De brand in de gotische Notre Dame-kathedraal in Parijs herinnert in veel opzichten aan de brand op het dak van de kathedraal van Metz in 1877. Die werd veroorzaakt door een vuurwerkshow ter gelegenheid van het bezoek van keizer Wilhelm I. Waar het om de restauratie van de Notre Dame gaat, kan Macron nog wat leren van de Duitse keizer.

Keizer Wilhelm I

De aan de heilige Stefanus gewijde Saint-Étienne-kathedraal in Metz werd tussen 1220 en 1520 in gotische stijl gebouwd en is een van de grootste gotische kerken van Frankrijk. Op 7 mei 1877 bezocht keizer Wilhelm I Metz, zes jaar na de annexatie van Elzas-Lotharingen door het Duitse Rijk. De Duitse keizer was overigens geen voorstander geweest van de annexatie van het Moezel-departement, dat hij anders dan de Elzas voor Frans hield.

Vuurwerk

Om zijn aankomst te vieren, waren gemeentelijke ambtenaren op het dak van de kathedraal geklommen om een vuurwerk af te steken. Om 4 uur ’s morgens brak op de zolder van de kathedraal vuur uit. Net als bij de Notre Dame de Paris verslond het vuur een toren en de houten dakconstructie. Raketten uit het vuurwerk waren voor de brand verantwoordelijk geweest.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Kaiserdom van Frankfurt

Wilhelm I, die bij zijn bezoek aan Frankfurt am Main in 1867 reed meegemaakt had hoe de Kaiserdom daar afbrandde, voelde zich persoonlijk verantwoordelijk voor de catastrofe. Hij zegde toe de gehele restauratie van de kathedraal uit zijn persoonlijke middelen te betalen. Niettemin werd tegelijkertijd een inzameling gestart.

Renovatie

Mariaportaal van St.-Étienne-kathedraal van Metz (foto: Jean-Pierre Dalbéra)

De restauratiewerkzaamheden duurden bijna 30 jaar. Ook keizer Wilhelm II deed de belofte van zijn grootvader gestand. Het repareren van de brandschade leidde tot de renovatie van de gehele kathedraal. Die was sinds de Middeleeuwen niet meer in zijn geheel verbouwd en bestond eigenlijk uit meerdere slecht samengevoegd kerken en bouwdelen.

Paul Tornow

Verantwoordelijk voor de renovatie was de Duitser Paul Tornow, die sinds 1874 staatsarchitect van het Rijksland Elzas-Lotharingen was. Hij liet binnen enkele weken een nooddak bouwen. Vervolgens ondernam hij enkele architectonische studiereizen naar verschillende kathedralen in Frankrijk, om zich te laten inspireren voor het herontwerp van het Onze-Lieve-Vrouwe-portaal. Zijn daarbij vervaardigde ontwerpen dienden vanaf 1880 als voorbeeld bij de restauratie.

Restauratie als kans voor perfectionering

Classicistisch hoofdportaal van Blondel

Tornow gebruikte de renovatie om geheel nieuwe architectonische aspecten aan de ombouw te verbinden, die de kathedraal van Metz tot op de dag van vandaag kenmerken. Voor de architecten van de 19e eeuw waren restauraties een mogelijkheid om een gebouw te verbeteren. Dat wil zeggen, om het in een meer volmaakte staat te brengen. Zo maakte Tornow de dakstoel met behulp van een metalen constructie steiler, om het er nog gotischer uit te laten zien. Dit leidde ertoe dat de kerk hoger oogt.

Mariaportaal

Het grootste werk van Tornow was het herstel van het gotische hoofdportaal, een project waarvoor reeds voor de Duitse annexatie plannen bestonden. Daarvoor moest eerst een ombouw uit de 18e eeuw afgebroken worden. In de jaren 1897 tot 1903 verving hij de classicistische portiek van het hoofdportaal van de Fransman Jacques-François Blondel, dat door de brand helemaal niet beschadigd was, door een neogotisch portaal met gotische sculpturen. Zo komt het dat het west-portaal tegenwoordig op de bezoeker de indruk maakt uit de Middeleeuwen te stammen, terwijl het slechts een goede eeuw oud is.

Gotiek

Neogotisch hoofdportaal van Tornow (foto: Johan Bakker)

Het was niet voor niets dat men zoveel aandacht besteedde aan de renovatie van de kathedraal in Metz. In het jonge Duitse keizerrijk zag men de gotiek abusievelijk als een oorspronkelijk Duitse bouwkunst. In de gotische kathedralen van de Middeleeuwen zag men een symbool van oer-Duitse scheppingskracht in het Heilige Roomse Rijk onder de dynastie van de Hohenstaufen. Bij de traditie van dit middeleeuwse keizerrijk wilde het in 1871 opgerichte keizerrijk aanknopen. Zo gingen er dan ook stemmen op voor de voltooiing van diverse nooit voltooide gotische kathedralen, zoals bijvoorbeeld het munster van Ulm.

Hoe dan ook is het de verdienste van de Duitse architect Tornow en zijn studie van andere Franse kathedralen dat de gotische stijl van de kathedraal van Metz zo goed uit de verf komt.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.