De Zuid-Chinese Zee behoort tot de gevaarlijkste brandpunten van de wereldpolitiek. Maar sinds kort maken de Verenigde Staten zich zorgen over een Russisch-Chinese alternatieve scheepvaartroute door het Poolgebied.

China maakt aanspraak op een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, hoewel een vlugge blik op de kaart al laat zien dat landen als Vietnam en de Filipijnen met evenveel recht aanspraken kunnen doen gelden. Daarbij komt echter de politiek van de VS, die zich met de agressieve aanwezigheid van hun marine in de zaak mengen. Vooral dat leidt tot een directe confrontatie tussen de VS en China die zich op enig moment ontladen kan.

Wat de VS in de Zuid-Chinese Zee, ver van hun eigen kusten en territoriale wateren zoeken, is niet moeilijk te bedenken: Daar en elders op de wereldbol buiten ze iedere gelegenheid uit om zich economische of strategische voordelen te verschaffen of om ten minste mogelijke concurrenten te dwarsbomen in het verkrijgen van zulke voordelen. Zo kijkt men in Washington tegen het nationale belang van Amerika en tegen de wereld aan.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Van Chinese zijde is de visie op de zaak wat veelzijdiger. In tegenstelling tot de meeste westerse samenlevingen, is er in China een tamelijk sterk historisch bewustzijn voorhanden. Zodoende staat niet alleen politici helder voor de geest dat – afgezien van de Mongolen – gevaar voor China vaak van de zee kwam. Vooral de herinnering aan de Opiumoorlogen is een open wond. Dit is dan ook een van de uitstaande rekeningen die China nog voor het Westen in de binnenzak heeft en waar hier niemand aan denkt.

Wat echter de Zuid-Chinese Zee aangaat, speelt een ander gegeven een belangrijke rol. Het gaat in essentie niet om een paar kleine eilandjes, maar over deze zee wordt een groot deel van de Chinese buitenlandse handel afgehandeld. Wanneer de VS dus beweren dat ze deze zeewegen moeten beschermen vanwege de internationale scheepvaart, matigen ze zich een opgave aan die China zelf in zijn eigen belang reeds vervult.

Er is echter een ontwikkeling die op termijn de omvang van de Chinese handel over de Zuid-Chinese Zee enigszins kan beperken. China en Rusland zijn namelijk voornemens een nieuwe scheepvaartroute van Oost-Azië naar Europa door het Poolgebied op te zetten, zeg maar een uiterst noordelijke tak van de Nieuwe Zijderoute.

Het zou de snelste en veiligste handelsroute tussen oost en west zijn. Tegenover de route van China door de Straat van Malakka en door het Suezkanaal naar Europa, die vandaag de dag maar liefst 35 dagen in beslag neemt, is de noordelijke zeeroute zo’n 6500 kilometer korter, wat een tijdsbesparing van twee weken oplevert, oftewel slechts 11 in plaats van 35 dagen.

Daarnaast kan de noordelijke zeeweg een rol spelen in de ontsluiting van de gigantische delfstofvoorraden in het Poolgebied voor de Russische kust. Rusland heeft reeds de ‘Akademik Lomonosov’, de eerste drijvende kerncentrale ter wereld, van Moermansk op pad gestuurd naar het Tsjoektsjenschiereiland in het Verre Oosten, waar ze in de haven van Pevek voor anker zal gaan. Van daaruit kan het afgelegen gebieden of ook boorplatformen van energie voorzien.  Het Poolgebied is rijk, overvloedig rijk, aan fossiele brandstoffen. Amerikaanse wetenschappers nemen aan dat zich in het gebied een vijfde van de mondiale olievoorraden bevinden en een kwart van het aardgas. Daarnaast zijn er aanzienlijke voorraden aan goud, zilver en zeldzame aarden.

De permanente leden (donkerblauw) en waarnemers (lichtblauw) van de Arctische Raad

Onlangs heeft de Russische president Poetin een Chinese delegatie begeleidt bij hun bezoek aan een nieuwe LNG-terminal op het Jamalschiereiland, waaraan China deelneemt. “De Zijderoute heeft het noorden bereikt”, hield Poetin daar zijn Chinese gasten voor. “Sluiten we haar nu op de noordelijke zeeweg aan, dan hebben we wat we nodig hebben.” Inmiddels heeft China een witboek over de ontsluiting van het Poolgebied voorgelegd, dat stelt dat Peking “samen met andere staten” scheepvaartroutes in het Poolgebied wil opzetten, een “Arctische Zijderoute”. Met die “andere staten” is natuurlijk in de allereerste plaats Rusland bedoeld, want China heeft zelf geen directe toegang tot het Poolgebied, terwijl een Rusland een kustlijn in het Poolgebied van zo’n 40.000 kilometer heeft. Omdat China niet aan het Poolgebied grenst, heeft het weliswaar een waarnemerszetel in de Arctische Raad, maar geen stem. Dat maakt de samenwerking met Rusland des te belangrijker.

De Russisch-Chinese stappen kunnen uiteraard op het misnoegen van de VS rekenen. Des temeer omdat Rusland ook zijn noorden militair bewaakt, want voor Amerikaanse raketten is er geen kortere weg naar Rusland dan over de Noordpool. De Russische strijdkrachten onderhouden dan ook een vroegwaarschuwingssysteem en de Noordelijke Vloot beschikt over het grootste deel van de strategische kernonderzeeërs. Sinds enkele jaren heeft de Russische luchtmacht oude verlaten vliegveldjes in het noorden van Siberië ook weer in gebruik genomen. En de ijsbrekersvloot is deels uitgerust met wapens.

De Amerikaanse oud-staatssecretaris Paula Dobriansky – dochter van de Oekraïense Amerikaan Lev Dobriansky, die tijdens de Koude Oorlog onder het mom van anticommunisme zijn plannen voor de verzwakking en ontmanteling van Rusland wist te slijten – roept het westerse bondgenootschap nu op zijn positie in het Poolgebied te versterken. De VS zouden ook een militaire infrastructuur in het hoge noorden moeten uitbouwen, zo stelt de Republikeinse politica, en een hoofdkwartier daarvoor in Alaska. Men zou moeten laten zien wie de “leider van de NAVO en de hele wereld” is.

De huidige Amerikaanse president Trump heeft destijds serieus overwogen om Dobriansky aan te stellen als staatssecretaris en het beleid van haar vader is nog altijd staand Amerikaanse beleid. Het gaat dus niet om een marginale houwdegen, maar om een gezichtspunt dat binnen de Beltway van Washington gangbaar is. De VS zullen zich door niets en niemand er van laten weerhouden hun economische en politieke overmacht tegen wie dan ook door te zetten. Momenteel wordt de Amerikaanse marine echter nog in beslag genomen door haar taak om rond de Spratley-eilanden in de Zuid-Chinese Zee voor een stukje provocatie te zorgen.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.