Latijns-Amerika stond lange tijd onder bewind van de koloniale grootmachten Spanje en Portugal, om vervolgens tot ‘achtertuin’ van de Verenigde Staten te worden. Nu verwerft China echter steeds meer invloed in Midden- en Zuid-Amerika.

China is vandaag de dag de grootste geldschieter van landen als Brazilië, Venezuela en Ecuador. Deze en andere Latijns-Amerikaanse landen kregen in de afgelopen tien jaar meer dan 200 miljard dollar aan kredieten van Peking – veel meer dan de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds in hetzelfde tijdsbestek beschikbaar stelden. Inmiddels staat alleen Brazilië al 90 miljard in de schuld.

Handelsroutes

Bovendien investeerde de Volksrepubliek ook grote sommen geld in de infrastructuur van de regio, onder andere om deze aan de handelsroutes van en naar China te verbinden. Begin 2015 kondigde de Chinese president Xi Jinping aan dat Peking in de volgende vier jaar nog eens 250 miljard dollar hiervoor beschikbaar zou stellen – en zo geschiedde.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Niet in de laatste plaats daardoor nam het handelsvolume tussen het ‘rijk van het midden’ en Latijns-Amerika tussen 2002 en 2017 toe van 17 naar 257 miljard dollar. Daardoor groeide China uit tot belangrijkste handelspartner van Brazilië, Chili, Argentinië en Peru. China importeerde vooral ruwe grondstoffen uit Midden- en Zuid-Amerika, terwijl de regio een afzetmarkt werd voor Chinese industrieproducten.

Voor wat hoort wat

De Chinese expansie in Latijns-Amerika was mogelijk doordat zowel de VS als de EU steeds minder omkeken naar de regio. Mede tegen deze achtergrond moet dan ook de recent hernieuwde Amerikaanse aandacht voor Latijns-Amerika begrepen worden. Die uit zich bijvoorbeeld in de intensivering van militaire samenwerking met Colombia en in de inspanningen voor regime change in Venezuela.

Wat de Chinese ontwikkelingshulp aantrekkelijk maakt voor Latijns-Amerikaanse landen is dat ze niet gebonden is aan politieke eisen ten aanzien van de binnenlandse aangelegenheden van de ontvangers. In het buitenlands beleid geldt wel het principe van ‘voor wat hoort wat’, bijvoorbeeld in de Taiwan-kwestie.

Taiwan heeft spanning met Volksrepubliek China bewust uitgelokt

Inmiddels hebben de Dominicaanse Republiek, El Salvador en Panama hun diplomatieke betrekkingen met Taipeh reeds verbroken. De verwachting is dat landen als Guatemala, Honduras, Nicaragua en Paraguay op enig moment volgen. Daardoor raakt de eilandrepubliek steeds verder in isolement.

Patagonië

Inmiddels beschikt het Chinese Volksbevrijdingsleger ook over de eerste, kleine maar niet onbelangrijke militaire bases in Latijns-Amerika. Een goed voorbeeld hiervan is het 200 hectare grote satelliet-volgstation van Las Lajas in het Argentinië. Deze dient zeker niet uitsluitend civiele doelen en wordt dan ook door Chinese militairen bewaakt.

Gustavo Cardozo van het Argentijnse Centrum voor Internationale Studie verwacht verder dat China het Argentijnse deel van Patagonië als springplank wil gebruiken naar Antarctica, dat over grote bodemschatten beschikt. In ieder geval speelt de Chinese aanwezigheid in Latijns-Amerika een niet te onderschatten rol in Xi Jinpings doelstelling om van zijn land tegen 2050 de leidende wereldmacht te maken.

Grondstoffen

China’s behoefte aan grondstoffen lijkt grenzeloos en de eigen natuurlijke hulpbronnen zijn voor het boomende rijk van het midden niet toereikend. Zodoende ontplooit het niet alleen in Afrika maar ook in Latijns-Amerika de nodige activiteiten. Inmiddels betrekt Peking op grote schaal koper en salpeter uit Chili, leer uit Argentinië, katoen uit Peru en sinds kort ook lithium uit Bolivia. Daarbij komen aardolieleveringen. Venezuela en Ecuador exporteren ene groot deel van hun ruwe olie naar China. Verder is er dan exotisch hout. Zo lopen terrasplanken uit Suriname op het moment hard.

Elektrische auto’s maken lithium schaars – Na Maduro Morales aan de beurt?

Voedsel en soja

Naast dit alles speelt Latijns-Amerika ook in toenemende mate een rol in de voedselproductie voor de Volksrepubliek. Zo consumeren de Chinezen inmiddels vlees uit Argentinië, Brazilië en Paraguay, wijn uit Chili, avocado’s uit Mexico, koffie uit Colombia en garnalen uit Ecuador. Bovendien importeert China grote hoeveelheden soja, dat er als diervoeder dient. Brazilië exporteert inmiddels drie kwart van zijn sojabonen naar China en de verbouw ervan neemt doorlopend toe.

Grondstofprijzen

Met het oog hierop bouwden Chinezen in de deelstaat Mato Grosso gigantische silo’s voor de tijdelijke opslag van de sojabonen. Vervolgens worden ze via de haven van Paranaguá verscheept. Die haven is voor 90 procent in handen van Chinese bedrijven. Als de grondstofprijzen hoog liggen, profiteert Latijns-Amerika het meest van zijn intensieve handelsbetrekkingen met China. Anders ligt het voordeel aan de kant van Peking. China exporteert op zijn beurt zeer veel industriegoederen, zoals auto’s, computers, mobiele telefoons, kleding, huishoudelijke apparaten en handvuurwapens naar Midden- en Zuid-Amerika.

Infrastructuurprojecten

China financiert talrijke infrastructuurprojecten in Latijns-Amerika. Enerzijds is dat een manier om de toevoer van grondstoffen veilig te stellen, anderzijds om aanzien te verwerven bij de bevolking en de regeringen in de regio.

Tot de grootste infrastructuurprojecten horen de beide stuwdammen Condor Cliff en La Barrancosa in het Argentijnse deel van Vuurland. Die moeten stroom opwekken voor Buenos Aires en andere grote steden in het noorden, maar ook voor kopermijnen die in Chinese hand zijn. Peking ondersteunt het project met 4,7 miljard USD.

Transcontinentale spoorlijn

Daarnaast steekt het rijk van het midden veel geld in wegen en transportsystemen in Midden- en Zuid-Amerika. Bijvoorbeeld in de haven van São Luis do Maranhão in het noorden van Brazilië. Daar investeren de Chinezen een half miljard dollar. Dat is echter peanuts vergeleken de geplande spoorlijn van de Braziliaanse haven Santos aan de Atlantische Oceaan bij São Paulo naar de Peruviaanse havens van Ilo en Callao aan de Stille Oceaan.

De bijna vijfduizend kilometer lange Zuid-Amerikaanse Transcontinentale Spoorlijn (Corredor Ferroviario Bioceánico Central) moet circa 60 miljard dollar kosten, waarbij het leeuwendeel door China gefinancierd wordt. De spoorlijn zou ook door Bolivia voeren, voor wier lithiumvoorraden China belangstelling heeft.

Chinees Panamakanaal

Als een al even ambitieus voornemen geldt het Gran Canal door Nicaragua. Dit kanaal zou het door de VS gecontroleerde Panamakanaal concurrentie aandoen. De aanleg hiervan zou 50 miljard dollar kosten. De HKND Group uit Hongkong zou bereid zijn deze fondsen beschikbaar te stellen, om vervolgens het 278 kilometer lange kanaal voor 100 jaar uit te baten.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.