Gisteren is op 75-jarige leeftijd, de oud-president van Tsjecho-Slowakije en Tsjechië, Vaclav Havel overleden. Hij is gestorven na een lang ziekbed en had al meerdere malen een operatie ondergaan vanwege longkanker.

Vaclav Havel, niet te verwarren met de huidige president van de Tsjechische Republiek Vaclav Klaus, was dramaturg en essayist van beroep en werd voor het eerst bekend door zijn dissidentie onder het communistische regime in Tsjecho-Slowakije. Zo stak hij de draak met het vigerende verhullende taalgebruik waarin bijvoorbeeld het met militair geweld neerslaan van de Praagse Lente in 1968 door de Sovjet-Unie als het ‘te hulp schieten van een broedervolk’ werd benoemd en het ontslaan van vele academici als ‘normalisatie’ bekend stond.

Na het neerslaan van de Praagse Lente werd het Havel verboden nog in het theater te werken, zodoende hield hij zich daarna nog meer met politiek bezig. Hij was ook genoodzaakt in een brouwerij te gaan werken, wat aanleiding was voor het schrijven van verhalen. Deze verhalen werden gepubliceerd in ondergrondse kranten, de zogenaamde samizdat. Hierdoor kreeg Havel steeds grotere bekendheid.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Vaclav Havel kwam bekend te staan als boegbeeld van de dissidenten toen hij het pamflet Charta ’77 uitgaf, wat later ook de naam zou worden van de oppositiebeweging.  Charta ’77 zou later onder andere een inspiratiebron zijn voor de Wit-Russische oppositiebeweging Charter ’97. In 1979 richtte hij een Comité ter Verdediging van de Onterecht Veroordeelden op. Door al zijn activiteiten werd hij constant door de geheime dienst in de gaten gehouden en meermaals in de gevangenis gezet. Zijn langste verblijf in de gevangenis was van 1979 tot 1984, toen hij Brieven aan Olga (zijn echtgenote) schreef.

Tsjecho-Slowakije splitst

Na de val van het communisme en het Warschaupact in 1989 zou Havel de laatste president van Tsjecho-Slowakije worden. Tsjecho-Slowakije was na de Eerste Wereldoorlog bij het verdrag van Trianon door de Entente in het leven geroepen. Daar speelde in mee dat de Amerikaanse president Woodrow Wilson zich had opgeworpen als kampioen van het zelfbeschikkingsrecht van naties. Een belangrijkere reden was echter dat de Entente de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie wilden ontmantelen.

Het bepalen van die grenzen was vooral ongunstig voor de Hongaren; zo kwamen drie miljoen Hongaren in het nieuwe Tsjecho-Slowakije, Roemenië of Joegoslavië te wonen. Cynisch genoeg werd met het ontmantelen van het multi-etnische Oostenrijk-Hongarije een nieuw multi-etnisch land gecreëerd: Tsjecho-Slowakije onder leiding van de nationaal-liberaal Tomas Masaryk die ook het provisorisch bewind had geleid, daar woonden naast zeven miljoen Tsjechen en twee miljoen Slowaken ook drie miljoen (!) Duitsers, bijna één miljoen Hongaren, bijna een half miljoen Ruthenen (Oekraïners) en honderdvijftigduizend Polen.

Hoewel de nationaal-socialistische minister van Buitenlandse Zaken Edvard Benes in Parijs had verklaard in Tsjecho-Slowakije met de verschillende etnische groepen om te willen gaan naar voorbeeld van de verschillende taalgroepen in Zwitserland, waren de Tsjechen in de praktijk dominant. Eind jaren dertig zouden de Tsjechen de wrange vruchten plukken van het beleid van Benes en Masaryk, toen de Duitsers het Sudetenland waar overwegend Duitsers woonden opeisten en de Slowaken en Hongaren een akkoord met Duitsland sloten. Niet lang daarna zouden de Duitsers heel Tsjechië innemen.

Na de ontmanteling van Tsjecho-Slowakije tijdens de Tweede Wereldoorlog, restaureerden de Sovjets de kunstmatige staat weer. Na de Fluwelen Revolutie, de geleidelijke overgang sinds 1989 van een communistisch regime naar een liberale democratie, bestond ze nog enkele jaren totdat Slowaakse politici aanstuurden op meer autonomie. Havel wilde niet dat het land onder zijn presidentschap zou splitsen en trad af.  Zo kwam het in 1993 formeel tot een splitsing en kwam Slowakije onder het bestuur van de links-populistische en autoritaire Vladimir Meciar.

Later in 1993 zou Havel opnieuw tot president gekozen worden, maar nu van de Tsjechische Republiek. Na de splitsing van Tsjecho-Slowakije was Havel nog tot 2003 president van Tsjechië, toen hij werd opgevolgd door Vaclav Klaus, die buiten zijn eigen land vooral bekend is van zijn kritiek op de voortgaande Europese integratie en de hype rond klimaatverandering.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.