De Finse oud-premiers Jyrki Katainen en Alexander Stubb worden beiden genoemd als mogelijke opvolger van de Luxemburger Jean-Claude Juncker als voorzitter van de Europese Commissie. Gezien de samenstelling van de Europese Raad en de te verwachten samenstelling van het Europees Parlement na de verkiezingen van 2019 maken zij goede kans.

De voorzitter van de Europese Commissie is vanouds een oud-premier van een lidstaat. Katainen was van 2011 tot 2014 premier van Finland, daarvoor vice-premier en minister van Financiën. Alexander Stubb volgde hem op als premier, en was daarvoor achtereenvolgens minister van Buitenlandse Zaken en van Europese Zaken en Handel. Katainen heeft daarnaast nog het voordeel dat hij reeds ervaring heeft als lid van de Europese Commissie en een van de vice-voorzitters is.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Zowel Katainen als Stubb zijn lid van de Nationale Coalitiepartij, een vanouds liberaal-conservatieve partij die zich in de afgelopen jaren ontwikkeld heeft tot een liberale partij. De Nationale Coalitiepartij is lid van de Europese Volkspartij (EPP), maar de Nationale Coalitiepartij is door zijn liberale profiel geen typisch EPP-lid. Voor de kandidatuur van Katainen of Stubb is dit gunstig, aangezien zij zo de steun zowel de EPP als van liberale leden van de Europese Raad en het Europees Parlement zouden kunnen verwerven.

Dat is cruciaal, want de sociaaldemocratische PES heeft ervoor gekozen de grote coalitie met de EPP op te breken. Daarmee ligt de coalitievorming open. De Europese Raad van regeringsleiders wordt momenteel gedomineerd door centrumrechts en liberalen. De EPP heeft, buiten Raadsvoorzitter Donald Tusk die niet mee stemt, 8 EPP-leden, plus de Litouwse president Dalia Grybauskaite, die formeel geen EPP-lid is maar er wel bij hoort. Daarnaast zijn er 8 regeringsleiders die tot de liberale ALDE gerekend worden, plus Macron. De liberale Sloveense premier Miro Cerar keert waarschijnlijk niet terug na de recente parlementsverkiezingen, maar wie hem opvolgt is nog niet duidelijk. Verder is er dan nog de Poolse premier Morawiecki die eerder voor een centrumrechtse dan voor een linkse kandidaat zal opteren. De sociaaldemocratische PES heeft momenteel slechts 5 leden van de Europese Raad en verder is er dan nog de Griekse premier Alexis Tsipras. Tot slot zijn er nog de eurosceptische Italiaanse en Letse premiers die nergens toe gerekend worden.

Ook in het Europees Parlement maken de Finnen naar verwachting goede kans. De EPP zal zich al met al waarschijnlijk handhaven als grootste fractie, daarnaast ontstaat er mogelijk een nieuwe fractie van Macron-aanhangers of groeit de ALDE-fractie doordat Macron zich daar toch nog bij aansluit. Stubb, die zelf lid is geweest van het Europees Parlement en daar nog over een netwerk beschikt, zou zelfs nog de steun kunnen verwerven van sommige progressieve europarlementariërs.

Een en ander zou deel uit kunnen maken van een groter akkoord, waarin de EPP het voorzitterschap van de Europese Commissie krijgt, ingevuld door één van de Finnen, en de ALDE het voorzitterschap van de Europese Raad, bijvoorbeeld in de persoon van de huidige Nederlandse premier Mark Rutte. Donald Tusk heeft dan de handen vrij voor een comeback in de Poolse politiek voor zijn liberale Burgerplatform (EPP).

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.