Qatar, omringd door vijandige buurlanden, probeert stand te houden tegen het economische, militaire en diplomatieke front onder leiding van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Die zijn er door een propagandaoorlog in geslaagd Qatar als stille bondgenoot van Iran en alomtegenwoordige, exclusieve financier van terrorisme af te schilderen. Maar Qatar bijt van zich af.

Nog niet zo lang geleden was het schiereiland in de Perzische Golf een gewaardeerd lid van de Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten. Deze organisatie van monarchieën rond de Perzische Golf werd in 1981 gevormd als front tegen Iran. Zoals de formele naam van de organisatie al aangeeft, bestaat deze alliantie uitsluiten uit Arabische landen, namelijk Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein, Koeweit, Qatar en Oman.

Arabische NAVO

Mede onder Israëlische en Amerikaanse invloed hebben de Golfstaten wel gepoogd om te komen tot een soort ‘Arabische NAVO’, waarbij ook landen van buiten de Golfregio, zoals Jordanië en Marokko betrokken zouden zijn. Die landen waren echter niet happig en recent liet ook Egypte weten er niet meer voor te voelen. Het Arabische Irak komt niet in aanmerking vanwege het feit dat het deels op Iran georiënteerde sjiitische bevolkingsdeel sinds de val van Saddam Hoessein politiek overheerst. En in Jemen woedt momenteel een burgeroorlog.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Rivaliteit tussen Qatar en Saoedi-Arabië in buitenlandbeleid

Sinds 2014 is er nu openlijk verwijdering tussen Saoedi-Arabië en Qatar, wat in 2017 leidde tot het verbreken van de diplomatieke relaties door Riaad en diverse bondgenoten. De rivaliteit tussen Qatar en Saoedi-Arabië begon echter al in 1995, toen de nieuwe emir van Qatar, sjeik Hamad bin Khalifa al-Thani, besloot dat zijn land een onafhankelijk buitenlandbeleid zou voeren ten opzichte van de Saoedi’s. Dit leidde er in 2002 al eens toe dat Saoedi-Arabië zijn ambassadeur uit Doha terugriep. Qatar heeft echter een troef in de vorm van de luchtmachtbasis Al-Udeid, dat is de grootste Amerikaanse militaire basis in het Midden-Oosten en de thuisbasis van het regionale hoofdkwartier US Central Command (CENTCOM).

Breuk in Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten

Lidstaten Samenwerkingsraad

In 2014 leidde de verwijdering tussen Riaad en Doha tot een breuk binnen de Samenwerkingsraad. Saoedi-Arabië, de VAE en Bahrein beschuldigden Qatar ervan allerlei organisaties te financieren. De beschuldigingen waren echter zo onsamenhangend en soms onderling tegenstrijdig, dat vanzelf de vraag opkomt of er een ander motief voor is.

Zo beschuldigde men Qatar er onder andere van IS financieel gesteund te hebben, terwijl het een publiek geheim is dat Saoedi-Arabië en de VAE dat zelf op nog grotere schaal deden. De Saoedi’s en Emirati’s waren ook niet blij met de manier waarop de Qatarese zender Al Jazeera verslag deed van de zogenaamde Arabische Lente. Tijdens een top van de Samenwerkingsraad riepen de Saoedi’s, Emirati’s en Bahreini’s hun ambassadeurs terug.

Economische en politieke oorlog tegen Qatar

Na Donald Trumps inauguratie als Amerikaanse president besloten Saoedi-Arabië en de VAE tot een drastische economische en politieke oorlog tegen Qatar. Ze huurden onder andere Amerikaanse lobbyisten in, waaronder de co-voorzitter van het financieringscomité van de Republikeinse partij en goede vriend van Trump, Elliot Broidy, en de adviseur van de kroonprins van Abu Dhabi, George Nader.

Later kwam naar buiten dat de ambassadeur van de VAE in Washington, Yousef Al-Otaiba, samenwerkte met de neoconservatieve Foundation for the Defense of Democracies om het Amerikaanse Congres en de regering Trump op te zetten tegen Qatar. Net zoals eerder het Project for the New American Century de geesten rijp maakte voor de Amerikaanse invasie van Irak.

Cyberoorlog tegen computernetwerken Qatar

Ondertussen begonnen in Abu Dhabi hackers gelieerd aan Erik Prince, oprichter van het Amerikaanse huurlingenbedrijf Blackwater, een cyberoorlog tegen Qatarese computernetwerken. Een van de doelwitten was het Qatar News Agency. Hierdoor werden op QNA door de hackers geschreven verhalen gepubliceerd die valse uitspraken toeschreven aan de emir van Qatar. Al Thani werd afgeschilderd als een stille bondgenoot van Iran, Hamas, Hezbollah en ironisch genoeg Israël. Deze kulverhalen werden vervolgens verder verspreid door het in Abu Dhabi gestationeerde Sky News Arabia en het in Dubai gestationeerde Al-Arabiya.

De VAE hebben het Amerikaanse bedrijf Circinus LLC van Elliot Broidy ingehuurd. Dit runt in Abu Dhabi een centrum voor Arabische, Perzische en Hebreeuwse informatie-analisten. Verder is er in Abu Dhabi een bedrijf actief genaamd DarkMatter, dat inlichtingenanalisten van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA aanwerft voor cyberoperaties.

Poging Qatar te isoleren

Op 5 juni 2017, een maand nadat de Saoedi’s Trump verwelkomden op een top van islamitische staten in Riaad, verbraken Saoedi-Arabië, de VAE, Bahrein en Egypte de diplomatieke banden met Qatar. De leden van de Samenwerkingsraad stelden ook een verbod op directe vluchten naar Qatar in. Verder werd het Qatari’s verboden zaken te doen in hun landen. Hun havens ontzegden Qatarese koopvaardijschepen de toegang. De enige landgrens van Qatar, die met Saoedi-Arabië, werd gesloten. Saoedische banken weigerden de Qatarese munt te accepteren en de VAE schortte de postdiensten met Qatar op.

Steun aan alternatieve troonpretendent

De Saoedi’s gaven ook hun steun aan een alternatieve pretendent voor de Qatarese troon, als teken dat het regime change in Doha wil. Qatar kan dat spel echter ook spelen, aangezien er binnen de VAE toenemende rivaliteit is tussen kroonprins Mohammed bin Zayed en emir van Dubai, Mohammed Rashid bin Maktoum. In juni 2018 was er in Abu Dhabi een ontmoeting tussen de koninklijke clans van Saoedi-Arabië en de VAE, inclusief Mohammed bin Salman. De emir van Dubai was echter afwezig, een belediging van Mohammed bin Zayed die niet onopgemerkt bleef.

Diplomatiek offensief tegen Qatar

Uiteindelijk wisten de Saoedi’s en Emirati’s – met de stilzwijgende aanmoediging van Israël – Jordanië, Mauretanië, Djibouti, Senegal, de Malediven, de Comoren, de Libische regering van generaal Khalifa Haftar in Tobroek, het Saoedische marionettenregime in Jemen en de semi-autonome Somalische regio’s Puntland, Hirshabele en Galmudug ertoe te bewegen de diplomatieke relaties met Qatar te verbreken. Door de inspanningen van de toenmalige Amerikaanse ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie Rex Tillerson en James Mattis, werd de poging van de Saoedi’s en Emirati’s om een breuk tussen de VS en Qatar te forceren vertraagd.

Demarche

In de diplomatieke oorlog tussen het Saoedisch-Emiratische front en Qatar ontbrak het niet aan lachwekkende momenten. Zo berichtten de Saoedische staatsmedia in juni 2017 ten onrechte dat Mauritius de diplomatieke banden met Qatar zou hebben verbroken. Zoals zou blijken verwarde men Mauritius (in de Indische Oceaan) en Mauretanië (in de Sahara). De regering van Mauritius zag zich hierdoor genoodzaakt een demarche uit te brengen om de Saoedische claim te weerleggen. Ook Pakistan weersprak publiekelijk de Saoedische claims dat het zou overwegen de banden met Qatar te verbreken.

Tegenoffensief

Verder waren er landen die eerst op aandringen van Saoedi-Arabië de diplomatieke banden met Doha opzegden, om ze later toch weer op te nemen. Daaronder waren Tsjaad, de Malediven en Senegal. De Somalische regering in Mogadishu beval de VAE zelfs om zijn personeel uit het land terug te trekken en herstelde de banden met Qatar. Ook slaagde Qatar erin militaire samenwerking aan te gaan met Mali en Burkina Faso, ondanks de inspanningen van Saoedi-Arabië en de VAE om dat tegen te gaan.

Verder steunt Qatar de Libische regering in Tripoli tegen die in Tobroek. Een vergelijkbare tegenstelling is er in Khartoum, waar de militaire regering die president Omar al-Bashir afloste gesteund wordt door de Saoedi’s, terwijl het oppositieblok tegen de Saoedische en Emiratische invloed in Soedan gekant is en gesteund wordt door Qatar. Tussen Qatar en de VAE is momenteel nog een strijd om invloed gaande in Madagascar, Algerije, Tunesië, Kenia en Ethiopië.

Al Jazeera bombarderen

In november 2017 maakt de VAE zich belachelijk toen zijn veiligheidschef opriep tot het bombarderen van het hoofdkwartier van Al Jazeera in Doha. De laatste die zoiets voorstelde was George W. Bush, die het idee op 16 april 2004 met de Britse premier Tony Blair besprak. Blair praatte het hem uit zijn hoofd.

Turkije, Iran en Oman helpen isolement Qatar verzachten

Sinds 2017 is het front van de Saoedi’s en Emirati’s tegen Qatar niet goed van de grond gekomen. Turkije, Iran en Oman hebben geholpen de gevolgen van de zee-, land- en luchtblokkade van Qatar te verzachten. Het verbod in Saoedi-Arabië en de VAE op het ontvangen van Al Jazeera-uitzendingen is niet uitvoerbaar gebleken vanwege satellietschotels die het signaal direct ontvangen. HSBC en Goldman Sachs negeerden waarschuwingen van de Saoedi’s en Emirati’s om hun financiële dienstverlening in Qatar te beperken. Verder heeft Qatar Petroleum lucratieve deals gesloten met olieproducerende landen Angola en Nigeria, ten koste van de Saoedische concurrentie van Aramco.

Turkije vestigde een militaire basis in Qatar, wat overkwam als een directe waarschuwing aan de Saoedi’s en Emirati’s om militaire actie tegen Qatar uit hun hoofd te laten. Ondanks Saoedische waarschuwingen leverde Frankrijk 26 Rafale-gevechtsvliegtuigen aan Qatar.

Rue Jamal Khashoggi

Als om te onderstrepen dat hun land diplomatiek niet uitgeschakeld is door de Saoedi’s, lobbyden Qatarese lobbyisten in Parijs bij de lokale overheid om een straat in de Franse hoofdstad te vernoemen naar de in oktober 2018 in het Saoedische consulaat in Istanbul op wrede wijze vermoorde Washington Post-columnist Jamal Khashoggi. Voor Qatar zou een ‘rue Jamal Khashoggi’ in Parijs de kers op de taart zijn van hun succesvolle omzeiling van de isolatiepogingen van de Saoedi’s en Emirati’s.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.