Moderne tijd

Onder de Ottomanen raakte de naam Macedonië in onbruik. De door hen onderworpen oostelijke Zuid-Slaven zagen zichzelf als Bulgaren. De naam Macedonië werd, ironisch genoeg, weer geïntroduceerd door de Grieken. Zij wilden met een uitgebreide Macedonië-propaganda de naburige Slaven voor de Griekse staat winnen. Al snel poogden de Serviërs het te gebruiken om hun Bulgaarse concurrenten te verzwakken. Pro-Bulgaarse Macedonische strijders tegen de Turken gebruikten de term op hun beurt om hun politieke indeling te bemoeilijken.

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog richtten Bulgaars-gezinde Macedoniërs uiteindelijk de eerste moderne Macedonische staat op. Echt populair werd de term echter pas in het Joegoslavië van Josip Broz Tito, toen men de Macedoniërs duidelijk van de Bulgaren wilde onderscheiden, maar binnen Joegoslavië ook van de Serviërs. In deze tijd werd er pas op allerlei vlakken planmatig een Macedonische identiteit geschapen.

Bulgarije

Zoals Macedoniërs en Grieken het antieke Macedonische erfgoed betwisten, is de classificatie van de Macedonische cultuur een twistpunt tussen Macedonië en Bulgarije. Bulgarije was weliswaar de eerste staat die de onafhankelijkheid van Macedonië van Joegoslavië erkende. In Sofia ziet men de Macedoniërs evenwel als etnische Bulgaren. Skopje ziet de Macedoniërs daarentegen als een apart volk en rekent ook de bevolking van het westen van Bulgarije daartoe. Een in januari 2018 geratificeerd vriendschapsverdrag moet de kou uit de lucht halen. Maar het verschil van inzicht is niet weggenomen en conflictmateriaal ligt dicht onder de oppervlakte.

Dialectcontinuüm

De hedendaagse Macedonische taal is onderdeel van een dialectcontinuüm met het Bulgaars. Maar laat zich goed van de overige Zuid-Slavische talen afgrenzen. Het onderscheid tussen Macedonisch en Bulgaars bestaat er vooral in dat voor het Macedonisch het Servische schrift gebruikt is. Bovendien zijn de beide talen gebaseerd op standaardisering op basis van ver uit elkaar liggende dialecten. De idiomen van de aan elkaar grenzende dialecten gaan echter vloeiend in elkaar over. Isoglossen en daarmee een grens tussen Macedonische en Bulgaarse dialecten bevinden zich deels rond de Macedonisch-Bulgaarse grens en deels ten oosten daarvan, aan de oostgrens van wat wel Pirin-Macedonië genoemd wordt, respectievelijk de naar de Egeïsche zee lopende westgrens van Thracië. In essentie is de afgrenzing tussen Macedonisch en Bulgaars kortom een politieke kwestie.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.