In Letland wordt zaterdag een referendum gehouden over een grondwetswijziging die de Russische taal als tweede officiële taal in de Letse grondwet zou verankeren, alsmede de verplichting voor het lokale bestuur om Russisch als tweede werktaal te hanteren. De bevolking van Letland bestaat voor circa 62 procent uit Letten, bijna 27 % uit Russen en kleinere minderheden van Wit-Russen, Oekraïeners, Polen, Litouwers en anderen. Uit een volkstelling in 2000 bleek dat Russisch voor 37,5% van de Letse bevolking de moedertaal is. De Letse Taalwet beschouwt het Russisch echter als een vreemde taal.
Het referendum wordt gehouden naar aanleiding van een petitie, op initiatief van twee organisaties, de Russische jongerenorganisatie ‘Verenigd Letland’ en de organisatie ‘Moedertaal’ die geleid wordt door Vladimir Linderman, die tevens lid is van het bestuur van de Russische ‘Nationaal-Bolsjewistische Partij’. Linderman is evenals veel andere Russischtalige Letse ingezetenen non-burger van Letland, in 2008 werd hij door de Russische autoriteiten uitgezet, hij werd er van beschuldigd explosieven te hebben opgeslagen en te hebben opgeroepen tot het omverwerpen van de politieke orde. In Letland werd hij enkele maanden vastgehouden, waarna een rechtbank hem onschuldig verklaarde. De petitie was een reactie op een eerdere petitie van de Letse nationaal-conservatieve partij ‘Nationale Unie’ die er op gericht was bij wet vast te leggen dat alle door de staat gefinancierde onderwijs in de Letse taal gegeven moet worden.
Gezien de peilingen is de verwachting dat een meerderheid van de Letse bevolking de grondwetswijziging in het referendum zal verwerpen. Te meer omdat een groot deel van de Russischtalige ingezetenen in Letland non-burger is en dus geen stemrecht heeft. De organisatoren van de petitie voor een referendum beseffen dat ze het referendum niet kunnen winnen, maar hopen op deze manier de aandacht te trekken van internationale instellingen als de OVSE en de Raad van Europa en te voorkomen dat het verbannen van de Russische taal uit het door de staat gefinancierde onderwijs doorgang vindt. Waarschijnlijk zal er in de uitslag van het referendum een duidelijke geografische spreiding te zien zijn, omdat Russischtaligen vooral geconcentreerd zijn in bepaalde districten in het oosten van Letland, alsmede in de hoofdstad Riga.
De onverbiddelijke houding van de Letse regering ten opzichte van de Russische taal moet gezien worden in het licht van de Letse worsteling om onafhankelijkheid van achtereenvolgens tsaristisch Rusland en de Sovjetunie. Nog altijd heeft Letland een moeizame verhouding met Rusland, waarmee het enerzijds een geopolitiek onvermijdelijke relatie heeft en waartoe het anderzijds enige afstand wil bewaren om haar onafhankelijkheid niet te verspelen. De laatste parlementsverkiezingen in 2011 werden gewonnen door de partij ‘Harmonie Centrum’, een alliantie van socialisten en communisten die gezien wordt als vertegenwoordiger van de belangen van de Russische minderheid. Deze partij slaagde er echter niet in een regering te formeren, waarna een centrum-rechtse regering aantrad waaraan ook de Nationale Unie deelneemt.
Loading ...
De grote vraag is wat er daarna met een dergelijk referendum gebeurt. In Zwitserland worden ca. 90% van alle volksinitiatieven aan de stembus afgewezen, maar er is een groot verschil tussen 52% nee-stemmers en 76% nee-stemmers. In de praktijk is een volksinitiatief, denk ik, eerder een instrument om een onderwerp op de politieke agenda te krijgen. Lijkt de situatie in Letland daarop of is er een andere cultuur rond referenda?
Inderdaad. Zoals ik in het artikel ook noem, hopen de initiatiefnemers van de petitie met de referendumuitslag wel de aandacht op zich te kunnen vestigen. Verder zal er zoals ik in het artikel beschrijf iets van geografische spreiding zichtbaar worden in de uitslag. Aan de hand daarvan zou je kunnen bedingen dat in gemeenten waar een x percentage russischtaligen is bepaalde voorzieningen getroffen zouden moeten worden ten aanzien van overheidscommunicatie en onderwijs.