Zondag hebben enkele tienduizenden Moldaviërs en een aantal Roemeense oppositieleiders in de Moldavische hoofdstad Chisinau gedemonstreerd voor vereniging van Moldavië en Roemenië. Beide landen delen een taal en een deel van hun geschiedenis met elkaar. Toch is het zeer onwaarschijnlijk dat de vereniging in de nabije toekomst tot stand komt.

Moldavië is in zijn huidige vorm ontstaan in 1991 door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De naam ervan verwijst naar een historisch vorstendom, dat zowel de huidige staat Moldavië als de gelijknamige Roemeense provincie omspande, alsmede enkele gebieden die nu in Oekraïne liggen. Dit vorstendom kwam al snel onder Ottomaanse invloed te staan en werd uiteindelijk een Ottomaanse vazalstaat. Aan het einde van de Russisch-Turkse oorlog, in 1812, viel het oostelijke deel van Moldavië tussen de rivieren de Proet en de Dnjestr, Bessarabië genoemd, aan het Russische Rijk toe, dit gebied vormt ruwweg de huidige republiek Moldavië plus de Boedzjak, die nu in Oekraïne ligt. In het kielzog van de Russische Revolutie werd in 1917 in Chisinau een Moldavische Republiek uitgeroepen, die zich daarna prompt aansloot bij Roemenië.

Roemenië zelf is echter ook een jonge staat, want dit land kwam pas in de jaren ’60 van de 19e eeuw tot stand, door samenvoeging van het vorstendom Walachije en het niet-Russische deel van het vorstendom Moldavië. Na de Eerste Wereldoorlog ontmantelden de geallieerden het Oostenrijk-Hongaarse rijk en werd Transsylvanië bij Roemenië gevoegd. Door de aansluiting van enerzijds Transsylvanië en anderzijds Bessarabië, bereikte Roemenië zijn grootste omvang. In de Tweede Wereldoorlog verloor Roemenië Moldavië echter weer aan de Sovjet-Unie.

De geopolitiek van Roemenië

Het gebied van het huidige Moldavië heeft al met al slechts zo’n 23 jaar deel uitgemaakt van Roemenië. De Moldaviërs en Roemenen worden dan wel samengebonden door een gedeelde taal, maar dat is op zichzelf niet genoeg basis om tot staatkundige eenheid te komen. Daarbij komt dus dat de historische band tussen de landen relatief zwak is. Doordat Moldavië lange tijd deel uit heeft gemaakt van het Russische Rijk en de Sovjet-Unie, heeft het volk een andere mentaliteit gevormd dan het volk in Roemenië. Ook heeft de economische structuur zich heel anders ontwikkelt.

Overigens is ook binnen Roemenië zelf een groot onderscheid in mentaliteit en culturele oriëntatie te zien tussen Transsylvanië enerzijds en Walachije en Moldavië anderzijds. Dit is terug te zien in de verkiezingsuitslagen, waarin de regerende sociaaldemocraten (PSD) het het beste doen in Moldavië en Walachije, terwijl de liberale oppositie het beter doet in Transsylvanië. Het zijn dan ook met name Roemeense oppositiepolitici die de demonstratie in Chisinau hebben aangegrepen om zichzelf weer eens te profileren tegenover de oppermachtige PSD.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Presidentsverkiezingen: Historische grens nog altijd cultureel relevant in Roemenië

In Moldavië woedt intussen een strijd tussen enerzijds de regerende door en door corrupte eurofiele partijen, die in 2014 slechts hun regeringsmeerderheid wisten te behouden door kort voor de verkiezingen een eurosceptische partij van verkiezingsdeelname uit te sluiten, en anderzijds de eurosceptische president Igor Dodon, die met alle denkbare middelen wordt tegengewerkt.

In de peilingen voor de parlementsverkiezingen, die dit jaar gehouden moeten worden, is Dodons PSRM al maanden verreweg de grootste partij en in recente peilingen haalt ze soms zelfs meer dan 50% van de stemmen. Dodon en de PSRM zijn niet alleen tegen de vereniging van Moldavië met Roemenië, maar ook tegen integratie van Moldavië met de Europese Unie. Zo wil Dodon het Associatieverdrag opzeggen. Op de achtergrond van de roep van de eurofielen in Moldavië om vereniging met Roemenië staat dan ook de kwestie van Europese integratie of Euraziatische samenwerking. De Moldavische bevolking is hier sterk verdeeld over en de Groot-Roemeense kwestie is dan ook een verkapte manier om voor de Europese integratie van Moldavië te ageren.

Dodon wijst er echter terecht op dat Roemenië helemaal niet de financiële middelen heeft die nodig zouden zijn voor het integreren van Moldavië in de Roemeense staat. De verschillen tussen Roemenië en Moldavië zouden zodoende in hoge mate blijven bestaan, ook binnen een Groot-Roemeense zaak. Als van de hereniging van de voormalige DDR met de Bondsrepubliek Duitsland iets te leren valt, dan is het wel dat de economische verschillen nog decennia na-ijlen, maar wat misschien nog wel belangrijker is, is dat er nog altijd een groot cultureel en mentaliteitsverschil is tussen West-Duitsland en de voormalige DDR, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de steun voor de Alternative für Deutschland, die in het oosten van de nieuwe Bondsrepubliek veel groter is. En dan gaat het in het geval van de West- en Oost-Duitsers nog om bevolkingen die een veel langere gedeelde recente geschiedenis hebben. Bovendien wilde de overgrote meerderheid van de DDR-burgers de Wiedervereinigung. In Moldavië is van dit alles geen sprake.

De Moldaviërs hebben wel hun taal met de Roemenen gemeen, maar slechts een klein deel van hun geschiedenis, bovendien zijn er grote economische verschillen, belangrijke verschillen in geopolitieke oriëntatie, in mentaliteit en culturele affiniteiten. Dit alles vertaalt zich in de politieke voorkeur van de meerderheid van de Moldaviërs, die per saldo beduidend minder op het Westen georiënteerd zijn dan de Roemenen. De beste kansen voor een Groot-Roemenië liggen in het verzoenen van de Europese gedachte met de Euraziatische. Zoiets zal wellicht ooit mogelijk worden, in een Europa der vaderlanden, een Europa van Lissabon tot Vladivostok. Na de Europese Unie kortom.

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.