De Amerikaanse president Donald Trump stelde onlangs dat de Saoedische koning Salman “nog geen twee weken stand zou houden” zonder Amerikaanse steun. Trump dringt er op aan dat de Golfstaten hun defensiebudget verhogen om een, vooral tegen Iran gerichte, ‘Arabische NAVO’ op te richten.

Op het eerste oog lijkt de oproep van de Amerikaanse leider vooral een grove belediging.  En zo zal het in Riaad ook zeker zijn aangekomen. Het is een ongemakkelijke waarheid voor de Saoedische leiders, dat hun absolute monarchie zonder de politieke en militaire steun van de VS in een paar dagen ten val zou kunnen komen. Opvallend is echter ook dat Washington het Saoedische regime bekritiseerd om zijn zwakte en niet om zijn gebrek aan democratie en tirannieke bewind. Dit terwijl de Amerikaanse regering landen als Turkije en Iran al om beduidend minder fel bekritiseerd. Achter deze discrepantie gaan mondaine militaire, economische en politieke belangen en doelstellingen schuil.

De Verenigde Staten verkopen wapens aan de Saoedi’s, kopen hun olie en er is een aanzienlijke Amerikaanse militaire aanwezigheid in de Golfstaten, waarmee ook de veiligheid van Saoedi-Arabië gewaarborgd wordt. Trump lijkt nu echter op dezelfde wijze met de Arabieren om te willen gaan als hij eerder al met de Europeanen deed, hij wil ze namelijk meer laten betalen voor deze ‘veiligheidskoepel’. Waar het in Europa echter vooral om het ontlasten van de VS ging, spelen er in de Golfregio ook niet-militaire zaken mee.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Olieprijs

Trump wil namelijk dat Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit, Bahrein en Qatar stoppen met het op peil houden van de olieprijs door hun productie te beperken in het kader van ‘OPEC+’-afspraken. Na de VS is Saoedi-Arabië de belangrijkste olieproducent ter wereld. Daarbij is Saoedi-Arabië na Canada, met een miljoen vaten in 2017, de belangrijkste olie-exporteur naar de VS. Trump wordt dan ook door twee zaken gedreven: de komende verkiezingen voor het Congres en druk op Iran.

De Amerikaanse president bereidt zich voor op de midterm-verkiezingen, om die te winnen heeft hij baat bij lage brandstofprijzen. Dat is belangrijk voor zijn kiezers. Zodoende oefent het Witte Huis druk uit op Saoedi-Arabië om te breken met de ‘OPEC+’-afspraken en de olieproductie eenzijdig op te voeren, zodat de prijs op de wereldmarkt zal dalen. De benzinestations in de VS reageren immers op de prijsfluctuaties en Trumps kiezers kunnen zo’n besparing direct merken. Daarbij komt een lange-termijnmotief voor de druk op Riaad, Washington wil Iran namelijk van de exportmarkt verdrijven. Teheran exporteert momenteel tot 2,7 miljoen vaten per dag. Dat zint de VS echter niet, omdat deze zelf de Europese en Chinese exportmarkten zouden willen bedienen.

‘Arabische NAVO’

Een ander motief achter Trumps druk op Saoedi-Arabië is het vaart zetten achter de oprichting van een militair bondgenootschap in het Midden-Oosten, gedragen door soennitische regimes. Op 12 en 13 oktober vindt er in Washington een top van de Golfstaten plaats waar de oprichting van een Middle East Strategic Alliance (MESA), in de omgang ook wel ‘Arabische NAVO’ genoemd, officieel aangekondigd zal worden. De militair-politieke verdragsorganisatie van Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit, Oman, Bahrein, Egypte en Jordanië zou vervolgens in januari 2019 gelanceerd moeten worden.

De Verenigde Staten sturen hiermee aan op de vorming van een Arabisch bondgenootschap dat een belangrijke rol moet gaan spelen in een direct militair conflict met Iran. Dit is in het lange termijn-belang van Israël en de Arabische koninkrijken aan de Perzische Golf, onder leiding van Saoedi-Arabië, die de invloed van Iran in het Midden-Oosten als een bedreiging zien.

Dit bondgenootschap is onderdeel van een bredere strategie om Irans doorbreking van haar isolement in de afgelopen jaren te frustreren. Zo is Washington ook voornemens het Iraanse project van een spoorlijn door Irak naar de Syrische kust en de Middellandse Zee te blokkeren. Het Pentagon gaat echter, afgezien van de reeds in Syrië gestationeerde militairen, niet het eigen militaire potentieel hiervoor mobiliseren. Een directe oorlog met Iran zou immers een tol van duizenden gesneuvelde Amerikaanse militairen eisen. Dus moeten de Arabieren vechten. In dit licht moet ook de recente terugtrekking van Amerikaanse luchtafweersystemen uit Bahrein en Koeweit gezien worden.

De Amerikanen maken overigens geen geheim van dit alles. De National Security Council stelde openlijk dat MESA wordt opgericht tegen Iran. In dit doel kan Saoedi-Arabië zich goed vinden en zodoende zal Riaad Trumps beledigingen negeren of althans niet openlijk de confrontatie met Washington zoeken, anderzijds zal het zolang mogelijk proberen niet in te gaan op de Amerikaanse druk om de olieproductie op te voeren. Uiteraard zullen de Amerikanen de Saoedi’s verder assisteren bij hun anti-Iraanse inspanningen. Aan de vooravond van de Amerikaanse midterm-verkiezingen zullen verder de sterkste sancties tot nu toe in werking treden tegen de Iraanse olie-industrie en financiële sector.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.