Zowel de in 2013 overleden president van Venezuela Hugo Chávez, zijn opvolger Nicolás Maduro als de zelfbenoemde interim-president Juan Guaidó houden Simón Bolívar in ere. De politieke erfenis van ‘el libertador’ werkt tot op de dag van vandaag door.

Simon BolivarDe naam Venezuela, oftewel Klein-Venetië, stamt vermoedelijk van de ontdekkingsreiziger Amerigo Vespucci, die Indiaanse paalwoningen aan de Italiaanse stad deden denken. Hoewel bodemschatten als goud, mangaan, diamanten en titanium destijds nog niet ontsloten waren, kristalliseerde zich aan het einde van de 18e eeuw een tegenstelling tussen de Creolen en de Spaanse kolonisator uit.

Onafhankelijkheidsstrijd

Vanaf 1810 streed Simón Bolívar voor de onafhankelijkheid van zijn land. Ondanks toenemende Britse steun faalde hij echter in 1812 en 1814. In 1819 werd hij tot interim-president van Groot-Colombia benoemd, dat van 1821 tot 1831 uit de huidige landen Venezuela, Colombia, Panama en Ecuador bestond. Op grond van interne spanningen verviel deze federatie kort na de dood van Bolívar in 1830.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Neutraal in Eerste Wereldoorlog

In Venezuela leidde een vijfjarige burgeroorlog in 1864 tot het uitroepen van een federatieve republiek. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bewaakte president Juan Vicente Gómez de neutraliteit van zijn land. Ondertussen kon de Venezolaanse vrijwilliger Carlos Otto Meyer onder Manfred von Richthofen, ‘de rode baron’, het neerhalen van zeven vliegtuigen op zijn conto schrijven. Hoewel Gómez binnenlands vooral de vrede wist te bewaren door met regionale krijgsheren samen te werken, schiep hij wel voorwaarden voor de latere opkomst van een democratisch stelsel. Intussen gebruikte hij de inkomsten uit de olie onder andere voor investeringen in de infrastructuur van zijn land.

Militaire dictatuur, olie en couppogingen

Na de dood van Gómez in 1935 en een nieuwe militaire dictatuur van 1948 tot 1958 kwam het tot een consolidatie van de parlementaire democratie. In 1960 was Venezuela mede-oprichter van de organisatie van olieproducerende landen OPEC. De olie-inkomsten stegen steeds verder. De sociaaldemocraten verstatelijkten in 1976 de oliebedrijven. Maar ondanks het sociale beleid dat ze hiermee bekostigden, konden ze de sociale onrust in de jaren daarna niet verhinderen. Sociaal onbehagen, welig tierende corruptie, afkalving van de steun voor de traditionele partijen en economische crisis eind jaren ’90, schiepen de voorwaarden voor een socialistisch experiment. Twee couppogingen door linkse militairen in 1992 waren hier de voorboden van.

Hugo Chavez staat de pers te woord in 1992

Bolivariaanse Republiek

Op grond van zijn inspanningen voor de onafhankelijkheid van noordelijk Zuid-Amerika, zijn in deze landen veel straten, pleinen en onderwijsinstellingen naar Simón Bolívar vernoemd. In zijn thuisland Venezuela geniet hij als vader des vaderlands bijzondere verering. In 1846 werd de stad Angostura en in 1901 de deelstaat waarin die ligt naar hem vernoemd. Sinds 1879 draagt de munt van het land – waar je inmiddels weinig meer voor koopt – zijn naam.

Vergadering van MBR-200 in 1997, uiterst links Nicolas Maduro, aan de microfoon Hugo Chavez

Hugo Chávez was van kinds af aan gefascineerd door Bolívar. Naar aanleiding van de 200e verjaardag van zijn revolutionaire voorbeeld richtte hij in 1983 de ondergrondse Revolutionaire Bolivariaanse Beweging-200 (MBR-200) op. In 1992 nam luitenant Hugo Chávez aan een mislukte staatsgreep tegen president Carlos Andrés Pérez deel. Pérez voerde een pro-Amerikaans en neoliberaal economisch beleid. Na twee jaar gevangenschap verleende de opvolger van Pérez Chavez gratie.

Daarna maakte hij een snelle politieke opgang en richtte in 1997 de Beweging voor een Vijfde Republiek (MVR) op. Na Chavez’ machtsovername in 1999 nam de persoonscultus rond zowel Bolívar als hemzelf steeds verder toe, totdat hij Venezuela uiteindelijk tot Bolivariaanse Republiek uitriep.

 

Rood gemarkeerd het deel van Guyana waarop Venezuela aanspraak maakt

Territoriaal conflict

Sinds 2006 wordt de vlag van Venezuela door een achtste ster gesierd. Deze staat voor de meest oostelijke regio waarop Caracas aanspraak maakt: Guayana Esequiba. Chávez wilde zich hiermee positioneren als erflater van Bolívar. Hiermee werd namelijk het al vijftig jaar smeulende grensconflict met buurland Guyana aangewakkerd. Caracas maakt aanspraak op zo’n zeventig procent van het grondgebied van de in 1966 van de Britten onafhankelijk geworden Coöperatieve Republiek Guyana. Aan deze in de regio zeer omstreden aanspraak houdt overigens ook de zelfbenoemde interim-president Juan Guaidó vast.

Vrijheidsstrijder en autoritair heerser

Bolívar lijkt als symbool van anti-imperialistische strijd bij veel linkse krachten boven iedere kritiek verheven, ofschoon een derde van de toenmalige bevolking van Venezuela ten slachtoffer viel aan de verbeten tienjarige vrijheidsstrijd en de held zich uiteindelijk zelf tot autoritair heerser zou ontpoppen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.