Zondag gingen tienduizenden in de Oekraïense hoofdstad Kiev de straat op om, daartoe opgeroepen door de oppositie, te protesteren tegen het besluit van de Oekraïense regering om niet nog dit jaar, tijdens de top in Litouwen, een associatieverdrag met de Europese Unie aan te gaan.

Tienduizenden gingen zondag de straat op om te demonstreren tegen het door de regering aangekondigde uitstel van het ondertekenen van een associatieverdrag met de EU.

Tienduizenden gingen zondag de straat op om te demonstreren tegen het door de regering aangekondigde uitstel van het ondertekenen van een associatieverdrag met de EU.

Er was reeds lang onderhandeld over dit verdrag dat onder andere een vrijhandelsovereenkomst behelst. Diverse EU-lidstaten waaronder Duitsland stelden als voorwaarde voor de ondertekening dat oud-premier Julia Timosjenko zou worden vrijgelaten. Timosjenko werd veroordeeld voor machtsmisbruik en verduistering. Diverse westerse regeringen spreken van selectieve vervolging. Anderen, zoals de Estse premier Ansip en oud-eurocommissaris Verheugen, stelden dat de relatie met Oekraïne niet afhankelijk gemaakt mag worden van één vrouw. Uiteindelijk werd een compromis bereikt waarin Timosjenko zou worden toegestaan naar het buitenland te reizen voor medische behandeling.

Toewerkend naar een associatieverdrag heeft de huidige regering meer gedaan voor het aanhalen van de banden met de EU en EU-lidstaten, dan alle voorgaande Oekraïense regeringen. Het is dan ook te simpel om de Oekraïense politiek te duiden in termen van pro-EU en pro-Rusland, zoals Westerse media soms doen en ook de Oekraïense oppositie de zaken soms graag voor mag stellen. Toch besluit de Oekraïense regering nu, mede onder druk van Rusland, om het associatieverdrag met de EU nog niet te tekenen. Dit heeft er weer toe geleidt dat diverse EU-lidstaten Rusland bekritiseren voor het uitoefenen van druk. Dat is hypocriet aangezien EU-lidstaten het associatieverdrag zelf gebruikt hebben om Oekraïne onder druk te zetten inzake Timosjenko.Dat de Oekraïense regering gevoelig is voor de Russische druk is begrijpelijk. Oekraïne is net als veel EU-lidstaten voor haar gasvoorziening afhankelijk van Rusland. Rusland zou graag zien dat Oekraïne toetreedt tot de douane-unie van Rusland, Wit-Rusland en Kazachstan. Dat zou voor Oekraïne geen vreemde stap zijn, aangezien deze landen bij elkaar zo’n zestig procent van de Oekraïense export afnemen. De Oekraïense regering gaat dus niet alleen door Russische druk om, maar is ook gevoelig voor economische argumenten. De EU-lidstaten zijn samen met Turkije echter verantwoordelijk voor het overgrote deel van de overige export van Oekraïne en zijn dus ook heel belangrijke handelspartners. De Oekraïense regering wil dan ook het liefste beide groepen landen te vriend houden. Als Oekraïne nu echter het associatieverdrag met de EU zou tekenen zou dat leiden tot nadelen in de handelsrelatie met Rusland.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


President Viktor Janoekovitsj  tijdens een top van de EU en Oekraïne in Brussel eerder dit jaar.

President Viktor Janoekovitsj tijdens een top van de EU en Oekraïne in Brussel eerder dit jaar.

Dat de Oekraïense regering het ondertekenen van het associatieverdrag nu uitstelt hoeft echter geen afstel te betekenen. Waar Oekraïne ten tijde van Timosjenko nog volledig afhankelijk was van Russisch gas, neemt de huidige regering concrete stappen om die afhankelijkheid te verkleinen. Zo zijn er akkoorden gesloten met diverse EU-lidstaten ten westen van Oekraïne, zoals Slowakije, om Russisch gas terug te laten vloeien naar Oekraïne, daarnaast is een overeenkomst bereikt met Hongarije en Kroatië, waardoor Oekraïne in de toekomst vloeibaar aardgas kan betrekken via Krk in de Adriatische Zee. De regering van Oekraïne speelt kortom hoog spel, probeert enerzijds de afhankelijkheid van Rusland te verkleinen en anderzijds de relatie met deze belangrijke handelspartner goed te houden. Het is dus goed mogelijk dat Oekraïne in de nabije toekomst alsnog een associatieverdrag met de EU sluit als men er zeker van is dat het Oekraïne geen economische schade oplevert doordat de handelsrelaties met de Russische douane-unie een forse klap oplopen.

Dat er nu in Kiev tienduizenden demonstreren tegen de regering heeft vooral te maken met de symbolische waarde die het associatieverdrag heeft. We zien leuzen als “Oekraïeners zijn ook Europeanen.” De demonstranten overzien allicht niet alle politieke gevoeligheden en de tactische overwegingen van de regering, maar willen laten merken dat zij zichzelf als een soevereine natie willen zien, die deel uitmaakt van de Europese beschaving. Ironisch genoeg is het juist de huidige regering die het meeste bereikt om de Oekraïense soevereiniteit te vergroten, terwijl juist zogenaamd EU-gezinde politici als Timosjenko de afhankelijkheid van Rusland eerder vergroot hebben. Politici als Timosjenko spelen handig in op sentimenten onder delen van de Oekraïense bevolking. Maar het is niet voor niets dat na de chaos van het tijdperk Joestsjenko/Timosjenko Janoekovitsj en de Partij van de Regio’s weer aan de macht konden komen. Politici als president Janoekovitsj en premier Azarov zijn veel competentere politici gebleken dan hun tegenspelers uit het Oranje kamp. Wat overigens ook menigeen die aan de Oranje Revolutie deel nam er in later jaren toe gebracht heeft om pragmatische redenen op hen te stemmen, het land moet nu eenmaal goed bestuurd worden.

Het komt er nu voor de Oekraïense regering op aan dat men naar de bevolking overtuigend weet te communiceren dat de associatie met de EU niet definitief van de baan is, maar dat met streeft naar een onafhankelijker Oekraïne, dat zowel met de EU als met Rusland en anderen goede handelsrelaties onderhoudt. Daarmee zou ze de naam van Oekraïne als grensland eer aan doen.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.